Jeugdrecht in de praktijk – Ido Weijers
Inleiding
De term jeugdrecht verwijst naar vier aspecten van het familierecht:
1. Afstamming, minderjarigheid en ouderlijk gezag
2. De vrijwillige jeugdhulp
3. De kinderbescherming
4. Het jeugdstrafrecht
Maar als je een echt goed beeld wil krijgen van het Nederlands recht met betrekking tot
kinderen moet er ook gekeken worden naar:
1. Onderwijs
2. Medische behandeling
3. Migratie
In het burgerlijk wetboek staan kwesties als ouderschap, minderjarigheid, adoptie en
voogdij, maar ook regels wat betreft de kinderbescherming en de medische behandeling. In
de jeugdwet, wat deel uitmaakt van het bestuursrecht, staan de regels vastgelegd wat
betreft de jeugdhulp. In de grondwet staan de regels vastgelegd die gaan over het
onderwijs. Het jeugdstrafrecht staat vastgelegd in de wetboeken van strafrecht en
strafvordering.
Als je een helder begrip wil krijgen van het Nederlandse jeugdrecht, moet je eerst een beeld
krijgen van de grote lijnen in de historische ontwikkeling ervan. Hierbij zijn twee
internationale ontwikkelingen cruciaal:
1. Het gelijktijdig ontstaan van kinderbescherming en een apart jeugdrechtsysteem
rond 1900 tegen de achtergrond van de sociale kwestie.
- In 1900 ontstond de leerplicht en in 1901 de kinderwetten, naar aanleiding
van de industrialisatie en de urbanisatie.
- Met de kinderwetten werden vernieuwingen in gang gezet op twee gebieden,
namelijk kinderbescherming en jeugdstrafrecht.
2. De mensenrechten. De ontwikkeling van de mensenrechten leidden tot een
verbetering van de kinderrechten.
De kinderrechten hebben vier algemene principes:
1. Alle kinderen hebben recht op alle rechten en vrijheid die in het verdrag
worden genoemd zonder discriminatie van welke aard dan ook.
2. Dat bij alle maatregelen omtrent kinderen de belangen van het kind voorop
staan.
3. Dat alle kinderen recht hebben op leven, overleven en ontwikkeling.
4. Dat alle kinderen het recht hebben om hun mening te geven en te
participeren in beslissingen die hen betreffen in overeenstemming met hun
leeftijd en rijpheid.
Eens in de vijf jaar moet elk land dat het kinderverdrag heeft geratificeerd een rapport
presenteren over wetgeving en beleid op het punt van kinderrechten in de achterliggende
,jaren. Dit rapport wordt besproken tijdens een open vergadering van de CRC (comité voor
de rechten van het kind).
De kinderombudsman biedt hulp aan kinderen die vinden dat hun rechten niet of
onvoldoende worden nagekomen. Hij geeft advies, gevraagd en ongevraagd, aan regering,
parlement en andere instellingen en onderzoekt structurele problemen van kinderen.
Hoofdstuk 1 Familierecht
Inleiding
Het familierecht heeft betrekking op de rechtsverhouding tussen personen op het terrein
van families en relaties. Het regelt de verticale relaties (afstammingen en ouderlijk gezag) en
de horizontale relaties (huwelijk en geregistreerd partnerschap).
Juridisch ouderschap
Het afstammingsrecht regelt de afstamming tussen ouders en kinderen. Het zegt wie
volgens de wet familie van elkaar zijn. Het afstammingsrecht geeft het kind een
rechtsbetrekking (=verbintenis) tot zijn ouders, broers, zussen, grootouders, ooms en
tantes, neven en nichten, etc.
Het afstammingsrecht is dwingend recht. Dit wil zeggen dat er geen ruimte is om dingen op
dat gebied zelf naar eigen inzicht te regelen. Het afstammingsrecht zegt dat er minimaal 1
en maximaal 2 ouders moeten zijn.
Bij veranderingen en ontwikkelingen aan het afstammingsrecht moet rekening worden
gehouden met internationale rollen van:
- Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).
- Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM).
- Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK).
, Moeder door geboorte
De vrouw uit wie het kind geboren is, is voor de Nederlandse wet de juridische moeder met
alle rechten en plichten die daarbij horen. Ook draagmoeders zijn de juridische moeder,
omdat zij het kind ter wereld hebben gebracht. Dit kan wel veranderd worden door adoptie.
Ouder van rechtswege
De Nederlandse wet kent het huwelijksvaderschap. Dit houdt in dat de vader van een kind
de man is die op het moment van de geboorte van het kind gehuwd is met de vrouw uit wie
het kind geboren is. Dit geldt ook voor de man die een geregistreerd partnerschap heeft met
de geboortemoeder.
Of er feitelijk een andere man is of een (anonieme) donor aan de conceptie van het kind te
pas is gekomen, doet voor de wet niet ter zake.
Wanneer het kind wordt geboren voordat beide partners getrouwd zijn of een geregistreerd
partnerschap hebben gesloten, ontstaat geen vaderschap van rechtswege maar zal de man
het kind moeten erkennen.
Onder twee voorwaarden is ook het moederschap van rechtswege mogelijk gemaakt:
1. Er moet sprake zijn van een formele relatie (huwelijk of geregistreerd partnerschap)
met de geboortemoeder op het moment van de geboorte van het kind.
2. Het kind moet zijn verwekt door kunstmatige inseminatie met behulp van een
onbekende donor. Anders kan de vader het kind alsnog erkennen en het kind mag
volgens het afstammingsrecht maximaal 2 ouders hebben.
Ouder door erkenning
Erkenning staat los van biologisch vaderschap. Erkenning schept een juridische relatie
tussen de man die het kind erkent en het kind zelf. Erkenning komt tot stand wanneer de
man bij de burgerlijke stand van de gemeente verklaart dat hij het kind erkent. Dit kan voor
de geboorte, meteen na de geboorte en veel later ook nog.
Een belangrijk verschil met ouderschap van rechtswege is dat voor erkenning toestemming
nodig is van de moeder. Een man die kan aantonen dat hij de verwekker van het kind is, kan
de rechter om vervangende toestemming voor de erkenning vragen. Hierbij is het belangrijk
dat het kind niet wordt geschaad en dat erkenning het belang van de moeder bij een
ongestoorde verhouding met haar kind niet zal schaden.
Een spermadonor heeft ook het recht om bij weigering door moeder de rechtbank om
vervangende toestemming voor erkenning te vragen. Hierbij moet hij wel kunnen
aaantonen dat hij in nauwe persoonlijke betrekking staat of heeft gestaan tot de moeder of
tot het kind.
Naast dat de moeder erkenning kan blokkeren (voor een kind onder de 16 jaar), kan het
kind van ten minste 12 jaar dat ook.
Erkenning is niet mogelijk als:
- De jeugdige al 2 ouders heeft.
- Een man vanwege te nauwe verwantschap geen huwelijk met de moeder mag
sluiten, zoals broer, vader of oom.
- Een man nog geen 16 jaar oud is.
Inleiding
De term jeugdrecht verwijst naar vier aspecten van het familierecht:
1. Afstamming, minderjarigheid en ouderlijk gezag
2. De vrijwillige jeugdhulp
3. De kinderbescherming
4. Het jeugdstrafrecht
Maar als je een echt goed beeld wil krijgen van het Nederlands recht met betrekking tot
kinderen moet er ook gekeken worden naar:
1. Onderwijs
2. Medische behandeling
3. Migratie
In het burgerlijk wetboek staan kwesties als ouderschap, minderjarigheid, adoptie en
voogdij, maar ook regels wat betreft de kinderbescherming en de medische behandeling. In
de jeugdwet, wat deel uitmaakt van het bestuursrecht, staan de regels vastgelegd wat
betreft de jeugdhulp. In de grondwet staan de regels vastgelegd die gaan over het
onderwijs. Het jeugdstrafrecht staat vastgelegd in de wetboeken van strafrecht en
strafvordering.
Als je een helder begrip wil krijgen van het Nederlandse jeugdrecht, moet je eerst een beeld
krijgen van de grote lijnen in de historische ontwikkeling ervan. Hierbij zijn twee
internationale ontwikkelingen cruciaal:
1. Het gelijktijdig ontstaan van kinderbescherming en een apart jeugdrechtsysteem
rond 1900 tegen de achtergrond van de sociale kwestie.
- In 1900 ontstond de leerplicht en in 1901 de kinderwetten, naar aanleiding
van de industrialisatie en de urbanisatie.
- Met de kinderwetten werden vernieuwingen in gang gezet op twee gebieden,
namelijk kinderbescherming en jeugdstrafrecht.
2. De mensenrechten. De ontwikkeling van de mensenrechten leidden tot een
verbetering van de kinderrechten.
De kinderrechten hebben vier algemene principes:
1. Alle kinderen hebben recht op alle rechten en vrijheid die in het verdrag
worden genoemd zonder discriminatie van welke aard dan ook.
2. Dat bij alle maatregelen omtrent kinderen de belangen van het kind voorop
staan.
3. Dat alle kinderen recht hebben op leven, overleven en ontwikkeling.
4. Dat alle kinderen het recht hebben om hun mening te geven en te
participeren in beslissingen die hen betreffen in overeenstemming met hun
leeftijd en rijpheid.
Eens in de vijf jaar moet elk land dat het kinderverdrag heeft geratificeerd een rapport
presenteren over wetgeving en beleid op het punt van kinderrechten in de achterliggende
,jaren. Dit rapport wordt besproken tijdens een open vergadering van de CRC (comité voor
de rechten van het kind).
De kinderombudsman biedt hulp aan kinderen die vinden dat hun rechten niet of
onvoldoende worden nagekomen. Hij geeft advies, gevraagd en ongevraagd, aan regering,
parlement en andere instellingen en onderzoekt structurele problemen van kinderen.
Hoofdstuk 1 Familierecht
Inleiding
Het familierecht heeft betrekking op de rechtsverhouding tussen personen op het terrein
van families en relaties. Het regelt de verticale relaties (afstammingen en ouderlijk gezag) en
de horizontale relaties (huwelijk en geregistreerd partnerschap).
Juridisch ouderschap
Het afstammingsrecht regelt de afstamming tussen ouders en kinderen. Het zegt wie
volgens de wet familie van elkaar zijn. Het afstammingsrecht geeft het kind een
rechtsbetrekking (=verbintenis) tot zijn ouders, broers, zussen, grootouders, ooms en
tantes, neven en nichten, etc.
Het afstammingsrecht is dwingend recht. Dit wil zeggen dat er geen ruimte is om dingen op
dat gebied zelf naar eigen inzicht te regelen. Het afstammingsrecht zegt dat er minimaal 1
en maximaal 2 ouders moeten zijn.
Bij veranderingen en ontwikkelingen aan het afstammingsrecht moet rekening worden
gehouden met internationale rollen van:
- Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).
- Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM).
- Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK).
, Moeder door geboorte
De vrouw uit wie het kind geboren is, is voor de Nederlandse wet de juridische moeder met
alle rechten en plichten die daarbij horen. Ook draagmoeders zijn de juridische moeder,
omdat zij het kind ter wereld hebben gebracht. Dit kan wel veranderd worden door adoptie.
Ouder van rechtswege
De Nederlandse wet kent het huwelijksvaderschap. Dit houdt in dat de vader van een kind
de man is die op het moment van de geboorte van het kind gehuwd is met de vrouw uit wie
het kind geboren is. Dit geldt ook voor de man die een geregistreerd partnerschap heeft met
de geboortemoeder.
Of er feitelijk een andere man is of een (anonieme) donor aan de conceptie van het kind te
pas is gekomen, doet voor de wet niet ter zake.
Wanneer het kind wordt geboren voordat beide partners getrouwd zijn of een geregistreerd
partnerschap hebben gesloten, ontstaat geen vaderschap van rechtswege maar zal de man
het kind moeten erkennen.
Onder twee voorwaarden is ook het moederschap van rechtswege mogelijk gemaakt:
1. Er moet sprake zijn van een formele relatie (huwelijk of geregistreerd partnerschap)
met de geboortemoeder op het moment van de geboorte van het kind.
2. Het kind moet zijn verwekt door kunstmatige inseminatie met behulp van een
onbekende donor. Anders kan de vader het kind alsnog erkennen en het kind mag
volgens het afstammingsrecht maximaal 2 ouders hebben.
Ouder door erkenning
Erkenning staat los van biologisch vaderschap. Erkenning schept een juridische relatie
tussen de man die het kind erkent en het kind zelf. Erkenning komt tot stand wanneer de
man bij de burgerlijke stand van de gemeente verklaart dat hij het kind erkent. Dit kan voor
de geboorte, meteen na de geboorte en veel later ook nog.
Een belangrijk verschil met ouderschap van rechtswege is dat voor erkenning toestemming
nodig is van de moeder. Een man die kan aantonen dat hij de verwekker van het kind is, kan
de rechter om vervangende toestemming voor de erkenning vragen. Hierbij is het belangrijk
dat het kind niet wordt geschaad en dat erkenning het belang van de moeder bij een
ongestoorde verhouding met haar kind niet zal schaden.
Een spermadonor heeft ook het recht om bij weigering door moeder de rechtbank om
vervangende toestemming voor erkenning te vragen. Hierbij moet hij wel kunnen
aaantonen dat hij in nauwe persoonlijke betrekking staat of heeft gestaan tot de moeder of
tot het kind.
Naast dat de moeder erkenning kan blokkeren (voor een kind onder de 16 jaar), kan het
kind van ten minste 12 jaar dat ook.
Erkenning is niet mogelijk als:
- De jeugdige al 2 ouders heeft.
- Een man vanwege te nauwe verwantschap geen huwelijk met de moeder mag
sluiten, zoals broer, vader of oom.
- Een man nog geen 16 jaar oud is.
