Oefenvragen Medische basiskennis tentamen
Week 1 Hoofdstuk 2 en 3
Hoofdstuk 2 Visies op afwijkend gedrag en behandelmethoden
Naar welke 4 dingen moeten we kijken om een stoornis goed te begrijpen?
1. De persoon zelf – zijn persoonlijkheid, verleden en levensverhaal.
2. De stoornis zelf – de specifieke kenmerken en symptomen.
3. De omgeving – sociale en fysieke context zoals gezin, werk en leefomgeving.
4. De hulpverlener en cultuur – de visie, kennis en culturele context van de behandelaar.
Waar kijkt het biologisch perspectief heen?
Het kijkt naar lichamelijke oorzaken van psychische stoornissen, zoals hersenen, het
zenuwstelsel en de genen.
Waarom is sinds de jaren 80 het biologisch perspectief belangrijker geworden?
Er zijn effectieve medicijnen ontdekt, hersenonderzoek is sterk verbeterd, de DSM-III werd
uitgebracht en er zijn betere technieken gekomen om hersenen te bestuderen.
Waar wijst het op als een stoornis vaker voorkomt in de familie?
Het verwijst naar genetische invloed.
Wat is het verschil tussen genotype, fenotype en proband?
- Genotype is de verzameling trekken die zijn vastgelegd in de genetische code van
een persoon
- Fenotype is de werkelijke of waarneembare trekken van een persoon
- Proband is de eerste persoon bij wie de stoornis wordt vastgelegd.
Wat is de functie van het zenuwstelsel?
Het zorgt ervoor dat we kunnen denken, voelen, bewegen en informatie kunnen
verwerken.
Waaruit bestaat het zenuwstelsel?
Het bestaat uit neuronen (zenuwcellen) die boodschappen doorgeven via elektrische
signalen.
Uit welke drie belangrijke delen bestaat een neuron?
Cellichaam → bevat de celkern en zorgt voor het functioneren van de cel
Dendrieten → ontvangen boodschappen van andere neuronen
Axon → geeft boodschappen door aan andere neuronen
Wat zijn eindknopjes?
De uiteinden van het axon die de boodschap doorgeven aan andere neuronen.
Wat is de functie van de myelineschede?
De myelineschede zorgt ervoor dat signalen sneller worden doorgegeven
Hoe verloopt de informatieoverdracht binnen een neuron?
Dendriet → cellichaam → axon → eindknopje. Daar wordt het signaal via de eindknopjes
verstuurd naar andere neuronen of spieren
Wat is een synaps?
De ruimte tussen twee neuronen waar de overdracht van informatie plaatsvindt.
Neurotransmitters worden afgegeven en binden aan receptoren van het volgende neuron.
Wat zijn neurotransmitters?
Chemische stoffen die boodschappen overdragen van het ene neuron naar het andere
neuron
1
,Hoe ontvangt het volgende neuron de boodschap?
Via receptoren die de neurotransmitters opvangen.
Waarom zijn receptoren belangrijk?
Elke neurotransmitter past op een specifieke receptor (sleutel-slot principe)
Wat is het gevolg van problemen met neurotransmitters?
Dit kan leiden tot psychische stoornissen
Wat doet serotonine en wat gebeurt er bij een tekort?
Serotonine regelt de stemming. Te weinig serotonine → depressie
Wat doet dopamine en wat gebeurt er bij een teveel?
Dopamine reguleert spierbewegingen en mentale processen zoals leren, herinneren en
emoties.
Te veel dopamine → schizofrenie
Wat doet acetylcholine en wat gebeurt er bij een tekort?
Acetylcholine controleert spiercontracties en speelt een rol bij geheugen. Te weinig
acetylcholine → Alzheimer
Wat doet norepinefrine?
Norepinefrine reguleert mentale processen zoals leren en herinneren en is betrokken bij
stemming.
Uit welke twee onderdelen bestaat het zenuwstelsel?
Het zenuwstelsel bestaat uit het centrale zenuwstelsel en het perifere zenuwstelsel
Wat is het centrale zenuwstelsel en wat is de functie?
Het centrale zenuwstelsel bestaat uit de hersenen en het ruggenmerg. Het zorgt voor het
verwerken van informatie.
Welke belangrijke delen horen bij de hersenstam en wat doen ze?
De medulla regelt de hartslag en ademhaling. De pons is betrokken bij slaap en aandacht.
Het cerebellum zorgt voor balans en coördinatie. Het reticulair activeringssysteem regelt
alertheid en het slaap-waakritme
Wat is het reticulaire activeringssysteem?
Speelt een essentiële rol in slaap, aandacht en activering. Stimulering van het RAS
verhoogt de alertheid. Dempende middelen zoals alcohol, verlagen de activiteit van het
RAS.
Welke belangrijke delen horen bij de voorhersenen en wat doen ze?
De thalamus stuurt sensorische informatie door. De hypothalamus regelt
lichaamstemperatuur, honger, dorst en emoties. Het limbisch systeem is betrokken bij
geheugen, motivatie en emoties. De basale ganglia regelen bewegingen. Het cerebrum
zorgt voor denken, plannen en beslissen en de prefrontale cortex voor impulscontrole en
persoonlijkheid.
Uit welke hersenkwabben bestaat het cerebrum en wat doen ze?
Occipitaalkwab → zien
Temporaalkwab → horen
Pariëtale kwab → voelen/tast
Frontaalkwab (prefrontale cortex) → denken, plannen, gedrag
Wat is het perifere zenuwstelsel en wat doet het?
Het perifere zenuwstelsel verbindt de hersenen met de rest van het lichaam.
Uit welke onderdelen bestaat het perifere zenuwstelsel?
2
,Het bestaat uit het somatische zenuwstelsel en het autonome zenuwstelsel.
Wat doet het somatische zenuwstelsel?
Het regelt de bewuste bewegingen en spieren. Is voornamelijk betrokken bij processen
die hulpbronnen van het lichaam mobiliseren in tijden van fysieke uitputting of stress
Wat doet het autonome zenuwstelsel?
Het regelt automatische processen zoals hartslag, ademhaling en spijsvertering. Is vooral
actief bij processen die onze energiereserves aanvullen.
Welke twee delen heeft het autonome zenuwstelsel en wat doen ze?
Het sympathische zenuwstelsel zorgt voor actie en stress (fight or flight) en verhoogt de
hartslag. Het parasympatische zenuwstelsel zorgt voor rust en herstel en verlaagt de
hartslag
Waardoor ontstaat een psychische stoornis meestal?
Een psychische stoornis ontstaat meestal door een combinatie van biologische factoren
en omgevingsfactoren.
Hoe werkt de relatie tussen biologie en gedrag?
De relatie werkt in twee richtingen. Biologie beïnvloedt het gedrag, maar gedrag en
psychologische factoren hebben ook invloed op het lichaam.
Wat is vaak de meest effectieve behandeling bij psychische stoornissen?
Een combinatie van medicatie en psychotherapie werkt vaak het beste
Wat houdt het psychodynamische model van Freud in?
Het psychodynamische model is gebaseerd op Sigmund Freud. Hij stelt dat psychische
problemen ontstaan door onbewuste conflicten die vaak in de kindertijd zijn ontstaan.
Deze conflicten hebben te maken met seksuele en agressieve driften.
Hoe verdeelde Freud de geest?
Freud verdeelde de geest in drie delen. Het bewuste bevat wat je op dit moment denkt en
weet. Het voorbewuste bestaat uit herinneringen die je kunt oproepen. Het onbewuste is
het grootste deel en bevat verborgen driften, wensen en conflicten en met grote moeite
kunnen deze naar de oppervlakte worden gebracht. Het bevat onze instincten.
Wat is eros?
De basale drift om het leven te beschermen en door te geven.
Uit welke drie delen bestaat volgens Freud de persoonlijkheid?
De persoonlijkheid bestaat uit het id, het ego en het superego.
Wat is het id?
Het id is vanaf de geboorte aanwezig, volledig onbewust en werkt volgens het
lustprincipe. Het wil directe bevrediging van behoeften.
Wat is het ego?
Het ego ontwikkelt zich later en werkt volgens het realiteitsprincipe. Het gebruikt het
verstand en probeert het id te controleren, rekening houdend met de werkelijkheid.
Wat is het superego?
Het superego is het geweten. Het bevat normen en waarden en bepaalt wat goed en fout
is. Het kan ook zorgen voor schuldgevoel.
Wat zijn afweermechanismen en waarom gebruikt het ego deze?
het ego gebruik dit om te voorkomen dat sociaal onacceptabele impulsen in het bewuste
terechtkomen. De geestelijk gezondheid volgens deze visie bepaald door de balans
tussen het id, ego en superego. Bij mensen met een stoornis is het evenwicht tussen de
psychische structuren verstoord.
3
, Noem voorbeelden van afweermechanismen
Verdringing: pijnlijke gedachten worden uit het bewustzijn gehouden
Regressie: terugvallen in kinderlijk gedrag
Rationalisatie: gedrag goedpraten met een reden
Verplaatsing: gevoelens richten op iets of iemand anders
Projectie: eigen gevoelens toeschrijven aan een ander
Reactieformatie: tegenovergesteld gedrag laten zien
Ontkenning: werkelijkheid niet willen accepteren
Sublimatie: ongewenste impulsen omzetten in iets positiefs
In welke fasen ontwikkelt volgens Freud de persoonlijkheid?
Freud beschrijft vijf fasen. In de orale fase (0–1 jaar) staat de mond centraal. In de anale
fase (1–3 jaar) gaat het om controle. In de fallische fase (3–6 jaar) ontstaat interesse in
geslachtsdelen. In de latente fase (6 jaar tot puberteit) richt het kind zich op school en
sociale contacten. In de genitale fase (puberteit) komen seksuele driften tot ontwikkeling.
Wat gebeurt er als een fase niet goed verloopt?
Dan kan er fixatie ontstaan, wat later kan leiden tot problemen.
Wat is het verschil tussen Freud en Jung?
Freud richt zich op het persoonlijk onbewuste. Jung voegde het collectief onbewuste toe,
met aangeboren archetypen.
Wat houdt de egopsychologie van Hartmann in?
Deze richt zich meer op het bewuste functioneren van het ego.
Wat is de objectrelatietheorie van Mahler?
Deze theorie legt de nadruk op de invloed van relaties met belangrijke personen op de
ontwikkeling van het kind.
Wat zegt Bowlby over hechting?
Hechting is belangrijk. Een slechte hechting kan later problemen veroorzaken.
Wat gebeurt er bij een psychische stoornis volgens dit model?
Het evenwicht tussen id, ego en superego is verstoord, waardoor onbewuste impulsen
kunnen doorbreken en angst of stoornissen ontstaan.
Wat zegt het behaviorisme over het ontstaan van gedrag en stoornissen?
Het behaviorisme zegt dat gedrag wordt aangeleerd door ervaringen. Afwijkend gedrag
ontstaat doordat iemand verkeerd of onaangepast gedrag heeft geleerd. Belangrijke
onderzoekers zijn Pavlov, Watson en Skinner. De nadruk ligt op waarneembaar gedrag.
Wat is klassieke conditionering?
Bij klassieke conditionering leert iemand een reactie door associatie. Een prikkel wordt
gekoppeld aan een reactie.
Voorbeeld van Pavlov: voedsel zorgt automatisch voor speeksel. Als een bel steeds samen
met voedsel wordt aangeboden, gaat uiteindelijk de bel alleen al speeksel opwekken. De
bel wordt dan een geconditioneerde stimulus.
Hoe kan klassieke conditionering leiden tot psychische problemen?
Angst kan worden aangeleerd. Bijvoorbeeld: iemand krijgt een trauma in een lift en
ontwikkelt daarna angst voor liften (fobie).
Wat betekenen de begrippen US, UR, CS en CR?
Ongeconditioneerde stimulus (US): prikkel die automatisch een reactie veroorzaakt, zoals
voedsel
Ongeconditioneerde respons (UR): automatische reactie, zoals speeksel
Geconditioneerde stimulus (CS): aangeleerde prikkel, zoals de bel
Geconditioneerde respons (CR): aangeleerde reactie, zoals speeksel bij de bel
4
Week 1 Hoofdstuk 2 en 3
Hoofdstuk 2 Visies op afwijkend gedrag en behandelmethoden
Naar welke 4 dingen moeten we kijken om een stoornis goed te begrijpen?
1. De persoon zelf – zijn persoonlijkheid, verleden en levensverhaal.
2. De stoornis zelf – de specifieke kenmerken en symptomen.
3. De omgeving – sociale en fysieke context zoals gezin, werk en leefomgeving.
4. De hulpverlener en cultuur – de visie, kennis en culturele context van de behandelaar.
Waar kijkt het biologisch perspectief heen?
Het kijkt naar lichamelijke oorzaken van psychische stoornissen, zoals hersenen, het
zenuwstelsel en de genen.
Waarom is sinds de jaren 80 het biologisch perspectief belangrijker geworden?
Er zijn effectieve medicijnen ontdekt, hersenonderzoek is sterk verbeterd, de DSM-III werd
uitgebracht en er zijn betere technieken gekomen om hersenen te bestuderen.
Waar wijst het op als een stoornis vaker voorkomt in de familie?
Het verwijst naar genetische invloed.
Wat is het verschil tussen genotype, fenotype en proband?
- Genotype is de verzameling trekken die zijn vastgelegd in de genetische code van
een persoon
- Fenotype is de werkelijke of waarneembare trekken van een persoon
- Proband is de eerste persoon bij wie de stoornis wordt vastgelegd.
Wat is de functie van het zenuwstelsel?
Het zorgt ervoor dat we kunnen denken, voelen, bewegen en informatie kunnen
verwerken.
Waaruit bestaat het zenuwstelsel?
Het bestaat uit neuronen (zenuwcellen) die boodschappen doorgeven via elektrische
signalen.
Uit welke drie belangrijke delen bestaat een neuron?
Cellichaam → bevat de celkern en zorgt voor het functioneren van de cel
Dendrieten → ontvangen boodschappen van andere neuronen
Axon → geeft boodschappen door aan andere neuronen
Wat zijn eindknopjes?
De uiteinden van het axon die de boodschap doorgeven aan andere neuronen.
Wat is de functie van de myelineschede?
De myelineschede zorgt ervoor dat signalen sneller worden doorgegeven
Hoe verloopt de informatieoverdracht binnen een neuron?
Dendriet → cellichaam → axon → eindknopje. Daar wordt het signaal via de eindknopjes
verstuurd naar andere neuronen of spieren
Wat is een synaps?
De ruimte tussen twee neuronen waar de overdracht van informatie plaatsvindt.
Neurotransmitters worden afgegeven en binden aan receptoren van het volgende neuron.
Wat zijn neurotransmitters?
Chemische stoffen die boodschappen overdragen van het ene neuron naar het andere
neuron
1
,Hoe ontvangt het volgende neuron de boodschap?
Via receptoren die de neurotransmitters opvangen.
Waarom zijn receptoren belangrijk?
Elke neurotransmitter past op een specifieke receptor (sleutel-slot principe)
Wat is het gevolg van problemen met neurotransmitters?
Dit kan leiden tot psychische stoornissen
Wat doet serotonine en wat gebeurt er bij een tekort?
Serotonine regelt de stemming. Te weinig serotonine → depressie
Wat doet dopamine en wat gebeurt er bij een teveel?
Dopamine reguleert spierbewegingen en mentale processen zoals leren, herinneren en
emoties.
Te veel dopamine → schizofrenie
Wat doet acetylcholine en wat gebeurt er bij een tekort?
Acetylcholine controleert spiercontracties en speelt een rol bij geheugen. Te weinig
acetylcholine → Alzheimer
Wat doet norepinefrine?
Norepinefrine reguleert mentale processen zoals leren en herinneren en is betrokken bij
stemming.
Uit welke twee onderdelen bestaat het zenuwstelsel?
Het zenuwstelsel bestaat uit het centrale zenuwstelsel en het perifere zenuwstelsel
Wat is het centrale zenuwstelsel en wat is de functie?
Het centrale zenuwstelsel bestaat uit de hersenen en het ruggenmerg. Het zorgt voor het
verwerken van informatie.
Welke belangrijke delen horen bij de hersenstam en wat doen ze?
De medulla regelt de hartslag en ademhaling. De pons is betrokken bij slaap en aandacht.
Het cerebellum zorgt voor balans en coördinatie. Het reticulair activeringssysteem regelt
alertheid en het slaap-waakritme
Wat is het reticulaire activeringssysteem?
Speelt een essentiële rol in slaap, aandacht en activering. Stimulering van het RAS
verhoogt de alertheid. Dempende middelen zoals alcohol, verlagen de activiteit van het
RAS.
Welke belangrijke delen horen bij de voorhersenen en wat doen ze?
De thalamus stuurt sensorische informatie door. De hypothalamus regelt
lichaamstemperatuur, honger, dorst en emoties. Het limbisch systeem is betrokken bij
geheugen, motivatie en emoties. De basale ganglia regelen bewegingen. Het cerebrum
zorgt voor denken, plannen en beslissen en de prefrontale cortex voor impulscontrole en
persoonlijkheid.
Uit welke hersenkwabben bestaat het cerebrum en wat doen ze?
Occipitaalkwab → zien
Temporaalkwab → horen
Pariëtale kwab → voelen/tast
Frontaalkwab (prefrontale cortex) → denken, plannen, gedrag
Wat is het perifere zenuwstelsel en wat doet het?
Het perifere zenuwstelsel verbindt de hersenen met de rest van het lichaam.
Uit welke onderdelen bestaat het perifere zenuwstelsel?
2
,Het bestaat uit het somatische zenuwstelsel en het autonome zenuwstelsel.
Wat doet het somatische zenuwstelsel?
Het regelt de bewuste bewegingen en spieren. Is voornamelijk betrokken bij processen
die hulpbronnen van het lichaam mobiliseren in tijden van fysieke uitputting of stress
Wat doet het autonome zenuwstelsel?
Het regelt automatische processen zoals hartslag, ademhaling en spijsvertering. Is vooral
actief bij processen die onze energiereserves aanvullen.
Welke twee delen heeft het autonome zenuwstelsel en wat doen ze?
Het sympathische zenuwstelsel zorgt voor actie en stress (fight or flight) en verhoogt de
hartslag. Het parasympatische zenuwstelsel zorgt voor rust en herstel en verlaagt de
hartslag
Waardoor ontstaat een psychische stoornis meestal?
Een psychische stoornis ontstaat meestal door een combinatie van biologische factoren
en omgevingsfactoren.
Hoe werkt de relatie tussen biologie en gedrag?
De relatie werkt in twee richtingen. Biologie beïnvloedt het gedrag, maar gedrag en
psychologische factoren hebben ook invloed op het lichaam.
Wat is vaak de meest effectieve behandeling bij psychische stoornissen?
Een combinatie van medicatie en psychotherapie werkt vaak het beste
Wat houdt het psychodynamische model van Freud in?
Het psychodynamische model is gebaseerd op Sigmund Freud. Hij stelt dat psychische
problemen ontstaan door onbewuste conflicten die vaak in de kindertijd zijn ontstaan.
Deze conflicten hebben te maken met seksuele en agressieve driften.
Hoe verdeelde Freud de geest?
Freud verdeelde de geest in drie delen. Het bewuste bevat wat je op dit moment denkt en
weet. Het voorbewuste bestaat uit herinneringen die je kunt oproepen. Het onbewuste is
het grootste deel en bevat verborgen driften, wensen en conflicten en met grote moeite
kunnen deze naar de oppervlakte worden gebracht. Het bevat onze instincten.
Wat is eros?
De basale drift om het leven te beschermen en door te geven.
Uit welke drie delen bestaat volgens Freud de persoonlijkheid?
De persoonlijkheid bestaat uit het id, het ego en het superego.
Wat is het id?
Het id is vanaf de geboorte aanwezig, volledig onbewust en werkt volgens het
lustprincipe. Het wil directe bevrediging van behoeften.
Wat is het ego?
Het ego ontwikkelt zich later en werkt volgens het realiteitsprincipe. Het gebruikt het
verstand en probeert het id te controleren, rekening houdend met de werkelijkheid.
Wat is het superego?
Het superego is het geweten. Het bevat normen en waarden en bepaalt wat goed en fout
is. Het kan ook zorgen voor schuldgevoel.
Wat zijn afweermechanismen en waarom gebruikt het ego deze?
het ego gebruik dit om te voorkomen dat sociaal onacceptabele impulsen in het bewuste
terechtkomen. De geestelijk gezondheid volgens deze visie bepaald door de balans
tussen het id, ego en superego. Bij mensen met een stoornis is het evenwicht tussen de
psychische structuren verstoord.
3
, Noem voorbeelden van afweermechanismen
Verdringing: pijnlijke gedachten worden uit het bewustzijn gehouden
Regressie: terugvallen in kinderlijk gedrag
Rationalisatie: gedrag goedpraten met een reden
Verplaatsing: gevoelens richten op iets of iemand anders
Projectie: eigen gevoelens toeschrijven aan een ander
Reactieformatie: tegenovergesteld gedrag laten zien
Ontkenning: werkelijkheid niet willen accepteren
Sublimatie: ongewenste impulsen omzetten in iets positiefs
In welke fasen ontwikkelt volgens Freud de persoonlijkheid?
Freud beschrijft vijf fasen. In de orale fase (0–1 jaar) staat de mond centraal. In de anale
fase (1–3 jaar) gaat het om controle. In de fallische fase (3–6 jaar) ontstaat interesse in
geslachtsdelen. In de latente fase (6 jaar tot puberteit) richt het kind zich op school en
sociale contacten. In de genitale fase (puberteit) komen seksuele driften tot ontwikkeling.
Wat gebeurt er als een fase niet goed verloopt?
Dan kan er fixatie ontstaan, wat later kan leiden tot problemen.
Wat is het verschil tussen Freud en Jung?
Freud richt zich op het persoonlijk onbewuste. Jung voegde het collectief onbewuste toe,
met aangeboren archetypen.
Wat houdt de egopsychologie van Hartmann in?
Deze richt zich meer op het bewuste functioneren van het ego.
Wat is de objectrelatietheorie van Mahler?
Deze theorie legt de nadruk op de invloed van relaties met belangrijke personen op de
ontwikkeling van het kind.
Wat zegt Bowlby over hechting?
Hechting is belangrijk. Een slechte hechting kan later problemen veroorzaken.
Wat gebeurt er bij een psychische stoornis volgens dit model?
Het evenwicht tussen id, ego en superego is verstoord, waardoor onbewuste impulsen
kunnen doorbreken en angst of stoornissen ontstaan.
Wat zegt het behaviorisme over het ontstaan van gedrag en stoornissen?
Het behaviorisme zegt dat gedrag wordt aangeleerd door ervaringen. Afwijkend gedrag
ontstaat doordat iemand verkeerd of onaangepast gedrag heeft geleerd. Belangrijke
onderzoekers zijn Pavlov, Watson en Skinner. De nadruk ligt op waarneembaar gedrag.
Wat is klassieke conditionering?
Bij klassieke conditionering leert iemand een reactie door associatie. Een prikkel wordt
gekoppeld aan een reactie.
Voorbeeld van Pavlov: voedsel zorgt automatisch voor speeksel. Als een bel steeds samen
met voedsel wordt aangeboden, gaat uiteindelijk de bel alleen al speeksel opwekken. De
bel wordt dan een geconditioneerde stimulus.
Hoe kan klassieke conditionering leiden tot psychische problemen?
Angst kan worden aangeleerd. Bijvoorbeeld: iemand krijgt een trauma in een lift en
ontwikkelt daarna angst voor liften (fobie).
Wat betekenen de begrippen US, UR, CS en CR?
Ongeconditioneerde stimulus (US): prikkel die automatisch een reactie veroorzaakt, zoals
voedsel
Ongeconditioneerde respons (UR): automatische reactie, zoals speeksel
Geconditioneerde stimulus (CS): aangeleerde prikkel, zoals de bel
Geconditioneerde respons (CR): aangeleerde reactie, zoals speeksel bij de bel
4
