fHoofdstuk 1: Preventie nader bekeken
1.1 Inleiding
Preventie: doelbewuste actie in veelal complexe situaties en gelaagde contexten.
1.2 Preventie: een omschrijving
Preventie: het voorkomen van ernstige gevaren of problemen voor, bij of tussen mensen, of
van een verergering daarvan, door middel van doelgerichte, georganiseerde activiteiten.
1.3 Verdere kenmerken van preventie
1.3.1 Belangen van preventie
Belangen bij preventie op macroniveau:
- Veiligheid;
- Een adequate (geestelijke) gezondheidzorg;
- Een schoon milieu;
- Economische groei en de bevordering van een zo volledig mogelijke werkgelegenheid;
- De handhaving van de openbare orde en de bevordering van de rechtszekerheid;
- Sociale vrede en stabiliteit;
- Integratie en bevolkingsontwikkeling.
Belangen van preventie op mesoniveau:
Bedrijven, verenigingen en organisaties hebben belang bij mensen die:
- Betrokken, maatschappelijk actief, flexibel en productief zijn;
- Gezond, beschikbaar, opleidbaar en flexibel zijn;
- Voorrang geven aan de continuïteit van de productie en die verstoringen of persoonlijke
gevaren die hun productiviteit bedreigen ‘zelfstandig’ weten te vermijden;
- Hetzelfde nastreven als de organisatie of het bedrijf;
- Zich niet enkel goede producenten tonen, maar tegelijkertijd de rol van kooplustige
consumenten weten te spelen.
Belangen van preventie op microniveau:
Het belang van individuele burgers omvat:
- Een gezond en gelukkig leven;
- Persoonlijke groei en ontplooiing voor henzelf en voor hun kinderen;
- Materiële welvaart en financiële zekerheid;
- Maatschappelijke orde en voorspelbaarheid;
- Greep op hun dagelijks bestaan en de wereld om hen heen;
- Antwoorden op vragen naar de betekenis van het bestaan en naar de ‘zin van het leven’.
Preventie wordt op alle niveaus beschouwd als wenselijk, nuttig en zelfs noodzakelijk.
1.3.2 Het bereik van preventie
Voor een juiste maatvoering heb je inzicht nodig in wat voorkomen moet worden, en ten
bate van wie of van welk belang.
Door goed samen te werken met collega’s van andere disciplines leveren zorgprofessionals
en sociaal werkers inspanningen op de volgende gebieden:
- De preventie van ernstige ontregelingen in het sociale weefsel;
- De preventie van stress, burn-out en andere vormen van uitval en van
(jeugd)werkeloosheid;
- De preventie van opvoedings-, school- en onderwijsproblemen;
- De preventie van gezondheidsklachten in het algemeen;
- De preventie van sociaal isolement en eenzaamheid van ouderen en andere
zorgbehoeftige burgers;
- De preventie van antisociaal gedrag;
- De preventie van delinquentie en recidive;
- De preventie van verslavingsproblematiek;
- De preventie van psychiatrische problematiek.
1.3.3 De voordelen van preventie: een pleidooi
, Voor preventie zijn tal van goede redenen aan te voeren:
- In de eerste plaats leven we in een maatschappij waarin allerlei vanzelfsprekende
leefverbanden in toenemende mate onder druk staan, uit elkaar vallen of zelf verdwenen
zijn.
- In de tweede plaats mogen hulpverleners zich vaker afvragen of ze wel tijdig en adequaat
hebben ingegrepen.
- In de derde plaats zijn gerichte maatregelen altijd te verkiezen boven de gebruikelijke
reflexen die politici en beleidsmakers vertonen als zich ergens een lastige vraagstuk
voordoet.
- In de vierde plaats: is het ethisch gezien niet laakbaar als we zaken verkeerd zie lopen en
toch niet ingrijpen?
Tijdig signaleren is in het belang van de cliënt, zijn omgeving en de samenleving als geheel.
1.4 Vormen, varianten en perspectieven
Verkokering kan tot verwaarlozing leiden. Dat is een belangrijke reden voor een integrale
aanpak.
1.4.1 Vormen
- Collectieve preventie -> <- individuele preventie
- Generale preventie -> <- specifieke preventie
- Situationele preventie -> <- persoonsgerichte preventie
- Indirecte preventie -> <- directe preventie
1.4.2 Varianten
Primaire preventie staat voor pogingen om te voorkomen dat redelijkerwijs te verwachten
gevaren, aandoeningen, problemen of stoornissen daadwerkelijk zullen optreden.
Secundaire preventie reserveren we voor activiteiten die ten doel hebben om de impact en
de duur van lopende problemen te verzachten en te verminderen.
Tertiaire preventie heeft betrekking op het zo veel mogelijk ondervangen van de gevolgen
die uit manifesten problemen, gevaren of stoornissen voortvloeien.
1.4.3 Perspectieven
Preventieactiviteiten berusten altijd op overtuigingen of perspectieven.
De instrumenteel-rationele opvatting van preventie: de benadering is in de regel gebaseerd
op een eenvoudig causaal gedragsmodel aan de hand waarvan een overzichtelijke keten van
oorzaken en gevolgen wordt geconstrueerd. De veronderstelling is dan dat gevaren of
problemen te voorkomen zijn door ingrepen van buitenaf. Het risico van een eenvoudig
causaal gedragsmodel is dat complexe problemen te zeer versimpeld worden.
Het perspectief van moralisering: volgens de moraliserende zienswijze is de morele weging
van opvattingen en probleemuitingen een cruciaal aspect van preventie. Moralisering stelt
ons in staat om verschillen in morele opvattingen in onze overwegingen mee te nemen.
1.5 Beleidsontwikkelingen
Preventie maakt deel uit van een breed palet aan dienst-, steun- en hulpverlenende
werkzaamheden op meerdere maatschappelijke terreinen.
Overheden, instellingen, publieke en private organisaties en bedrijven zetten preventieve
technieken en programma’s op tal van terreinen ‘beleidsmatig’ in.
1.5.1 Beleidskader
De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) is ingevoerd in 2007 en heeft als doel
burgers zo goed mogelijk in staat te stellen om deel te nemen aan de samenleving.
De Participatiewet: is een wet op het gebied van arbeid en arbeidstoeleiding. Het doel van
deze wet is om zo veel mogelijk mensen weer aan de arbeidsmarkt te laten deelnemen.
De Jeugdwet. De uitgangspunten van de wet zijn:
- Het inschakelen, herstellen en versterken van het probleemoplossend vermogen van
kinderen en jongeren, hun ouders en sociale omgeving;
- Het bevorderen van de opvoedcapaciteiten van de ouders en de sociale omgeving;
- Preventie en vroegsignalering;
1.1 Inleiding
Preventie: doelbewuste actie in veelal complexe situaties en gelaagde contexten.
1.2 Preventie: een omschrijving
Preventie: het voorkomen van ernstige gevaren of problemen voor, bij of tussen mensen, of
van een verergering daarvan, door middel van doelgerichte, georganiseerde activiteiten.
1.3 Verdere kenmerken van preventie
1.3.1 Belangen van preventie
Belangen bij preventie op macroniveau:
- Veiligheid;
- Een adequate (geestelijke) gezondheidzorg;
- Een schoon milieu;
- Economische groei en de bevordering van een zo volledig mogelijke werkgelegenheid;
- De handhaving van de openbare orde en de bevordering van de rechtszekerheid;
- Sociale vrede en stabiliteit;
- Integratie en bevolkingsontwikkeling.
Belangen van preventie op mesoniveau:
Bedrijven, verenigingen en organisaties hebben belang bij mensen die:
- Betrokken, maatschappelijk actief, flexibel en productief zijn;
- Gezond, beschikbaar, opleidbaar en flexibel zijn;
- Voorrang geven aan de continuïteit van de productie en die verstoringen of persoonlijke
gevaren die hun productiviteit bedreigen ‘zelfstandig’ weten te vermijden;
- Hetzelfde nastreven als de organisatie of het bedrijf;
- Zich niet enkel goede producenten tonen, maar tegelijkertijd de rol van kooplustige
consumenten weten te spelen.
Belangen van preventie op microniveau:
Het belang van individuele burgers omvat:
- Een gezond en gelukkig leven;
- Persoonlijke groei en ontplooiing voor henzelf en voor hun kinderen;
- Materiële welvaart en financiële zekerheid;
- Maatschappelijke orde en voorspelbaarheid;
- Greep op hun dagelijks bestaan en de wereld om hen heen;
- Antwoorden op vragen naar de betekenis van het bestaan en naar de ‘zin van het leven’.
Preventie wordt op alle niveaus beschouwd als wenselijk, nuttig en zelfs noodzakelijk.
1.3.2 Het bereik van preventie
Voor een juiste maatvoering heb je inzicht nodig in wat voorkomen moet worden, en ten
bate van wie of van welk belang.
Door goed samen te werken met collega’s van andere disciplines leveren zorgprofessionals
en sociaal werkers inspanningen op de volgende gebieden:
- De preventie van ernstige ontregelingen in het sociale weefsel;
- De preventie van stress, burn-out en andere vormen van uitval en van
(jeugd)werkeloosheid;
- De preventie van opvoedings-, school- en onderwijsproblemen;
- De preventie van gezondheidsklachten in het algemeen;
- De preventie van sociaal isolement en eenzaamheid van ouderen en andere
zorgbehoeftige burgers;
- De preventie van antisociaal gedrag;
- De preventie van delinquentie en recidive;
- De preventie van verslavingsproblematiek;
- De preventie van psychiatrische problematiek.
1.3.3 De voordelen van preventie: een pleidooi
, Voor preventie zijn tal van goede redenen aan te voeren:
- In de eerste plaats leven we in een maatschappij waarin allerlei vanzelfsprekende
leefverbanden in toenemende mate onder druk staan, uit elkaar vallen of zelf verdwenen
zijn.
- In de tweede plaats mogen hulpverleners zich vaker afvragen of ze wel tijdig en adequaat
hebben ingegrepen.
- In de derde plaats zijn gerichte maatregelen altijd te verkiezen boven de gebruikelijke
reflexen die politici en beleidsmakers vertonen als zich ergens een lastige vraagstuk
voordoet.
- In de vierde plaats: is het ethisch gezien niet laakbaar als we zaken verkeerd zie lopen en
toch niet ingrijpen?
Tijdig signaleren is in het belang van de cliënt, zijn omgeving en de samenleving als geheel.
1.4 Vormen, varianten en perspectieven
Verkokering kan tot verwaarlozing leiden. Dat is een belangrijke reden voor een integrale
aanpak.
1.4.1 Vormen
- Collectieve preventie -> <- individuele preventie
- Generale preventie -> <- specifieke preventie
- Situationele preventie -> <- persoonsgerichte preventie
- Indirecte preventie -> <- directe preventie
1.4.2 Varianten
Primaire preventie staat voor pogingen om te voorkomen dat redelijkerwijs te verwachten
gevaren, aandoeningen, problemen of stoornissen daadwerkelijk zullen optreden.
Secundaire preventie reserveren we voor activiteiten die ten doel hebben om de impact en
de duur van lopende problemen te verzachten en te verminderen.
Tertiaire preventie heeft betrekking op het zo veel mogelijk ondervangen van de gevolgen
die uit manifesten problemen, gevaren of stoornissen voortvloeien.
1.4.3 Perspectieven
Preventieactiviteiten berusten altijd op overtuigingen of perspectieven.
De instrumenteel-rationele opvatting van preventie: de benadering is in de regel gebaseerd
op een eenvoudig causaal gedragsmodel aan de hand waarvan een overzichtelijke keten van
oorzaken en gevolgen wordt geconstrueerd. De veronderstelling is dan dat gevaren of
problemen te voorkomen zijn door ingrepen van buitenaf. Het risico van een eenvoudig
causaal gedragsmodel is dat complexe problemen te zeer versimpeld worden.
Het perspectief van moralisering: volgens de moraliserende zienswijze is de morele weging
van opvattingen en probleemuitingen een cruciaal aspect van preventie. Moralisering stelt
ons in staat om verschillen in morele opvattingen in onze overwegingen mee te nemen.
1.5 Beleidsontwikkelingen
Preventie maakt deel uit van een breed palet aan dienst-, steun- en hulpverlenende
werkzaamheden op meerdere maatschappelijke terreinen.
Overheden, instellingen, publieke en private organisaties en bedrijven zetten preventieve
technieken en programma’s op tal van terreinen ‘beleidsmatig’ in.
1.5.1 Beleidskader
De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) is ingevoerd in 2007 en heeft als doel
burgers zo goed mogelijk in staat te stellen om deel te nemen aan de samenleving.
De Participatiewet: is een wet op het gebied van arbeid en arbeidstoeleiding. Het doel van
deze wet is om zo veel mogelijk mensen weer aan de arbeidsmarkt te laten deelnemen.
De Jeugdwet. De uitgangspunten van de wet zijn:
- Het inschakelen, herstellen en versterken van het probleemoplossend vermogen van
kinderen en jongeren, hun ouders en sociale omgeving;
- Het bevorderen van de opvoedcapaciteiten van de ouders en de sociale omgeving;
- Preventie en vroegsignalering;
