Over de grenzen van disciplines – HC
HC 1: 04-09-2024
Wetenschap als kennis-systeem
- ‘Take nobody’s word for it’
- Kennis, methode, instituties (infrastructuur)
Geschiedenis sociale wetenschappen
- Late start (2e helft 19e eeuw)
- Traditie natuurwetenschappen en geesteswetenschappen
Roots in natuurkunde, geneeskunde, filosofie, literatuurwetenschappen,
religiewetenschappen
Van causaliteit maar statistische voorspelbaarheid
Kritische discord analyse = wat voor structuren zijn er te vinden die je tussen de regels van
tekst kunt vinden.
Komt vanuit religie
Geschiedenis sociale wetenschappen:
100 jaar sociale wetenschappen
Van Weber (1919) tot nu (2023)
Vragen Weber:
- Betrouwbare kennis, zuivere methoden, kennis altijd tijdelijk (na 10 jaar zal er weer
een nieuwe theorie zijn)
- Wetenschappelijke onafhankelijkheid, waarheidsvinding
Huidige debat:
- Wetenschappelijke vrijheid v/s externe belangen
- Bureaucratisering van onderwijs en onderzoek
20e eeuw: Robert Merton – CUDOS
• Communalism: kennis product van gemeenschappelijk activiteit
• Universalism: criteria ware kennis zijn universeel en onpersoonlijk
• Disinterestedness: Wetenschap niet om de roem of de eer maar belangeloos
• Organized Skeptcism: claims op kennis altijd kritisch onderzoeken
• Originality: wetenschap/onderzoek moet nieuwe kennis voortbrengen
,Sociale wetenschappen zijn erg slecht reproduceerbaar.
o Samenvatting tot nu toe:
Ontstaan sociale wetenschappen in ca 150 jaar
Eigen object van kennis (de mens/ maatschappij)
• Eigen methoden?
• Wat is de waarde van sociale wetenschappelijke kennis? (Wetten, brein of
cultuur? Wat weegt zwaarder?)
Eigen ontwikkeling (los van natuur- en geesteswetenschappen)
• Welke richting gaat het uit?
Academische vrijheid in het geding
Drie kernvragen:
- Ontologie – zijnsleer, wat zijn de dingen in de wereld die bestaan en bestaan in
fysieke vorm.
Waaruit of hoe bestaat de (sociale) werkelijkheid?
• Monisme v/s dualisme:
Monisme (= er is slechts een substantie met eventueel meerdere
verschijningsvormen)
o Spinoza: Lichaam en geest verschijningsvormen van dezelfde (goddelijke) substantie,
doen en laten gedetermineerd, geen vrije wil
o Marx: maatschappij resultaat van historisch noodzakelijk materieel proces, wel vrije
wil
o Neurowetenschappers (Swaab): denken bepaald door electro-chemische materiele
processen in brein, geen vrije wil
Dualisme (= lichaam en geest zijn twee fundamenteel verschillende substanties die op
elkaar inwerken of uit elkaar voortkomen.)
o Descartes: lichaam is uitgebreid en deelbaar, geest is niet-uitgebreid en niet-deelbaar,
wisselwerking via de pijnappelklier, mens heeft vrije wil
o Chalmers: bewustzijn logisch autonoom tov fysische processen waaruit het
voortkomt. Gat tussen subjectieve ervaring en objectieve processen
o Durkheim: Social facts: vormen van handelen, denken en voelen die buiten het
individu plaatsvinden en hem/haar beinvloeden
Social facts oefenen controle uit over het individu, zegt Durkheim letterlijk
• Reductionisme of holisme:
, - Epistemologie – kennisleer, wat moet ik doen als ik iets wil weten.
1. Wat is kennis?
2. Hoe weet ik of mijn kennis van de wereld waar is en betrouwbaar?
Epistemische claim voorbeeld:
• Doet aanspraak op waarheid [‘zus of zo is het geval’]
• Wordt geschraagd door 1 of meer rechtvaardigingen
• Elke rechtvaardiging kan zelf weer een epistemische claim zijn, die op zijn beurt wordt
geschraagd door rechtvaardigingen
Ontologie en epistemologie komen samen:
Searl’s paradox:
Hoe kunnen dingen die objectief bestaan alleen bestaan dankzij het feit dat wij ze
erkennen als feit? Geld of huwelijk
Searl: geld heeft geen intrinsiek bestaan. Het bestaat dankzij het feit dat wij waarde
toekennen aan een stukje papier/metaal/cijfers. Maar vanaf het moment dat dat het
geval is, bestaat die waarde echt en kun je die niet meer ontkennen
- Methodologie – onderzoeksmethoden, veronderstellen dat ik al iets weet van zaken
en hoe deze zaken zich verhouden tot wat ik wil weten.
Welke (soc wet) methoden om kennis te nemen van de wereld?
Iedere methode veronderstelt ontologische en epistemologische keuzes
Kennis waarmaken
Positivisme (Hume, Comtes, Durkheim, Wiener Kreis)
- Gaat uit van ware, obseveerbare feiten
- Empirisch georienteerd / niet-speculatief
- Gericht op causale verklaringen en abstracte wetten, in de geest van de
natuurwetenschappen
- Eén methode: experiment
- Voorspellen
HC 1: 04-09-2024
Wetenschap als kennis-systeem
- ‘Take nobody’s word for it’
- Kennis, methode, instituties (infrastructuur)
Geschiedenis sociale wetenschappen
- Late start (2e helft 19e eeuw)
- Traditie natuurwetenschappen en geesteswetenschappen
Roots in natuurkunde, geneeskunde, filosofie, literatuurwetenschappen,
religiewetenschappen
Van causaliteit maar statistische voorspelbaarheid
Kritische discord analyse = wat voor structuren zijn er te vinden die je tussen de regels van
tekst kunt vinden.
Komt vanuit religie
Geschiedenis sociale wetenschappen:
100 jaar sociale wetenschappen
Van Weber (1919) tot nu (2023)
Vragen Weber:
- Betrouwbare kennis, zuivere methoden, kennis altijd tijdelijk (na 10 jaar zal er weer
een nieuwe theorie zijn)
- Wetenschappelijke onafhankelijkheid, waarheidsvinding
Huidige debat:
- Wetenschappelijke vrijheid v/s externe belangen
- Bureaucratisering van onderwijs en onderzoek
20e eeuw: Robert Merton – CUDOS
• Communalism: kennis product van gemeenschappelijk activiteit
• Universalism: criteria ware kennis zijn universeel en onpersoonlijk
• Disinterestedness: Wetenschap niet om de roem of de eer maar belangeloos
• Organized Skeptcism: claims op kennis altijd kritisch onderzoeken
• Originality: wetenschap/onderzoek moet nieuwe kennis voortbrengen
,Sociale wetenschappen zijn erg slecht reproduceerbaar.
o Samenvatting tot nu toe:
Ontstaan sociale wetenschappen in ca 150 jaar
Eigen object van kennis (de mens/ maatschappij)
• Eigen methoden?
• Wat is de waarde van sociale wetenschappelijke kennis? (Wetten, brein of
cultuur? Wat weegt zwaarder?)
Eigen ontwikkeling (los van natuur- en geesteswetenschappen)
• Welke richting gaat het uit?
Academische vrijheid in het geding
Drie kernvragen:
- Ontologie – zijnsleer, wat zijn de dingen in de wereld die bestaan en bestaan in
fysieke vorm.
Waaruit of hoe bestaat de (sociale) werkelijkheid?
• Monisme v/s dualisme:
Monisme (= er is slechts een substantie met eventueel meerdere
verschijningsvormen)
o Spinoza: Lichaam en geest verschijningsvormen van dezelfde (goddelijke) substantie,
doen en laten gedetermineerd, geen vrije wil
o Marx: maatschappij resultaat van historisch noodzakelijk materieel proces, wel vrije
wil
o Neurowetenschappers (Swaab): denken bepaald door electro-chemische materiele
processen in brein, geen vrije wil
Dualisme (= lichaam en geest zijn twee fundamenteel verschillende substanties die op
elkaar inwerken of uit elkaar voortkomen.)
o Descartes: lichaam is uitgebreid en deelbaar, geest is niet-uitgebreid en niet-deelbaar,
wisselwerking via de pijnappelklier, mens heeft vrije wil
o Chalmers: bewustzijn logisch autonoom tov fysische processen waaruit het
voortkomt. Gat tussen subjectieve ervaring en objectieve processen
o Durkheim: Social facts: vormen van handelen, denken en voelen die buiten het
individu plaatsvinden en hem/haar beinvloeden
Social facts oefenen controle uit over het individu, zegt Durkheim letterlijk
• Reductionisme of holisme:
, - Epistemologie – kennisleer, wat moet ik doen als ik iets wil weten.
1. Wat is kennis?
2. Hoe weet ik of mijn kennis van de wereld waar is en betrouwbaar?
Epistemische claim voorbeeld:
• Doet aanspraak op waarheid [‘zus of zo is het geval’]
• Wordt geschraagd door 1 of meer rechtvaardigingen
• Elke rechtvaardiging kan zelf weer een epistemische claim zijn, die op zijn beurt wordt
geschraagd door rechtvaardigingen
Ontologie en epistemologie komen samen:
Searl’s paradox:
Hoe kunnen dingen die objectief bestaan alleen bestaan dankzij het feit dat wij ze
erkennen als feit? Geld of huwelijk
Searl: geld heeft geen intrinsiek bestaan. Het bestaat dankzij het feit dat wij waarde
toekennen aan een stukje papier/metaal/cijfers. Maar vanaf het moment dat dat het
geval is, bestaat die waarde echt en kun je die niet meer ontkennen
- Methodologie – onderzoeksmethoden, veronderstellen dat ik al iets weet van zaken
en hoe deze zaken zich verhouden tot wat ik wil weten.
Welke (soc wet) methoden om kennis te nemen van de wereld?
Iedere methode veronderstelt ontologische en epistemologische keuzes
Kennis waarmaken
Positivisme (Hume, Comtes, Durkheim, Wiener Kreis)
- Gaat uit van ware, obseveerbare feiten
- Empirisch georienteerd / niet-speculatief
- Gericht op causale verklaringen en abstracte wetten, in de geest van de
natuurwetenschappen
- Eén methode: experiment
- Voorspellen
