HOORCOLLEGE PEDAGOGIEK
HC 1 – INLEIDING IN EN GESCHIEDENIS VAN HET MAATSCHAPPELIJK
OPVOEDEN
LEERDOELEN
- De student kan historische opvoedingsadviezen in Nederland van ongeveer 1600
tot 2000 beschrijven
- De student kan opvattingen over opvoeding uit het verleden vergelijken en ideeën
over opvoeding in de huidige maatschappij
- De student onderbouwt waarom het belangrijk is om als pedagoog kennis te
hebben over de geschiedenis van opvoedingsadviezen
- De student kan uitleggen wat het begrip ‘pedagogische civil society’ inhoudt
Leren hoe je als pedagoog kunt afstemmen met de betrokkenen om je heen welke hulp
nodig is binnen een gezinssituatie
OPVOEDVRAGEN
Wat wil je als pedagoog weten
- Welke belangrijke factoren spelen een rol bij het kind en in de gezinssituatie? Wat
gaat er goed? Waar liggen risico’s?
- Met welke overheidskaders en wetgeving dien je rekening te houden?
- Welke theorieën en modellen kunnen helpen een goede inschatting te maken van
de gezinssituatie?
- Hoe kun je het best afstemmen met de verschillende betrokkenen?
o Ouders, kinderen, relevant netwerk
OPVOEDONDERSTEUNING
- ‘Ondersteuning aan ouders, gericht op het herkennen en verhelpen van
problemen bij het kind en/of in het opvoedsysteem’
- Tegenwoordig voornamelijk evidence-based en gericht op het individu
- Maar ook: belang pedagogische civil society
OPVOEDONDERSTEUNING VS MAATSCHAPPELIJK OPVOEDEN
- Maatschappelijk opvoeden
o Opvoeden niet alleen gericht op optimale ontwikkeling kind, maar kind en
opvoeding ook zien als onderdeel van de samenleving
Wisselwerking
Maatschappij helpt bij opvoeding > kind wordt goede burger
in de maatschappij
- Samenleving ondersteunt het opvoeden
- Goede opvoeding ondersteunt de samenleving
Maud Schalkoord (23052317)
,PEDAGOGISCHE CIVIL SOCIETY
- Individualisme
o Minder maatschappelijk opvoeden via traditionele steunstructuren en
netwerken
- Maar niet minder behoefte aan informele opvoedsteun
- Nieuw jeugd- en gezinsbeleid
o Versterken van rol mede-opvoeders
o Benadrukken collectieve verantwoordelijkheid
- PCS verwijst naar vrijwillige verenigingen van organisaties en burgers buiten de
overheid en het bedrijfsleven
- Sterke PCS
o Positieve invloed opvoedklimaat
KRACHT VAN DE SOCIALE OPVOEDOMGEVING
- Steun bij onzekerheden, vragen of problemen in de opvoeding
- Praktische hulp bieden aan ouders die daar behoefte aan hebben
o Voetbalmiddag organiseren
Rust moment voor ouders als kinderen opgevangen worden
- Vanzelfsprekende bron van (ervarings)kennis en kunde
- Zorg voor sociale steun en zelfvertrouwen bij ouders
o Positieve invloed kinderen
o Positieve invloed ouders
- Bijdrage aan preventie en vroeg signalering
o Omgeving helpt gezin
Meer mensen betrokken
Gevolgen vaak minder heftig
o Minder snel inschakelen instanties of zwaardere vormen van jeugdhulp
Beter voor het kind
Op lange termijn goedkoper
Dit mag nooit de aanleiding zijn! > meer een mooie
bijkomstigheid
- Normaliseren
BELANG VAN MEDEOPVOEDERS
Medeopvoeders hebben zowel een directe als een indirecte invloed op de ontwikkeling
van kinderen
- Kunnen bijdragen aan het welbevinden en de ontwikkeling van het kind
- Direct > trainer praat met het kind over scheiding van ouders
- Indirect > advies geven aan ouders, paar uurtjes oppassen
Maud Schalkoord (23052317)
,PRAKTISCHE INVULLING
- Medeopvoeders (familie, buren, docenten en trainers)
o Emotionele steun
Luisterend oor bieden
o Instrumentele steun
Bieden van tijd of geld
Oppassen
o Informationele steun
Geven van informatie of advies
o Normatieve steun
Bespreken van gezamenlijke normen/bespreken wat
wenselijk/haalbaar is
- Maatschappelijke initiatieven (betrokkenheid gemeentes)
o Toegankelijkheid bevorderen
Zorgen dat meer mensen een bijeenkomst kunnen bezoeken
o Nieuwe initiatieven bevorderen
Financieel ondersteunen
o Bestaande activiteiten onder de aandacht brengen
Zodat mensen weten wat er is
WAAROM GESCHEIDENIS VAN OPVOEDONDERSTEUNING
- Ideeën over wat goede opvoeding is hangen sterk samen met de tijd en cultuur
waarin ze zijn ontstaan
- Tijd en cultuur ‘vragen’ ook om bepaald soort mensen en dus opvoeding
- Kennis over de geschiedenis van opvoeden helpt om adviezen over opvoeding
o … te doorzien
o … te relativeren
o … te bekritiseren
o … of juist te verstevigen en onderbouwen
DE JAREN VOOR 1600
- Kennis over ouders, kinderen en opvoeding vanaf de late middeleeuwen
o Daarvoor is weinig bewaard gebleven
- Genegenheid en bewust opvoeden van alle tijden
- Uitingen van genegenheid en opvattingen over ‘goed’ opvoeden verschillen per
tijdperk
- Periode na middeleeuwen
o Kennis via brieven, foto’s en filmmateriaal
o Meningen en adviezen
Opvoedboeken > makkelijker te interpreteren
Weerspiegeling van de heersende norm
Realiteit was vaak anders
Ouders wel beïnvloed door norm
Maud Schalkoord (23052317)
, 1600-1700 (DE GOUDEN EEUW)
- Opvoeddoel
o Opvoeden tot vrome en deugdzame burgers
- Maatschappelijk opvoeden
o Eerlijkheid
o Bescheidenheid
o Hulpvaardigheid te doorontwikkeling van de economie
- Ging goed met Nederland
- Veel welvaart > ging erg goed met de Nederlandse burgers
- Maatschappij was bloeiend
- Maatschappelijk opvoeden belangrijk om de welvaart goed te houden
- Kerken en stadsbestuur financierden weeshuizen en scholen
o Scholen werden vaak langer gebruikt door kinderen die in weeshuizen
woonden
o Kinderen met ouders moesten helpen bij het huishouden en dus gaan
werken
- Religie als voornaamste uitgangspunt
- Betrokken vaders en eigenwijze moeders
o Betrokken vaders als ze thuis waren
Warm en betrokken
o Moeders waren eigenwijs omdat zij veel alleen ervoor stonden
Vaders waren wel de hoofdverantwoordelijken
Dagelijkse uitvoeringen voornamelijk door moeder
- Meeste kinderen kort naar school
o Opvoeding gebeurde ook door werkgevers
Vanaf ca. 12 jaar oud
Jacob Cats
Indien de jonckheydt niet en deugt
En geeft de schult niet aen de jeugt
De vader selfs verdient de straf
Die haer geen beter les en gaf
1700-1800 (VERLICHTING)
- Opvoeddoel
o Harde werkers grootbrengen
- Door economisch verval en politieke onrust grote nadruk op creëren ‘brave
burgers’
- Verlichtingsdenken
o Minder nadruk op religie
o Meer nadruk op kennis en vooruitgang
- Volksopvoeding
o Niet alleen kinderen opvoeden
o Het gehele volk moest worden opgevoed
o Armen dienen beschaafd te worden gemaakt
Moesten dingen leren om een steentje bij te dragen in de
maatschappij
- Maatschappelijk opvoeden
o Ook nadruk op verantwoordelijkheid volgende generatie
- Hoofdrol in de opvoeding niet langer voor vader > maar voor moeder
o ‘Natuurlijke’ vrouwelijke aanleg
Betje Wolf
Maud Schalkoord (23052317)
HC 1 – INLEIDING IN EN GESCHIEDENIS VAN HET MAATSCHAPPELIJK
OPVOEDEN
LEERDOELEN
- De student kan historische opvoedingsadviezen in Nederland van ongeveer 1600
tot 2000 beschrijven
- De student kan opvattingen over opvoeding uit het verleden vergelijken en ideeën
over opvoeding in de huidige maatschappij
- De student onderbouwt waarom het belangrijk is om als pedagoog kennis te
hebben over de geschiedenis van opvoedingsadviezen
- De student kan uitleggen wat het begrip ‘pedagogische civil society’ inhoudt
Leren hoe je als pedagoog kunt afstemmen met de betrokkenen om je heen welke hulp
nodig is binnen een gezinssituatie
OPVOEDVRAGEN
Wat wil je als pedagoog weten
- Welke belangrijke factoren spelen een rol bij het kind en in de gezinssituatie? Wat
gaat er goed? Waar liggen risico’s?
- Met welke overheidskaders en wetgeving dien je rekening te houden?
- Welke theorieën en modellen kunnen helpen een goede inschatting te maken van
de gezinssituatie?
- Hoe kun je het best afstemmen met de verschillende betrokkenen?
o Ouders, kinderen, relevant netwerk
OPVOEDONDERSTEUNING
- ‘Ondersteuning aan ouders, gericht op het herkennen en verhelpen van
problemen bij het kind en/of in het opvoedsysteem’
- Tegenwoordig voornamelijk evidence-based en gericht op het individu
- Maar ook: belang pedagogische civil society
OPVOEDONDERSTEUNING VS MAATSCHAPPELIJK OPVOEDEN
- Maatschappelijk opvoeden
o Opvoeden niet alleen gericht op optimale ontwikkeling kind, maar kind en
opvoeding ook zien als onderdeel van de samenleving
Wisselwerking
Maatschappij helpt bij opvoeding > kind wordt goede burger
in de maatschappij
- Samenleving ondersteunt het opvoeden
- Goede opvoeding ondersteunt de samenleving
Maud Schalkoord (23052317)
,PEDAGOGISCHE CIVIL SOCIETY
- Individualisme
o Minder maatschappelijk opvoeden via traditionele steunstructuren en
netwerken
- Maar niet minder behoefte aan informele opvoedsteun
- Nieuw jeugd- en gezinsbeleid
o Versterken van rol mede-opvoeders
o Benadrukken collectieve verantwoordelijkheid
- PCS verwijst naar vrijwillige verenigingen van organisaties en burgers buiten de
overheid en het bedrijfsleven
- Sterke PCS
o Positieve invloed opvoedklimaat
KRACHT VAN DE SOCIALE OPVOEDOMGEVING
- Steun bij onzekerheden, vragen of problemen in de opvoeding
- Praktische hulp bieden aan ouders die daar behoefte aan hebben
o Voetbalmiddag organiseren
Rust moment voor ouders als kinderen opgevangen worden
- Vanzelfsprekende bron van (ervarings)kennis en kunde
- Zorg voor sociale steun en zelfvertrouwen bij ouders
o Positieve invloed kinderen
o Positieve invloed ouders
- Bijdrage aan preventie en vroeg signalering
o Omgeving helpt gezin
Meer mensen betrokken
Gevolgen vaak minder heftig
o Minder snel inschakelen instanties of zwaardere vormen van jeugdhulp
Beter voor het kind
Op lange termijn goedkoper
Dit mag nooit de aanleiding zijn! > meer een mooie
bijkomstigheid
- Normaliseren
BELANG VAN MEDEOPVOEDERS
Medeopvoeders hebben zowel een directe als een indirecte invloed op de ontwikkeling
van kinderen
- Kunnen bijdragen aan het welbevinden en de ontwikkeling van het kind
- Direct > trainer praat met het kind over scheiding van ouders
- Indirect > advies geven aan ouders, paar uurtjes oppassen
Maud Schalkoord (23052317)
,PRAKTISCHE INVULLING
- Medeopvoeders (familie, buren, docenten en trainers)
o Emotionele steun
Luisterend oor bieden
o Instrumentele steun
Bieden van tijd of geld
Oppassen
o Informationele steun
Geven van informatie of advies
o Normatieve steun
Bespreken van gezamenlijke normen/bespreken wat
wenselijk/haalbaar is
- Maatschappelijke initiatieven (betrokkenheid gemeentes)
o Toegankelijkheid bevorderen
Zorgen dat meer mensen een bijeenkomst kunnen bezoeken
o Nieuwe initiatieven bevorderen
Financieel ondersteunen
o Bestaande activiteiten onder de aandacht brengen
Zodat mensen weten wat er is
WAAROM GESCHEIDENIS VAN OPVOEDONDERSTEUNING
- Ideeën over wat goede opvoeding is hangen sterk samen met de tijd en cultuur
waarin ze zijn ontstaan
- Tijd en cultuur ‘vragen’ ook om bepaald soort mensen en dus opvoeding
- Kennis over de geschiedenis van opvoeden helpt om adviezen over opvoeding
o … te doorzien
o … te relativeren
o … te bekritiseren
o … of juist te verstevigen en onderbouwen
DE JAREN VOOR 1600
- Kennis over ouders, kinderen en opvoeding vanaf de late middeleeuwen
o Daarvoor is weinig bewaard gebleven
- Genegenheid en bewust opvoeden van alle tijden
- Uitingen van genegenheid en opvattingen over ‘goed’ opvoeden verschillen per
tijdperk
- Periode na middeleeuwen
o Kennis via brieven, foto’s en filmmateriaal
o Meningen en adviezen
Opvoedboeken > makkelijker te interpreteren
Weerspiegeling van de heersende norm
Realiteit was vaak anders
Ouders wel beïnvloed door norm
Maud Schalkoord (23052317)
, 1600-1700 (DE GOUDEN EEUW)
- Opvoeddoel
o Opvoeden tot vrome en deugdzame burgers
- Maatschappelijk opvoeden
o Eerlijkheid
o Bescheidenheid
o Hulpvaardigheid te doorontwikkeling van de economie
- Ging goed met Nederland
- Veel welvaart > ging erg goed met de Nederlandse burgers
- Maatschappij was bloeiend
- Maatschappelijk opvoeden belangrijk om de welvaart goed te houden
- Kerken en stadsbestuur financierden weeshuizen en scholen
o Scholen werden vaak langer gebruikt door kinderen die in weeshuizen
woonden
o Kinderen met ouders moesten helpen bij het huishouden en dus gaan
werken
- Religie als voornaamste uitgangspunt
- Betrokken vaders en eigenwijze moeders
o Betrokken vaders als ze thuis waren
Warm en betrokken
o Moeders waren eigenwijs omdat zij veel alleen ervoor stonden
Vaders waren wel de hoofdverantwoordelijken
Dagelijkse uitvoeringen voornamelijk door moeder
- Meeste kinderen kort naar school
o Opvoeding gebeurde ook door werkgevers
Vanaf ca. 12 jaar oud
Jacob Cats
Indien de jonckheydt niet en deugt
En geeft de schult niet aen de jeugt
De vader selfs verdient de straf
Die haer geen beter les en gaf
1700-1800 (VERLICHTING)
- Opvoeddoel
o Harde werkers grootbrengen
- Door economisch verval en politieke onrust grote nadruk op creëren ‘brave
burgers’
- Verlichtingsdenken
o Minder nadruk op religie
o Meer nadruk op kennis en vooruitgang
- Volksopvoeding
o Niet alleen kinderen opvoeden
o Het gehele volk moest worden opgevoed
o Armen dienen beschaafd te worden gemaakt
Moesten dingen leren om een steentje bij te dragen in de
maatschappij
- Maatschappelijk opvoeden
o Ook nadruk op verantwoordelijkheid volgende generatie
- Hoofdrol in de opvoeding niet langer voor vader > maar voor moeder
o ‘Natuurlijke’ vrouwelijke aanleg
Betje Wolf
Maud Schalkoord (23052317)
