STOORNISSEN
PSY4765
Femke van Goolen
Faculty of Psychology and Neuroscience
Maastricht University
,Inhoudsopgave
TAAK 1: LICHAMELIJKE KLACHTEN ZONDER OORZAAK ................................................................... 6
DSM-V criteria ................................................................................................................................. 6
Somatische Symptoomstoornis ..................................................................................................... 6
Functionele Neurologische Symptoomstoornis/ Conversiestoornis................................................. 8
Factitious Disorder – Nagebootste Stoornis (Münchhausen) ......................................................... 10
Malingering vs. Somatische Symptoomstoornissen ......................................................................... 12
DSM-IV NAAR DSM-V ..................................................................................................................... 12
De voor- en nadelen van de wijzigingen ........................................................................................ 16
Het biopsychosociale model bij een Somatische Symptoomstoornis................................................ 17
Aannames en beperkingen van het biomedische model ................................................................ 18
De noodzaak van een biopsychosociaal model............................................................................. 18
Implicaties voor geneeskunde en psychiatrie ............................................................................... 19
Mechanismen binnen Somatische Symptoomstoornissen ............................................................ 19
Verklaringsmodel: symptoomversterking ..................................................................................... 23
De twee pijlers in de etiologie van somatische symptoomstoornissen (Henningsen) ...................... 25
Predicitive coding model ............................................................................................................. 26
Behandeling van een Somatische Symptoomstoornis ...................................................................... 26
Het zesstappenmodel van Barksy ................................................................................................ 26
Stepped-care aanpak afhankelijk van ernst (Henningsen) ............................................................. 30
Evidence Based berhandelingen .................................................................................................. 30
Behandeling op de mechanismen achter Somatische Symptoomstoornissen (Rief & Martin) .......... 31
Diagnostiek van Somatische Symptoomstoornissen ........................................................................ 32
Uitdagingen in diagnostiek van Somatische Symptoomstoornissen ............................................... 33
Verschillende benamingen in literatuur en klinische praktijk............................................................. 39
Bodily Distress Disorders en de ICD-11 ........................................................................................ 40
TAAK 2: WAT IS ER MIS MET MIJN RUG? .........................................................................................42
Chronische pijn ............................................................................................................................. 42
Chronische pijn vs. acute pijn ...................................................................................................... 42
De rol van psychosociale processen in CP ...................................................................................... 43
Het biopsychosociale model van pijn ........................................................................................... 43
Psychosociale bijdragen aan chronische pijn ............................................................................... 45
Psychosociale factoren die pijnuitkomsten beïnvloeden ............................................................... 46
Downstream routes die pijnuitkomsten beïnvloeden .................................................................... 51
Sociale reacties & pijngedragingen............................................................................................... 53
Het fear-avoidance model .............................................................................................................. 58
Cumulatieve risicolast ................................................................................................................ 60
Avoidance-Endurance Model (AEM) ............................................................................................. 61
Beperkingen van biomedische modellen ...................................................................................... 62
Mechanismen achter het Fear-Avoidance Model .......................................................................... 65
Angst & vrees .............................................................................................................................. 72
Componenten van fear-avoidance ............................................................................................... 75
De rol van pijn-gerelateerde angst in chronische pijn .................................................................... 77
Pijn-gerelateerde angst: adaptief of disfunctioneel? ..................................................................... 79
Beoordeling en behandeling van chronische pijn ............................................................................. 80
Beoordeling van pijn-gerelateerde angst ...................................................................................... 80
Extinction van pijn-gerelateerde angst.......................................................................................... 81
Interventies die pijn-gerelateerde angst verminderen .................................................................... 81
2
, Effectiviteit van behandelingen ....................................................................................................... 87
TAAK 3: SURFEN OP DE DERDE GOLF .......................................................................................... 104
De verschillende behandelingen voor CP .......................................................................................104
Drie generaties Cognitieve Gedragstherapie ............................................................................... 106
Mindfulness ..................................................................................................................................108
Mechanismen van mindfulness: intentie, attentie & aandacht ..................................................... 111
Vroegere modellen van aandacht en metacognitie...................................................................... 116
Conclusie IAA-model van mindfulness ....................................................................................... 117
Acceptance and Commitment Therapy ..........................................................................................118
Effectiviteit van de behandelingen ..................................................................................................125
Effectiviteit van act .................................................................................................................... 125
Effectiviteit van CBT, MBSR en ACT ............................................................................................ 129
Resilience/veerkracht ...................................................................................................................135
Positieve psychologie interventies en zelfcompassie .................................................................. 137
De rol van positieve affect .............................................................................................................139
Positieve affect: een conceptualisatie ........................................................................................ 140
Positieve affect als resilience factor voor (persisterende) pijn ..................................................... 141
Pathways van positieve affect t.o.v. pijn-gerelateerde uitkomsten ............................................... 142
Klinische implicaties ................................................................................................................. 145
De rol van positieve emoties ..........................................................................................................146
De Broaden-and-Build Theorie ................................................................................................... 148
De Undoing Hypothese.............................................................................................................. 150
Conclusie ................................................................................................................................. 151
De rol van positieve psychologie ....................................................................................................152
TAAK 4: WAT WERKT? ................................................................................................................. 155
Placebo & nocebo.........................................................................................................................155
Het Dodo-effect ............................................................................................................................159
Hoe placebo’s onderzocht worden ................................................................................................161
Werkzame mechanismen achter placebo-effecten .........................................................................165
Clinical theories of placebo-effects ........................................................................................... 166
Central sensitization, predictive coding, and Bayesian brain ....................................................... 166
Bayesian brain: probalistische berekeningen.............................................................................. 168
Predictive coding bij acute pijn .................................................................................................. 169
De psychosociale context bij placebo’s: verwachtingen ..................................................................172
Verwachtingen en actieve medische behandelingen ................................................................... 173
Psychologische determinanten van (behandel)verwachtingen .................................................... 174
Neurobiologische mechanismen van verwachtingen .................................................................. 175
Individuele verschillen in de effecten van verwachtingen ............................................................ 177
Verwachtingen inzetten in klinische settings .............................................................................. 178
De toekomst van verwachtingen ................................................................................................ 180
Verwachtingen als determinant van placebo-effecten ................................................................ 180
Response expectancies ............................................................................................................ 181
Het onderzoek .......................................................................................................................... 182
Resultaten ................................................................................................................................ 183
De rol van verbale instructies ..................................................................................................... 184
Verwachtingen en conditionering ............................................................................................... 184
Klinische implicaties van onderzoek naar placebo mechanismen ............................................... 184
De psychosociale context bij placebo’s: de therapeutische relatie ..................................................186
3
, De sociale context: warmte vs. competentie .............................................................................. 187
Het effect van verwachtingen in verschillende sociale contexten................................................. 191
Het placebo-effect in verschillende sociale contexten ................................................................ 192
Communicatie over placebo-effecten ............................................................................................193
Factoren die placebo- en nocebo-effecten beïnvloeden.............................................................. 194
Controverses rond placebo-effecten.......................................................................................... 194
Delphi-studie voor consensus over placebo-communicatie ........................................................ 195
De twee hoofdthema’s voor communicatie over placebo- en nocebo-effecten ............................ 196
Conclusie ................................................................................................................................. 198
TAAK 5: CHRONISCH-VERMOEIDHEIDSSYNDROOM - BEHANDELING ZONDER OORZAAK ............. 201
Chronisch-vermoeidheidssyndroom ..............................................................................................201
Chronisch vermoeidheidssyndroom vs. myalgische encefalomyelitis ..............................................202
Epidemiologie en prognose ....................................................................................................... 202
Klinische manifestaties ............................................................................................................. 203
Etiologie ................................................................................................................................... 204
Pathofysiologie: biologische oorzaken ....................................................................................... 206
De historische achtergrond van het chronisch-vermoeidheidssyndroom .........................................207
Diagnostiek van CVS .....................................................................................................................208
Diagnostische criteria CVS ........................................................................................................ 208
De weg naar de diagnose ........................................................................................................... 209
Het label CVS ...............................................................................................................................211
Vroege diagnoses ...................................................................................................................... 211
Sociale verspreiding van CVS ..................................................................................................... 212
Het labelen van CVS: voor- en nadelen ....................................................................................... 212
Wel of geen diagnose geven? ..................................................................................................... 213
Conclusies ............................................................................................................................... 213
Het belang van de classificatie CVS ........................................................................................... 214
Verschillende labels voor CVS .......................................................................................................215
Het biopsychosociale perspectief bij CVS ......................................................................................216
Ziekteperceptie ......................................................................................................................... 217
CVS als “meme” ....................................................................................................................... 217
Neurologisch vs. psychologisch ................................................................................................. 218
Biopsychosociale model ........................................................................................................... 221
Onderliggende mechanismen van CVS vanuit een biopsychosociaal perspectief .............................221
Biologische mechanismen ........................................................................................................ 222
Emotionele factoren.................................................................................................................. 222
Biopsychosociaal vs. biomedisch .............................................................................................. 222
Behandelingen en effectiviteit ........................................................................................................223
Cognitieve Gedragstherapie vs. Graded Exercise Therapy ........................................................... 223
Cognitieve gedragstherapie vs. ontspanningstherapie ................................................................ 225
Internetgebaseerde CGT voor volwassenen ................................................................................ 228
Internetgebaseerde CGT voor adolescenten ............................................................................... 234
Overzicht van behandelingen en hun effectiviteit ........................................................................ 239
TAAK 6: GELIJKAARDIG MAAR TOCH ANDERS .............................................................................. 241
Functionele Neurologische Stoornis ..............................................................................................241
Verschillende typen FNS ........................................................................................................... 245
Positieve symptomen ....................................................................................................................248
Hypnose en katalepsie ..................................................................................................................255
Hypnose en mishandeling in de kindertijd bij FNS ....................................................................... 256
4