Les 1
De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa vallen onder de
inflammatoire darmziekten. Vaak ontstaan bij mensen jonger dan 30
jaar.
Risicofactoren: Als het in de familie voorkomt. Roken verhoogt kans op
de ziekte van Crohn, maar verlaagt risico op colitis ulcerosa (onduidelijk
waarom).
Etiologie: Genetische aanleg, omgevingsfactoren en een abnormale
immuunreactie.
Pathofysiologie: De inflammatie komt door een
abnormale immuunreactie in de mucosa van de
maag-darmwand. Er komen hierbij
ontstekingsmediatoren vrij zoals cytokinen. De
ziekte van Crohn ontstaat hoofdzakelijk in
terminale ileum en het colon ascendens, kan in
hele maag-darmkanaal optreden. Er is sprake van
segmentale ontsteking. Bij heftige ontsteking,
kunnen littekenweefsel en hypertrofie van de
spierlaag van de darm optreden, wat kan leiden
tot vernauwing en obstructie. Als ontsteking via darmwand in contact komt
met andere organen/ander deel van de darm kunnen fistels
(tunnelvormige verbinding) ontstaan. Hierdoor kan pus en feces lopen. Kan
uitmonden in de huid, vaak rondom anus. Colitis ulcerosa begint meestal
in rectum en kan uitbreiden naar proximaal gelegen colon. Hierdoor vaak
sprake van bloederig diaree, buikpijn en loze aandrang. Ontsteking zit in
mucosa. Scherpe grens tussen normaal en aangetast weefsel.
Symptomen gastro-intestinaal: (Bloederig) diaree, (chronische)
buikpijn en verandering van defecatiepatroon. Algehele malaise,
gewichtsverlies, anemie en koorts.
Diagnostiek: Bij ziekte van Crohn kan bij palpatie van de buik een massa
voelbaar zijn. Bij beide ziektes word gekeken naar
ontstekingsverschijnselen en anemie bij bloedonderzoek. Infectieuze
oorzaak word uitgesloten door een feceskweek. Beeldvormend onderzoek:
sigmoïdoscopie, coloscopie, CT/MRI-scan.
Behandeling:
o Inflammatieproces remmers: ontstekingsremmers,
immunosuppressiva (onderdrukken immuunsysteem, waardoor er
minder ontstekingsreactie ontstaat), biologicals (remmen werking
1
, TNT-alfa, dat is een cytokine wat een rol speelt bij ontstaan
onstekingen).
o Overige medicijnen: Antibiotica (bij fistels abcessen en bacteriële
overgroei), motiliteitsremmende middelen (diaree remmers),
operatie (stoma) en aandacht voor psychologische ondersteuning en
leefstijl.
Complicaties: Risico op colorectaal carcinoom. Complicaties van ziekte
van Crohn: abces, fistel en obstructieve ileus. In ernstige gevallen:
malabsorptie door aantasting van dunne darmwand. Hierdoor worden
vitaminen en mineralen minder goed opgenomen > vitaminegebrek,
anemie, stollingsproblemen en osteoporose. Bij kinderen kan dat uiten tot
vertraagde groei en ontwikkeling. Ook kunnen galstenen, nierproblemen
en amyloidose optreden.
Fulminante colitis (toxisch megacolon) is zeldzame, maar ernstige
complicatie, voornamelijk bij colitis ulcerosa. Dit is verwijding van het
colon en sepsis bij acute ontsteking in de dikke darm > operatie.
Meestal als de colon is aangedaan kan je huid-mondslijmvlies, oog,
lever/galgang en gewrichtsafwijkingen en trombo-embolische complicaties
krijgen.
Prognose: Ziekte van Crohn geneest zelden en verloopt met exacerbaties
en remissies. Sterftekans door de ziekte is erg laag. Bij zorgvragers waar
de colitis ulcerosa beperkt is tot het rectum hebben de beste prognose. Bij
zorgvragers met colitis ulcerosa die een totaal proctolectomie ondergaan,
zijn genezen. Zij hebben permanent stoma/pouch.
Preventie: NSAID’s kunnen een exacerbatie uitlokken, alleen in overleg
met de arts dus. Afweer onderdrukkende medicatie vermijden bij infecties.
Screening op bloedarmoede, osteoporose en deficiëntie van vitaminen en
mineralen. 8 jaar na diagnose word gestart met screeningscoloscopie om
risico op colorectaal carcinoom te bepalen. Er worden uit elke
colonsegment biopten genomen om maximale historische uitbreiding te
bepalen.
Bij diverticulosis coli is er sprake van divertikels (uitstulpingen) vanuit
het colon. Dit gebeurd vooral bij ouderen. Als divertikels ontstoken raken,
heet het diverticulitis coli.
Etiologie: Divertikels komen vaker voor bij zorgvragers met obstipatie en
mogelijk is een dieet met weinig vezels een factor. Bij sprake van
diverticulitis, kan door de zwelling de bloedtoevoer naar colonwand
worden belemmerd en kan perforatie ontstaan > feces in buikholte >
peritonitis.
Symptomen: Zorgvrager met diverticulosis heeft alleen soms last van
obstipatie. 15-20% krijgt symptomen met bloedverlies en pijn als gevolg
2
,van complicaties. Symptomen van diverticulitis zijn (sub) acute hevige pijn
links in de onderbuik, veranderd defecatie patroon en soms rectaal
bloedverlies. Evt koorts, misselijkheid en braken.
Diagnostiek: Asymptomatische diverticulosis word meestal gevonden
tijdens coloscopie of CT-abdomen. Bij verdenking diverticulitis worden
naast lichamelijk onderzoek, lab onderzoek en beeldvorming zoals
echografie en CT-scan verricht.
Behandeling: Geen behandeling nodig bij asymptomatische diverticulosis
coli. Bij diverticulitis kan gekozen worden voor een conservatieve
behandeling met ruime vochtinname en pijnstilling, maar ook voor
antibiotica behandeling. Groter abces word gedraineerd. Bij ileus of
perforatie mag de zorgvrager niet eten/drinken (komt via infuus). Evt
operatie.
Complicaties en prognose: Bij 15-20% word diverticulosis
gecompliceerd door diverticulitis of arteriële bloeding vanuit divertikel.
Een bloeding is meest voorkomende oorzaak van rood/bruin bloedverlies
uit de tractus digestivus bij volwassenen. NSAID’s zijn risicofactor. Indien
bloeding niet vanzelf stopt, word het tijdens coloscopie behandeld. Bij 20-
25% van zorgvragers met diverticulitis treden complicaties zoals abces,
fistel, obstructie of perforatie op. Obstructie kan leiden tot obstructieve
ileus.
Een darmpoliep is een benigne tumor vanuit de darmwand die in de
darm steekt. Ongeveer 30% van de bevolking ouder dan 60 jaar heeft
1/meer heeft darmpoliepen.
Symptomen: Kan gering (meestal occult) bloedverlies aanwezig zijn.
3
, Diagnostiek en behandeling: Diagnose meestal op basis van
coloscopie. De poliep kan meteen verwijderd en histologisch onderzocht
worden, om te bepalen of deze goedaardig is.
Prognose: Er bestaan veel erfelijke syndromen die gepaard kunnen gaan
met veel poliepen, deze zorgvragers krijgen regelmatig coloscopie. Er
wordt bevolkingsonderzoek gedaan naar (dikke) darmkanker. Grootste
zorg is dat benigne, maligne wordt.
Preventie: Als poliep is weggehaald hangt het af van verschillende
factoren (aantal poliepen en leeftijd) of er vervolg coloscopie plaats vind.
Colorectaal carcinoom (dikkedarmkanker) is een van de meest
voorkomende typen kanker.
Risicofactoren:
o Hogere leeftijd
o Ongezonde leefstijl
o Inflammatoire darmziekten
o Familielid die het heeft
o Dragerschap van bepaalde erfelijke aandoening
Etiologie: Ontstaat meestal vanuit goedaardig poliep. Klein deel kan
doorgroeien en veranderen in kwaadaardige tumor.
Pathofysiologie: Kenmerkende symptomen aan de rechterkant van colon
zijn occult bloedverlies en anemie. Obstructie komt daar minder vaak voor
i.v.m. vloeibare darminhoud. Linkszijdige laesies geven meer klachten van
obstructie zoals buikpijn, darmdiameter is hier kleiner. Bloedverlies kan
vermengd zijn met feces. Bij rectum kanker is een kenmerkend symptoom:
helderrood bloedverlies tijdens def en loze aandrang. Colorectaal
carcinoom kan lymfogeen en hematogeen metastaseren. Bij hematogene
mestasering, worden vaak metastasen in lever gezien > bloedafvoer
vanuit colon gaat via vena porta.
Symptomen: gewichtsverlies en symptomen van anemie zijn algemeen.
Gastro-intestinale symptomen zijn rectaal bloedverlies, veranderd
defecatiepatroon, bloed vermengd met ontlasting, buikpijn en loze
aandrang. Symptomen van levermetastasen zijn o.a. verminderde eetlust,
misselijkheid, gewichtsverlies, vermoeidheid, geelzucht en jeuk.
Symptomen longmetastasen zijn o.a. (prikkel)hoest, benauwdheid of
recidiverende luchtweginfecties.
Diagnostiek: Bij lichamelijk onderzoek wordt o.a. gekeken of er een
tumor te voelen is bij palpatie van de buik en via rectaal toucher. Lab
onderzoek: hemoglobine, anemie. Een immuno chemische fecaal
4
De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa vallen onder de
inflammatoire darmziekten. Vaak ontstaan bij mensen jonger dan 30
jaar.
Risicofactoren: Als het in de familie voorkomt. Roken verhoogt kans op
de ziekte van Crohn, maar verlaagt risico op colitis ulcerosa (onduidelijk
waarom).
Etiologie: Genetische aanleg, omgevingsfactoren en een abnormale
immuunreactie.
Pathofysiologie: De inflammatie komt door een
abnormale immuunreactie in de mucosa van de
maag-darmwand. Er komen hierbij
ontstekingsmediatoren vrij zoals cytokinen. De
ziekte van Crohn ontstaat hoofdzakelijk in
terminale ileum en het colon ascendens, kan in
hele maag-darmkanaal optreden. Er is sprake van
segmentale ontsteking. Bij heftige ontsteking,
kunnen littekenweefsel en hypertrofie van de
spierlaag van de darm optreden, wat kan leiden
tot vernauwing en obstructie. Als ontsteking via darmwand in contact komt
met andere organen/ander deel van de darm kunnen fistels
(tunnelvormige verbinding) ontstaan. Hierdoor kan pus en feces lopen. Kan
uitmonden in de huid, vaak rondom anus. Colitis ulcerosa begint meestal
in rectum en kan uitbreiden naar proximaal gelegen colon. Hierdoor vaak
sprake van bloederig diaree, buikpijn en loze aandrang. Ontsteking zit in
mucosa. Scherpe grens tussen normaal en aangetast weefsel.
Symptomen gastro-intestinaal: (Bloederig) diaree, (chronische)
buikpijn en verandering van defecatiepatroon. Algehele malaise,
gewichtsverlies, anemie en koorts.
Diagnostiek: Bij ziekte van Crohn kan bij palpatie van de buik een massa
voelbaar zijn. Bij beide ziektes word gekeken naar
ontstekingsverschijnselen en anemie bij bloedonderzoek. Infectieuze
oorzaak word uitgesloten door een feceskweek. Beeldvormend onderzoek:
sigmoïdoscopie, coloscopie, CT/MRI-scan.
Behandeling:
o Inflammatieproces remmers: ontstekingsremmers,
immunosuppressiva (onderdrukken immuunsysteem, waardoor er
minder ontstekingsreactie ontstaat), biologicals (remmen werking
1
, TNT-alfa, dat is een cytokine wat een rol speelt bij ontstaan
onstekingen).
o Overige medicijnen: Antibiotica (bij fistels abcessen en bacteriële
overgroei), motiliteitsremmende middelen (diaree remmers),
operatie (stoma) en aandacht voor psychologische ondersteuning en
leefstijl.
Complicaties: Risico op colorectaal carcinoom. Complicaties van ziekte
van Crohn: abces, fistel en obstructieve ileus. In ernstige gevallen:
malabsorptie door aantasting van dunne darmwand. Hierdoor worden
vitaminen en mineralen minder goed opgenomen > vitaminegebrek,
anemie, stollingsproblemen en osteoporose. Bij kinderen kan dat uiten tot
vertraagde groei en ontwikkeling. Ook kunnen galstenen, nierproblemen
en amyloidose optreden.
Fulminante colitis (toxisch megacolon) is zeldzame, maar ernstige
complicatie, voornamelijk bij colitis ulcerosa. Dit is verwijding van het
colon en sepsis bij acute ontsteking in de dikke darm > operatie.
Meestal als de colon is aangedaan kan je huid-mondslijmvlies, oog,
lever/galgang en gewrichtsafwijkingen en trombo-embolische complicaties
krijgen.
Prognose: Ziekte van Crohn geneest zelden en verloopt met exacerbaties
en remissies. Sterftekans door de ziekte is erg laag. Bij zorgvragers waar
de colitis ulcerosa beperkt is tot het rectum hebben de beste prognose. Bij
zorgvragers met colitis ulcerosa die een totaal proctolectomie ondergaan,
zijn genezen. Zij hebben permanent stoma/pouch.
Preventie: NSAID’s kunnen een exacerbatie uitlokken, alleen in overleg
met de arts dus. Afweer onderdrukkende medicatie vermijden bij infecties.
Screening op bloedarmoede, osteoporose en deficiëntie van vitaminen en
mineralen. 8 jaar na diagnose word gestart met screeningscoloscopie om
risico op colorectaal carcinoom te bepalen. Er worden uit elke
colonsegment biopten genomen om maximale historische uitbreiding te
bepalen.
Bij diverticulosis coli is er sprake van divertikels (uitstulpingen) vanuit
het colon. Dit gebeurd vooral bij ouderen. Als divertikels ontstoken raken,
heet het diverticulitis coli.
Etiologie: Divertikels komen vaker voor bij zorgvragers met obstipatie en
mogelijk is een dieet met weinig vezels een factor. Bij sprake van
diverticulitis, kan door de zwelling de bloedtoevoer naar colonwand
worden belemmerd en kan perforatie ontstaan > feces in buikholte >
peritonitis.
Symptomen: Zorgvrager met diverticulosis heeft alleen soms last van
obstipatie. 15-20% krijgt symptomen met bloedverlies en pijn als gevolg
2
,van complicaties. Symptomen van diverticulitis zijn (sub) acute hevige pijn
links in de onderbuik, veranderd defecatie patroon en soms rectaal
bloedverlies. Evt koorts, misselijkheid en braken.
Diagnostiek: Asymptomatische diverticulosis word meestal gevonden
tijdens coloscopie of CT-abdomen. Bij verdenking diverticulitis worden
naast lichamelijk onderzoek, lab onderzoek en beeldvorming zoals
echografie en CT-scan verricht.
Behandeling: Geen behandeling nodig bij asymptomatische diverticulosis
coli. Bij diverticulitis kan gekozen worden voor een conservatieve
behandeling met ruime vochtinname en pijnstilling, maar ook voor
antibiotica behandeling. Groter abces word gedraineerd. Bij ileus of
perforatie mag de zorgvrager niet eten/drinken (komt via infuus). Evt
operatie.
Complicaties en prognose: Bij 15-20% word diverticulosis
gecompliceerd door diverticulitis of arteriële bloeding vanuit divertikel.
Een bloeding is meest voorkomende oorzaak van rood/bruin bloedverlies
uit de tractus digestivus bij volwassenen. NSAID’s zijn risicofactor. Indien
bloeding niet vanzelf stopt, word het tijdens coloscopie behandeld. Bij 20-
25% van zorgvragers met diverticulitis treden complicaties zoals abces,
fistel, obstructie of perforatie op. Obstructie kan leiden tot obstructieve
ileus.
Een darmpoliep is een benigne tumor vanuit de darmwand die in de
darm steekt. Ongeveer 30% van de bevolking ouder dan 60 jaar heeft
1/meer heeft darmpoliepen.
Symptomen: Kan gering (meestal occult) bloedverlies aanwezig zijn.
3
, Diagnostiek en behandeling: Diagnose meestal op basis van
coloscopie. De poliep kan meteen verwijderd en histologisch onderzocht
worden, om te bepalen of deze goedaardig is.
Prognose: Er bestaan veel erfelijke syndromen die gepaard kunnen gaan
met veel poliepen, deze zorgvragers krijgen regelmatig coloscopie. Er
wordt bevolkingsonderzoek gedaan naar (dikke) darmkanker. Grootste
zorg is dat benigne, maligne wordt.
Preventie: Als poliep is weggehaald hangt het af van verschillende
factoren (aantal poliepen en leeftijd) of er vervolg coloscopie plaats vind.
Colorectaal carcinoom (dikkedarmkanker) is een van de meest
voorkomende typen kanker.
Risicofactoren:
o Hogere leeftijd
o Ongezonde leefstijl
o Inflammatoire darmziekten
o Familielid die het heeft
o Dragerschap van bepaalde erfelijke aandoening
Etiologie: Ontstaat meestal vanuit goedaardig poliep. Klein deel kan
doorgroeien en veranderen in kwaadaardige tumor.
Pathofysiologie: Kenmerkende symptomen aan de rechterkant van colon
zijn occult bloedverlies en anemie. Obstructie komt daar minder vaak voor
i.v.m. vloeibare darminhoud. Linkszijdige laesies geven meer klachten van
obstructie zoals buikpijn, darmdiameter is hier kleiner. Bloedverlies kan
vermengd zijn met feces. Bij rectum kanker is een kenmerkend symptoom:
helderrood bloedverlies tijdens def en loze aandrang. Colorectaal
carcinoom kan lymfogeen en hematogeen metastaseren. Bij hematogene
mestasering, worden vaak metastasen in lever gezien > bloedafvoer
vanuit colon gaat via vena porta.
Symptomen: gewichtsverlies en symptomen van anemie zijn algemeen.
Gastro-intestinale symptomen zijn rectaal bloedverlies, veranderd
defecatiepatroon, bloed vermengd met ontlasting, buikpijn en loze
aandrang. Symptomen van levermetastasen zijn o.a. verminderde eetlust,
misselijkheid, gewichtsverlies, vermoeidheid, geelzucht en jeuk.
Symptomen longmetastasen zijn o.a. (prikkel)hoest, benauwdheid of
recidiverende luchtweginfecties.
Diagnostiek: Bij lichamelijk onderzoek wordt o.a. gekeken of er een
tumor te voelen is bij palpatie van de buik en via rectaal toucher. Lab
onderzoek: hemoglobine, anemie. Een immuno chemische fecaal
4
