Inhoud
HC1: Ruimtelijke verschillen in Europa...................................................................................................2
De rol van de EU.................................................................................................................................2
Milieu- en klimaatbeleid....................................................................................................................4
Regionaal beleid.................................................................................................................................5
Op weg naar een superstaat?.............................................................................................................6
HC2: Stad en infrastructuur....................................................................................................................7
HC3: Globalisering en Europa...............................................................................................................10
Begeleidende tekst bij H1.....................................................................................................................16
Begeleidende tekst bij H5 en H7...........................................................................................................17
Hoofdstuk 1: Europa: een geografisch-historisch panorama................................................................20
Hoofdstuk 2: Samenwerking met horten en stoten: de EU..................................................................25
Hoofdstuk 3: Natuurbehoud en milieubeleid in Europa.......................................................................32
Hoofdstuk 5: Infrastructuur: hoopvolle verwachtingen, gevreesde effecten.......................................35
Hoofdstuk 6: Industrie, innovatie en regionale ontwikkeling...............................................................38
Hoofdstuk 7: De stad in de wereld: netwerken en diensten.................................................................42
,HC1: Ruimtelijke verschillen in
Europa
De rol van de EU
Ruimtelijke verschillen door:
- Historisch ruimtelijke patronen
o Diffusie van innovatie
o Liggen aan zee en rivieren (fysisch milieu)
o Concentratie van steden en bevolking
- Globalisering
o Van industrie naar diensten
o Verplaatsing productie
o Verschuiving van handelspatronen
- Midden- en Oost-Europa
o Van plan- naar markteconomie
o Economische heroriëntatie op West-Europa
o Open grenzen (arbeidsmigratie)
- Nationaal beleid
o Politieke keuzen
o Sociaaleconomische keuzen
o Herverdeling welvaart
- Europese integratie (EU)
o Uitbreiding EU (verbreding)
o Meer beleidsterreinen (verdieping)
Invloed van EU op de ruimte (voorbeeld)
- Gemeenschappelijke landbouwbeleid
o Stimuleert grote bedrijven d.m.v. subsidies
o Oost-Europa juist schaalverkleining
Fasen van Europese integratie
,De douane-unie en interne markt hebben de meeste ruimtelijke effecten:
• Verdwijnen van grenzen (belastingen, ‘nontariff barriers, controles)
– Minder transactiekosten
– Meer intra-EU handel
• Eén markt voor producenten en consumenten
– Schaalvergroting, fusies
• De vier vrijheden: goederen, diensten, kapitaal, mensen
Vrij verkeer van goederen
- Alleen EU-standaarden en extreem gedetailleerd als het noodzakelijk is (als het bv. voor
kinderen is).
- De rest: country of origin principe
o Als het legaal is in een EU-lidstaat waar het product wordt gemaakt, dan moet dit
ook legaal zijn in andere lidstaten.
- Regelgeving voor bv. groente is vaak van de branche zelf en niet beïnvloed door de EU.
- EU kan wel invloed hebben op vermindering van producten (bv. gloeilampen)
- Er is vaak een misverstand over waar EU wel of niet over gaat.
- ‘The Brussels Effect’: regelgeving wordt vaak overgenomen in andere werelddelen
o EU grootste handelsblok
o Europese standaarden (voedsel)veiligheid en milieu zijn streng
o Voor bedrijven is het duur om meerdere productielijnen te hebben voor
verschillende markten. Daarom kiezen zij normen van de grootste klant.
Economische voordelen van interne markt
- Welvaartstoename (door interne markt)
- Handel
De interne markt is nog onvolledig
- Interne markt van goederen is top
- Vrije verkeer van diensten is een moeizame vooruitgang
o Roaming
o Online winkelen
o Banken
Digital single market strategie
- Stap 1: end of roaming charges
- Stap 2: geo-blocking regulation
- Nog een lange weg voor vrije markt van diensten
Single European Sky
- één grote luchtvaart ruimte
- Ook een moeizaam proces
- Tussenoptie: functional airspace blocks
, Milieu- en klimaatbeleid
- Algemeen: redelijk succesvol
- Grensoverschrijdende problematiek
- Op mondiale schaal spreken met één stem
- Maar: nationale belangen dominant
Samenwerking natuurvlak
- Natura 2000
- Vogelrichtlijn en de habitatrichtlijn
- Doel: natuurgebieden beschermen
Klimaatbeleid
- Tegengaan van luchtvervuiling
- 25 jaar geleden vraagstuk over zure regen. Door beleid is deze situatie verbeterd
- Nu: stikstofprobleem, fijnstofprobleem
- Emissie normen om het te reguleren
Klimaatverandering tegengaan
- Mitigatie (voorkomen) EU-beleid doet dit vooral
- Adaptatie (aanpassen)
European Green Deal (Parijse Klimaatakkoord)
- Huidige Commissie von der Leyen
- Energietsaar: Frans Timmermans
- Klimaatwet
- Doel: 55% reductie broeikassengassen
in 2030
- Klimaatneutraal in 2050
- Verbonden met meerdere sectoren
- Moet voor iedereen toegankelijk zijn.
Klimaat- en energiebeleid
- Energiemarkt nog grotendeels nationaal
- Door hernieuwbare energie is het een grote noodzaak tot een Europese markt.
Discussie over wat duurzaam is
- Aardgas is volgens Duitsland een duurzame optie, maar wij Nederlanders willen er van af
zien.
- Hoe wordt er gedacht over kernenergie
- Hernieuwbare energie levert nu nog niet genoeg op
- CO2-heffing bedrijven verhuizen naar goedkopere landen
- Grote verschillen tussen landen
Gevolgen Corona-crisis
- Lockdown: wat voor effect heeft dit voor banen. In sommige landen meer effect dan voor
anderen
- Voorspellingen zijn moeilijk
- Er is een corona recoverypackage next generation EU. Heeft wel bepaalde eisen: er moet
37% in klimaat en 20% in digitale transitie geïnvesteerd worden.
HC1: Ruimtelijke verschillen in Europa...................................................................................................2
De rol van de EU.................................................................................................................................2
Milieu- en klimaatbeleid....................................................................................................................4
Regionaal beleid.................................................................................................................................5
Op weg naar een superstaat?.............................................................................................................6
HC2: Stad en infrastructuur....................................................................................................................7
HC3: Globalisering en Europa...............................................................................................................10
Begeleidende tekst bij H1.....................................................................................................................16
Begeleidende tekst bij H5 en H7...........................................................................................................17
Hoofdstuk 1: Europa: een geografisch-historisch panorama................................................................20
Hoofdstuk 2: Samenwerking met horten en stoten: de EU..................................................................25
Hoofdstuk 3: Natuurbehoud en milieubeleid in Europa.......................................................................32
Hoofdstuk 5: Infrastructuur: hoopvolle verwachtingen, gevreesde effecten.......................................35
Hoofdstuk 6: Industrie, innovatie en regionale ontwikkeling...............................................................38
Hoofdstuk 7: De stad in de wereld: netwerken en diensten.................................................................42
,HC1: Ruimtelijke verschillen in
Europa
De rol van de EU
Ruimtelijke verschillen door:
- Historisch ruimtelijke patronen
o Diffusie van innovatie
o Liggen aan zee en rivieren (fysisch milieu)
o Concentratie van steden en bevolking
- Globalisering
o Van industrie naar diensten
o Verplaatsing productie
o Verschuiving van handelspatronen
- Midden- en Oost-Europa
o Van plan- naar markteconomie
o Economische heroriëntatie op West-Europa
o Open grenzen (arbeidsmigratie)
- Nationaal beleid
o Politieke keuzen
o Sociaaleconomische keuzen
o Herverdeling welvaart
- Europese integratie (EU)
o Uitbreiding EU (verbreding)
o Meer beleidsterreinen (verdieping)
Invloed van EU op de ruimte (voorbeeld)
- Gemeenschappelijke landbouwbeleid
o Stimuleert grote bedrijven d.m.v. subsidies
o Oost-Europa juist schaalverkleining
Fasen van Europese integratie
,De douane-unie en interne markt hebben de meeste ruimtelijke effecten:
• Verdwijnen van grenzen (belastingen, ‘nontariff barriers, controles)
– Minder transactiekosten
– Meer intra-EU handel
• Eén markt voor producenten en consumenten
– Schaalvergroting, fusies
• De vier vrijheden: goederen, diensten, kapitaal, mensen
Vrij verkeer van goederen
- Alleen EU-standaarden en extreem gedetailleerd als het noodzakelijk is (als het bv. voor
kinderen is).
- De rest: country of origin principe
o Als het legaal is in een EU-lidstaat waar het product wordt gemaakt, dan moet dit
ook legaal zijn in andere lidstaten.
- Regelgeving voor bv. groente is vaak van de branche zelf en niet beïnvloed door de EU.
- EU kan wel invloed hebben op vermindering van producten (bv. gloeilampen)
- Er is vaak een misverstand over waar EU wel of niet over gaat.
- ‘The Brussels Effect’: regelgeving wordt vaak overgenomen in andere werelddelen
o EU grootste handelsblok
o Europese standaarden (voedsel)veiligheid en milieu zijn streng
o Voor bedrijven is het duur om meerdere productielijnen te hebben voor
verschillende markten. Daarom kiezen zij normen van de grootste klant.
Economische voordelen van interne markt
- Welvaartstoename (door interne markt)
- Handel
De interne markt is nog onvolledig
- Interne markt van goederen is top
- Vrije verkeer van diensten is een moeizame vooruitgang
o Roaming
o Online winkelen
o Banken
Digital single market strategie
- Stap 1: end of roaming charges
- Stap 2: geo-blocking regulation
- Nog een lange weg voor vrije markt van diensten
Single European Sky
- één grote luchtvaart ruimte
- Ook een moeizaam proces
- Tussenoptie: functional airspace blocks
, Milieu- en klimaatbeleid
- Algemeen: redelijk succesvol
- Grensoverschrijdende problematiek
- Op mondiale schaal spreken met één stem
- Maar: nationale belangen dominant
Samenwerking natuurvlak
- Natura 2000
- Vogelrichtlijn en de habitatrichtlijn
- Doel: natuurgebieden beschermen
Klimaatbeleid
- Tegengaan van luchtvervuiling
- 25 jaar geleden vraagstuk over zure regen. Door beleid is deze situatie verbeterd
- Nu: stikstofprobleem, fijnstofprobleem
- Emissie normen om het te reguleren
Klimaatverandering tegengaan
- Mitigatie (voorkomen) EU-beleid doet dit vooral
- Adaptatie (aanpassen)
European Green Deal (Parijse Klimaatakkoord)
- Huidige Commissie von der Leyen
- Energietsaar: Frans Timmermans
- Klimaatwet
- Doel: 55% reductie broeikassengassen
in 2030
- Klimaatneutraal in 2050
- Verbonden met meerdere sectoren
- Moet voor iedereen toegankelijk zijn.
Klimaat- en energiebeleid
- Energiemarkt nog grotendeels nationaal
- Door hernieuwbare energie is het een grote noodzaak tot een Europese markt.
Discussie over wat duurzaam is
- Aardgas is volgens Duitsland een duurzame optie, maar wij Nederlanders willen er van af
zien.
- Hoe wordt er gedacht over kernenergie
- Hernieuwbare energie levert nu nog niet genoeg op
- CO2-heffing bedrijven verhuizen naar goedkopere landen
- Grote verschillen tussen landen
Gevolgen Corona-crisis
- Lockdown: wat voor effect heeft dit voor banen. In sommige landen meer effect dan voor
anderen
- Voorspellingen zijn moeilijk
- Er is een corona recoverypackage next generation EU. Heeft wel bepaalde eisen: er moet
37% in klimaat en 20% in digitale transitie geïnvesteerd worden.
