Samenvatting Basiskennis
taalonderwijs
,Inhoudsopgave
H2 Taalonderwijs en taal........................................................................................................................6
2.1 taalonderwijs................................................................................................................................6
2.2 Het taalsysteem............................................................................................................................6
2.2.1 functies van taal.....................................................................................................................6
2.2.2 Verschillende niveaus van taal:..............................................................................................8
H3 Mondelinge taalvaardigheid.............................................................................................................9
3.1 taalverwerving..............................................................................................................................9
3.1.1 Theorieën over taalverwerving..............................................................................................9
3.1.2 eerstetaalverwerving.............................................................................................................9
3.1.3 Tweedetaalontwikkeling......................................................................................................11
3.2 spreek- en luisterstrategieën......................................................................................................11
3.3 spreek- en luisterdoelen.............................................................................................................12
Spreekdoelen en spreekstrategieën.............................................................................................12
Luisterdoelen en luisterstrategieën..............................................................................................12
H4 Woordenschat.................................................................................................................................13
4.1 Het woordgeheugen...................................................................................................................13
4.2 Woordenschatverwerving..........................................................................................................13
4.3 Woordleerstrategieën................................................................................................................13
4.4 Soorten taalgebruik....................................................................................................................14
4.5 Woordenschat en schoolsucces..................................................................................................14
H5 Beginnende geletterdheid...............................................................................................................15
5.1 Geletterdheid..............................................................................................................................15
5.2 Tussendoelen beginnende geletterdheid...................................................................................16
5.3 Ontwikkeling geletterdheid........................................................................................................17
5.3.1 Spontane schrijfontwikkeling...............................................................................................17
5.3.2 Spontane leesontwikkeling..................................................................................................17
5.4 Auditieve vaardigheden..............................................................................................................19
5.5 Visuele vaardigheden.................................................................................................................19
5.6 Elementaire leeshandeling.........................................................................................................20
Schriftsystemen................................................................................................................................20
H6 Voortgezet technisch lezen.............................................................................................................21
6.1 Theorieën over het leesproces...................................................................................................21
6.2 Strategieën technisch lezen........................................................................................................21
6.3 Voordrachtsapecten...................................................................................................................22
, 6.4 Leesniveaus................................................................................................................................22
6.4.1 Niveaus van technisch lezen................................................................................................22
6.4.2 Niveaus van begrijpend lezen..............................................................................................23
6.5 Technisch lezen in de samenleving.............................................................................................23
6.5.1 Functioneel analfabetisme...................................................................................................23
6.5.2 Dyslexie................................................................................................................................23
H7 Begrijpend lezen..............................................................................................................................24
7.1 Leesvaardigheden voor begrijpend lezen...................................................................................24
7.2 leesstrategieën...........................................................................................................................25
7.3 Technieken voor informatieverwerking.....................................................................................25
H8 Domein stellen................................................................................................................................27
8.1 Functies van schrijven.................................................................................................................27
8.2 Het schrijfproces.........................................................................................................................27
8.2.1 Schrijfstrategieën.................................................................................................................27
H9 Domein jeugdliteratuur...................................................................................................................29
9.1 Literaire genres...........................................................................................................................29
9.2 Functies van jeugdliteratuur.......................................................................................................30
9.3 Beoordelingscriteria jeugdliteratuur...........................................................................................30
H10 Domein taalbeschouwing..............................................................................................................31
10.1 het taalsysteem........................................................................................................................31
10.1.1 Fonologie...........................................................................................................................31
10.1.2 Morfologie.........................................................................................................................31
10.1.3 Syntaxis..............................................................................................................................32
10.1.4 Semantiek..........................................................................................................................33
10.1.5 Pragmatiek.........................................................................................................................33
10.1.6 Orthografie........................................................................................................................33
10.2 Taalvariatie...............................................................................................................................33
10.3 Taalverandering........................................................................................................................33
10.4 Taalbeschouwingsstrategieën..................................................................................................33
10.5 hoe gebruik je de kennis van taalbeschouwing?.......................................................................34
schoolgrammatica........................................................................................................................34
nut van grammaticaonderwijs......................................................................................................34
H11 Domein spelling.............................................................................................................................35
11.2 Principe Nederlandse spelling...................................................................................................35
11.3 Spellingstrategieën...................................................................................................................35
Elementaire spellinghandeling.....................................................................................................36
, 11.4 Spellingscategorieën.................................................................................................................36
11.5 werkwoordspelling...................................................................................................................37
H2 Taalonderwijs en taal........................................................................................................................4
2.1 taalonderwijs................................................................................................................................4
2.2 Het taalsysteem............................................................................................................................4
H3 Mondelinge taalvaardigheid.............................................................................................................5
3.1 taalverwerving..............................................................................................................................5
3.1.1 Theorieën over taalverwerving..............................................................................................5
H4 Woordenschat................................................................................................................................10
4.1 Het woordgeheugen...................................................................................................................10
4.2 Woordenschatverwerving..........................................................................................................10
4.3 Woordleerstrategieën................................................................................................................10
4.4 Soorten taalgebruik....................................................................................................................11
4.5 Woordenschat en schoolsucces..................................................................................................11
H5 Beginnende geletterdheid...............................................................................................................12
5.1 Geletterdheid.............................................................................................................................12
5.2 Tussendoelen beginnende geletterdheid...................................................................................13
5.3 Ontwikkeling geletterdheid........................................................................................................14
5.3.1 Spontane schrijfontwikkeling..............................................................................................14
5.3.2 Spontane leesontwikkeling..................................................................................................14
5.4 Auditieve vaardigheden..............................................................................................................16
5.5 Visuele vaardigheden.................................................................................................................16
5.6 Elementaire leeshandeling.........................................................................................................17
Schriftsystemen................................................................................................................................17
H6 Voortgezet technisch lezen.............................................................................................................18
6.1 Theorieën over het leesproces...................................................................................................18
6.2 Strategieën technisch lezen........................................................................................................18
6.3 Voordrachtsapecten...................................................................................................................19
6.4 Leesniveaus................................................................................................................................19
6.4.1 Niveaus van technisch lezen................................................................................................19
6.4.2 Niveaus van begrijpend lezen..............................................................................................19
6.5 Technisch lezen in de samenleving.............................................................................................20
6.5.1 Functioneel analfabetisme..................................................................................................20
6.5.2 Dyslexie................................................................................................................................20
H7 Begrijpend lezen.............................................................................................................................21
7.1 Leesvaardigheden voor begrijpend lezen...................................................................................21
, 7.2 leesstrategieën...........................................................................................................................22
7.3 Technieken voor informatieverwerking................................................................................22
H8 Domein stellen................................................................................................................................24
8.1 Functies van schrijven.................................................................................................................24
8.2 Het schrijfproces.........................................................................................................................24
8.2.1 Schrijfstrategieën.................................................................................................................24
H9 Domein jeugdliteratuur...................................................................................................................26
9.1 Literaire genres...........................................................................................................................26
9.2 Functies van jeugdliteratuur.................................................................................................27
9.3 Beoordelingscriteria jeugdliteratuur..........................................................................................27
H10 Domein taalbeschouwing..............................................................................................................28
10.1 het taalsysteem........................................................................................................................28
10.1.1 Fonologie...........................................................................................................................28
10.1.2 Morfologie.........................................................................................................................28
10.1.3 Syntaxis..............................................................................................................................29
10.1.4 Semantiek..........................................................................................................................30
10.1.5 Pragmatiek.........................................................................................................................30
10.1.6 Orthografie........................................................................................................................30
10.2 Taalvariatie...............................................................................................................................30
10.3 Taalverandering........................................................................................................................30
10.4 Taalbeschouwingsstrategieën..................................................................................................30
10.5 hoe gebruik je de kennis van taalbeschouwing?......................................................................31
schoolgrammatica........................................................................................................................31
nut van grammaticaonderwijs......................................................................................................31
H11 Domein spelling............................................................................................................................32
11.2 Principe Nederlandse spelling..................................................................................................32
11.3 Spellingstrategieën...................................................................................................................32
Elementaire spellinghandeling.....................................................................................................33
11.4 Spellingscategorieën.................................................................................................................33
11.5 werkwoordspelling...................................................................................................................34
, H2 Taalonderwijs en taal
2.1 taalonderwijs
Er zijn 9 domeinen in het taalonderwijs:
1. Mondelinge taalvaardigheid
Spreken, luisteren en voeren van gesprekken staat centraal
2. Woordenschat
Het gaat om het aanleren van de betekenis van nieuwe woorden, uitdrukkingen, zegswijzen en
spreekwoorden. Ook het aanleren van strategieën om achter de betekenis van onbekende
woorden te komen
3. Beginnende geletterdheid
Geletterdheid: het vermogen om schriftelijke taal te begrijpen en te gebruiken. Er worden 3
stadia onderscheiden:
1. Ontluikende geletterdheid: voorschoolse periode (0-4 jaar)
2. Beginnende geletterdheid: groep 1-3 in de basisschool
3. Gevorderde geletterdheid: periode na groep 3
Aanvankelijk lezen: belangrijk onderdeel van beginnende geletterdheid is het leren lezen in groep
3. Aanvankelijk duidt weer een fase in het leesonderwijs aan. We willen kinderen hier de
beginselen van het leren lezen bijbrengen. Ze moeten leren welke letters er zijn en moeten in
staat zijn eenvoudige woorden hardop te lezen.
4. Voortgezet technisch lezen
Naast aanvankelijk is er ook voortgezet lezen. Dit is het leesonderwijs na groep 3. Een onderdeel
daarvan is het technisch lezen. Het gaat om het kunnen ontcijferen van letters en het hardop
lezen van woorden, maar er wordt ook aandacht besteed aan efficiënte leesstrategieën. Het gaat
dus om vlot en nauwkeurig kunnen lezen van teksten, niet om het begrijpend lezen.
5. Begrijpend lezen
Een andere vorm van voortgezet lezen is begrijpend lezen. Hierbij gaat het om het begrijpen van
de tekst, het achterhalen van de bedoeling.
6. Stellen
Het gaat om het schrijven van teksten. Gedachten, ervaringen en waarnemingen kunnen
weergeven in de vorm van verschillende soorten teksten. Ze moeten weten hoe je te werk gaat
en wat de regels en kenmerken zijn van de belangrijkste tekstsoorten.
7. Jeugdliteratuur
Lezen van literaire teksten staat centraal. ‘literair’ moet je ruim opvatten. Het gaat om
jeugdboeken in ruime zin. Omvat zowel informatieve boeken als fictie. Kinderen in aanraking
brengen met verschillende literaire genres. Andere termen, zoals: belevend lezen, waarderend
lezen of leesbevordering worden ook gebruikt.
8. Taalbeschouwing
Reflecteren op de taalvorm, de manier waarop iets is verwoord en het gebruik van taal. Gaat
erom dat ze in de vorm van taal bijzonderheden en regelmaat ontdekken. Een onderdeel is
grammatica, waarbij kinderen zinnen moeten ontleden in zinsdelen en woordbenoeming.
9. Spelling
Gaat erom dat kinderen de meest voorkomende woorden correct kunnen schrijven en de
belangrijkste spellingsregels kunnen toepassen. Ook regels voor interpunctie hoort hierbij.
2.2 Het taalsysteem
2.2.1 functies van taal
Er zijn 3 functies van taal:
1. De communicatieve of sociale taalfunctie:
taalonderwijs
,Inhoudsopgave
H2 Taalonderwijs en taal........................................................................................................................6
2.1 taalonderwijs................................................................................................................................6
2.2 Het taalsysteem............................................................................................................................6
2.2.1 functies van taal.....................................................................................................................6
2.2.2 Verschillende niveaus van taal:..............................................................................................8
H3 Mondelinge taalvaardigheid.............................................................................................................9
3.1 taalverwerving..............................................................................................................................9
3.1.1 Theorieën over taalverwerving..............................................................................................9
3.1.2 eerstetaalverwerving.............................................................................................................9
3.1.3 Tweedetaalontwikkeling......................................................................................................11
3.2 spreek- en luisterstrategieën......................................................................................................11
3.3 spreek- en luisterdoelen.............................................................................................................12
Spreekdoelen en spreekstrategieën.............................................................................................12
Luisterdoelen en luisterstrategieën..............................................................................................12
H4 Woordenschat.................................................................................................................................13
4.1 Het woordgeheugen...................................................................................................................13
4.2 Woordenschatverwerving..........................................................................................................13
4.3 Woordleerstrategieën................................................................................................................13
4.4 Soorten taalgebruik....................................................................................................................14
4.5 Woordenschat en schoolsucces..................................................................................................14
H5 Beginnende geletterdheid...............................................................................................................15
5.1 Geletterdheid..............................................................................................................................15
5.2 Tussendoelen beginnende geletterdheid...................................................................................16
5.3 Ontwikkeling geletterdheid........................................................................................................17
5.3.1 Spontane schrijfontwikkeling...............................................................................................17
5.3.2 Spontane leesontwikkeling..................................................................................................17
5.4 Auditieve vaardigheden..............................................................................................................19
5.5 Visuele vaardigheden.................................................................................................................19
5.6 Elementaire leeshandeling.........................................................................................................20
Schriftsystemen................................................................................................................................20
H6 Voortgezet technisch lezen.............................................................................................................21
6.1 Theorieën over het leesproces...................................................................................................21
6.2 Strategieën technisch lezen........................................................................................................21
6.3 Voordrachtsapecten...................................................................................................................22
, 6.4 Leesniveaus................................................................................................................................22
6.4.1 Niveaus van technisch lezen................................................................................................22
6.4.2 Niveaus van begrijpend lezen..............................................................................................23
6.5 Technisch lezen in de samenleving.............................................................................................23
6.5.1 Functioneel analfabetisme...................................................................................................23
6.5.2 Dyslexie................................................................................................................................23
H7 Begrijpend lezen..............................................................................................................................24
7.1 Leesvaardigheden voor begrijpend lezen...................................................................................24
7.2 leesstrategieën...........................................................................................................................25
7.3 Technieken voor informatieverwerking.....................................................................................25
H8 Domein stellen................................................................................................................................27
8.1 Functies van schrijven.................................................................................................................27
8.2 Het schrijfproces.........................................................................................................................27
8.2.1 Schrijfstrategieën.................................................................................................................27
H9 Domein jeugdliteratuur...................................................................................................................29
9.1 Literaire genres...........................................................................................................................29
9.2 Functies van jeugdliteratuur.......................................................................................................30
9.3 Beoordelingscriteria jeugdliteratuur...........................................................................................30
H10 Domein taalbeschouwing..............................................................................................................31
10.1 het taalsysteem........................................................................................................................31
10.1.1 Fonologie...........................................................................................................................31
10.1.2 Morfologie.........................................................................................................................31
10.1.3 Syntaxis..............................................................................................................................32
10.1.4 Semantiek..........................................................................................................................33
10.1.5 Pragmatiek.........................................................................................................................33
10.1.6 Orthografie........................................................................................................................33
10.2 Taalvariatie...............................................................................................................................33
10.3 Taalverandering........................................................................................................................33
10.4 Taalbeschouwingsstrategieën..................................................................................................33
10.5 hoe gebruik je de kennis van taalbeschouwing?.......................................................................34
schoolgrammatica........................................................................................................................34
nut van grammaticaonderwijs......................................................................................................34
H11 Domein spelling.............................................................................................................................35
11.2 Principe Nederlandse spelling...................................................................................................35
11.3 Spellingstrategieën...................................................................................................................35
Elementaire spellinghandeling.....................................................................................................36
, 11.4 Spellingscategorieën.................................................................................................................36
11.5 werkwoordspelling...................................................................................................................37
H2 Taalonderwijs en taal........................................................................................................................4
2.1 taalonderwijs................................................................................................................................4
2.2 Het taalsysteem............................................................................................................................4
H3 Mondelinge taalvaardigheid.............................................................................................................5
3.1 taalverwerving..............................................................................................................................5
3.1.1 Theorieën over taalverwerving..............................................................................................5
H4 Woordenschat................................................................................................................................10
4.1 Het woordgeheugen...................................................................................................................10
4.2 Woordenschatverwerving..........................................................................................................10
4.3 Woordleerstrategieën................................................................................................................10
4.4 Soorten taalgebruik....................................................................................................................11
4.5 Woordenschat en schoolsucces..................................................................................................11
H5 Beginnende geletterdheid...............................................................................................................12
5.1 Geletterdheid.............................................................................................................................12
5.2 Tussendoelen beginnende geletterdheid...................................................................................13
5.3 Ontwikkeling geletterdheid........................................................................................................14
5.3.1 Spontane schrijfontwikkeling..............................................................................................14
5.3.2 Spontane leesontwikkeling..................................................................................................14
5.4 Auditieve vaardigheden..............................................................................................................16
5.5 Visuele vaardigheden.................................................................................................................16
5.6 Elementaire leeshandeling.........................................................................................................17
Schriftsystemen................................................................................................................................17
H6 Voortgezet technisch lezen.............................................................................................................18
6.1 Theorieën over het leesproces...................................................................................................18
6.2 Strategieën technisch lezen........................................................................................................18
6.3 Voordrachtsapecten...................................................................................................................19
6.4 Leesniveaus................................................................................................................................19
6.4.1 Niveaus van technisch lezen................................................................................................19
6.4.2 Niveaus van begrijpend lezen..............................................................................................19
6.5 Technisch lezen in de samenleving.............................................................................................20
6.5.1 Functioneel analfabetisme..................................................................................................20
6.5.2 Dyslexie................................................................................................................................20
H7 Begrijpend lezen.............................................................................................................................21
7.1 Leesvaardigheden voor begrijpend lezen...................................................................................21
, 7.2 leesstrategieën...........................................................................................................................22
7.3 Technieken voor informatieverwerking................................................................................22
H8 Domein stellen................................................................................................................................24
8.1 Functies van schrijven.................................................................................................................24
8.2 Het schrijfproces.........................................................................................................................24
8.2.1 Schrijfstrategieën.................................................................................................................24
H9 Domein jeugdliteratuur...................................................................................................................26
9.1 Literaire genres...........................................................................................................................26
9.2 Functies van jeugdliteratuur.................................................................................................27
9.3 Beoordelingscriteria jeugdliteratuur..........................................................................................27
H10 Domein taalbeschouwing..............................................................................................................28
10.1 het taalsysteem........................................................................................................................28
10.1.1 Fonologie...........................................................................................................................28
10.1.2 Morfologie.........................................................................................................................28
10.1.3 Syntaxis..............................................................................................................................29
10.1.4 Semantiek..........................................................................................................................30
10.1.5 Pragmatiek.........................................................................................................................30
10.1.6 Orthografie........................................................................................................................30
10.2 Taalvariatie...............................................................................................................................30
10.3 Taalverandering........................................................................................................................30
10.4 Taalbeschouwingsstrategieën..................................................................................................30
10.5 hoe gebruik je de kennis van taalbeschouwing?......................................................................31
schoolgrammatica........................................................................................................................31
nut van grammaticaonderwijs......................................................................................................31
H11 Domein spelling............................................................................................................................32
11.2 Principe Nederlandse spelling..................................................................................................32
11.3 Spellingstrategieën...................................................................................................................32
Elementaire spellinghandeling.....................................................................................................33
11.4 Spellingscategorieën.................................................................................................................33
11.5 werkwoordspelling...................................................................................................................34
, H2 Taalonderwijs en taal
2.1 taalonderwijs
Er zijn 9 domeinen in het taalonderwijs:
1. Mondelinge taalvaardigheid
Spreken, luisteren en voeren van gesprekken staat centraal
2. Woordenschat
Het gaat om het aanleren van de betekenis van nieuwe woorden, uitdrukkingen, zegswijzen en
spreekwoorden. Ook het aanleren van strategieën om achter de betekenis van onbekende
woorden te komen
3. Beginnende geletterdheid
Geletterdheid: het vermogen om schriftelijke taal te begrijpen en te gebruiken. Er worden 3
stadia onderscheiden:
1. Ontluikende geletterdheid: voorschoolse periode (0-4 jaar)
2. Beginnende geletterdheid: groep 1-3 in de basisschool
3. Gevorderde geletterdheid: periode na groep 3
Aanvankelijk lezen: belangrijk onderdeel van beginnende geletterdheid is het leren lezen in groep
3. Aanvankelijk duidt weer een fase in het leesonderwijs aan. We willen kinderen hier de
beginselen van het leren lezen bijbrengen. Ze moeten leren welke letters er zijn en moeten in
staat zijn eenvoudige woorden hardop te lezen.
4. Voortgezet technisch lezen
Naast aanvankelijk is er ook voortgezet lezen. Dit is het leesonderwijs na groep 3. Een onderdeel
daarvan is het technisch lezen. Het gaat om het kunnen ontcijferen van letters en het hardop
lezen van woorden, maar er wordt ook aandacht besteed aan efficiënte leesstrategieën. Het gaat
dus om vlot en nauwkeurig kunnen lezen van teksten, niet om het begrijpend lezen.
5. Begrijpend lezen
Een andere vorm van voortgezet lezen is begrijpend lezen. Hierbij gaat het om het begrijpen van
de tekst, het achterhalen van de bedoeling.
6. Stellen
Het gaat om het schrijven van teksten. Gedachten, ervaringen en waarnemingen kunnen
weergeven in de vorm van verschillende soorten teksten. Ze moeten weten hoe je te werk gaat
en wat de regels en kenmerken zijn van de belangrijkste tekstsoorten.
7. Jeugdliteratuur
Lezen van literaire teksten staat centraal. ‘literair’ moet je ruim opvatten. Het gaat om
jeugdboeken in ruime zin. Omvat zowel informatieve boeken als fictie. Kinderen in aanraking
brengen met verschillende literaire genres. Andere termen, zoals: belevend lezen, waarderend
lezen of leesbevordering worden ook gebruikt.
8. Taalbeschouwing
Reflecteren op de taalvorm, de manier waarop iets is verwoord en het gebruik van taal. Gaat
erom dat ze in de vorm van taal bijzonderheden en regelmaat ontdekken. Een onderdeel is
grammatica, waarbij kinderen zinnen moeten ontleden in zinsdelen en woordbenoeming.
9. Spelling
Gaat erom dat kinderen de meest voorkomende woorden correct kunnen schrijven en de
belangrijkste spellingsregels kunnen toepassen. Ook regels voor interpunctie hoort hierbij.
2.2 Het taalsysteem
2.2.1 functies van taal
Er zijn 3 functies van taal:
1. De communicatieve of sociale taalfunctie:
