Samenvatting
Ontwikkelingspsychologie
Open Universiteit
PB0122-242814B
,Inhoud
Inleiding ................................................................................................................................ 10
Welkom ................................................................................................................................ 11
Cursusinhoud ....................................................................................................................... 11
Leerdoelen ............................................................................................................................ 11
Deel 1 De ontwikkeling van een kind .................................................................................... 12
Hoofdstuk 1 Een inleiding in de ontwikkeling van het kind........................................................ 12
1.1 Een oriëntatie op de ontwikkelingspsychologie .............................................................. 12
1.1.1 De reikwijdte van het vakgebied .............................................................................. 13
1.1.2 Invloeden op de ontwikkeling: ontwikkelen in een sociale wereld. ............................ 14
1.2 Kinderen: verleden, heden en toekomst ........................................................................ 15
1.2.1 Vroege denkbeelden over kinderen ......................................................................... 15
1.2.2 De 20e eeuw: Ontwikkelingspsychologie als discipline ............................................. 16
1.2.3 Vraagstukken bij de thema’s van de ontwikkelingspsychologie ................................. 16
1.2.4 De toekomst van de ontwikkelingspsychologie ........................................................ 18
Hoofdstuk 2: Theoretische perspectieven en onderzoek ......................................................... 19
2.1 Perspectieven bij het kijken naar kinderen ..................................................................... 19
2.1.1 Het psychodynamisch perspectief: focus op innerlijke krachten .............................. 20
2.1.2 Het behavioristisch perspectief: focus op waarneembaar gedrag ............................. 22
2.1.3 Het cognitief perspectief: kijken naar de oorsprong van ons begrip .......................... 24
2.1.4 Het systemisch perspectief: brede visie op ontwikkeling ......................................... 26
2.1.5 Het evolutionair perspectief: wat onze voorouders bijdragen aan ons gedrag ............ 28
2.1.6 Waarom “welk perspectief is het juiste?” de verkeerde vraag is. ............................... 29
2.2 De methodologie van wetenschappelijk onderzoek........................................................ 29
2.2.1 Wetenschappelijk onderzoek in stappen ................................................................. 29
2.2.2 Verschillende onderzoeksdesigns ........................................................................... 30
2.2.3 Verschillende dataverzamelingsmethoden .............................................................. 32
2.2.4 Het kiezen van de onderzoeksomgeving en -participanten ....................................... 33
2.3 Onderzoeksbenaderingen, -strategieën en -uitdagingen ................................................. 33
2.3.1 Theoretisch en toegepast onderzoek: twee complementaire benaderingen ..... 33
2.3.2 Hoe meet je veranderingen in de ontwikkeling? ....................................................... 33
2.3.3 Onderzoek en ethiek .............................................................................................. 34
Hoofdstuk 3: Het begin van het leven ..................................................................................... 35
3.1 De vroegste ontwikkeling .............................................................................................. 35
3.1.1 Genen en chromosomen: de code van het leven ................................................. 35
3.1.2 Basisbeginselen van de genetica: mix en match van eigenschappen .................... 36
, 3.1.3 De overdracht van genetische informatie bij mensen ........................................... 36
3.1.4 Het menselijk genoom: het kraken van de genetische code .................................. 36
3.1.5 Erfelijke aandoeningen: als ontwikkeling atypisch verloopt .................................. 37
3.1.6 Genetische consultatie en erfelijkheidsadvies ..................................................... 37
3.2 Het samenspel tussen erfelijkheid en omgeving ...................................................... 39
3.2.1 De rol van de omgeving: ven genotype naar fenotype ........................................... 39
3.2.2 Een antwoord op het nature-nurture raadsel ....................................................... 39
3.2.3 Fysieke kenmerken: familiegelijkenissen ............................................................. 39
3.2.4 Intelligentie: hoe meer onderzoek, hoe meer onenigheid ..................................... 39
3.2.5 Persoonlijkheid: extravert geboren?..................................................................... 40
3.2.6 Psychische stoornissen: de rol van genen en omgeving ........................................ 40
3.2.7 Kunnen genen de omgeving meebepalen? ........................................................... 41
3.3 Prenatale groei en verandering ................................................................................ 42
3.3.1 Bevruchting: het moment van conceptie ............................................................. 42
3.3.2 De stadia van de prenatale periode: het begin van de ontwikkeling ....................... 42
3.3.3 Problemen rond zwangerschap ........................................................................... 43
3.3.4 De prenatale omgeving: bedreigingen voor de ontwikkeling .................................. 44
Hoofdstuk 4: De geboorte en het pasgeboren kind .................................................................. 46
4.1 Geboorte ..................................................................................................................... 46
4.1.1 Weeën: het begin van de geboorte .......................................................................... 46
4.1.2 Geboorte: Van foetus tot neonaat ........................................................................... 46
4.1.3 Opvattingen over bevallen: waar medische zorg en attitudes samenkomen ..... 48
4.2 Complicaties tijdens de geboorte.................................................................................. 49
4.2.1 Premature baby’s: te vroeg, te klein......................................................................... 49
4.2.2 Postmature baby’s: te laat, te groot ......................................................................... 50
4.2.3 Keizersnede: ingrijpen in het geboorteproces .......................................................... 50
4.2.4 Perinatale sterfte: de tragedie van een veel te vroeg overlijden ................................. 50
4.2.5 Postnatale depressie: van hoge pieken naar diepe dalen ......................................... 51
4.3 Wat een pasgeboren baby allemaal kan ......................................................................... 51
4.3.1 Fysieke vaardigheden ............................................................................................. 51
4.3.2 Zintuigen ............................................................................................................... 52
4.3.3 Het leervermogen van de pasgeborene ................................................................... 52
4.3.4 Sociale vaardigheden: reageren op anderen ............................................................ 52
Deel 2 De babytijd ................................................................................................................ 53
Hoofdstuk 5: De fysieke ontwikkeling in de babytijd. ............................................................... 53
5.1 Groei en ontwikkeling ................................................................................................... 53
, 5.1.1 fysieke groei: de snelle schreden van de babytijd ..................................................... 53
5.1.2 Het zenuwstelsel en de hersenen: de fundamenten van onze ontwikkeling. ..... 54
5.1.3 Integratie van lichaamssystemen: cycli van de babytijd ........................................... 55
5.1.4 Wiegendood (SIDS) en SUID ................................................................................... 56
5.2 De motorische ontwikkeling .......................................................................................... 56
5.2.1 Reflexen: onze aangeboren fysieke vaardigheden .................................................... 56
5.2.2 Motorische ontwikkeling bij baby’s: fysieke mijlpalen .............................................. 57
5.2.3 De ontwikkeling en coördinatie van motorische vaardigheden. ................................ 57
5.2.4 Voeding in de babytijd: brandstof voor de motorische ontwikkeling .......................... 58
5.3 De ontwikkeling van de zintuigen ................................................................................... 59
5.3.1 Visuele perceptie: de wereld zien............................................................................ 59
5.3.2 Auditieve perceptie: de wereld van het geluid .......................................................... 60
5.3.3 Reuk en smaak ...................................................................................................... 60
5.3.4 Gevoeligheid voor pijn en aanrakingen .................................................................... 60
5.3.5 Multimodale perceptie: de input van individuele zintuigen gecombineerd ........ 61
Hoofdstuk 6: De cognitieve ontwikkeling in de babytijd ........................................................... 62
6.1 Cognitieve ontwikkeling volgens Piaget.......................................................................... 62
6.1.1 Belangrijke elementen van Piaget’s theorie ............................................................. 62
6.1.2 De sensomotorische periode: de basis van de cognitieve groei ................................ 63
6.1.3 Reflecties bij de theorie van Piaget: steun en kritiek ................................................. 64
6.2 De informatieverwerkingstheorie van cognitieve ontwikkeling ........................................ 65
6.2.1 Coderen, opslaan en terughalen: de grondslagen van informatieverwerking ........... 65
6.2.2 Het geheugen in de babytijd ................................................................................... 65
6.2.3 De ontwikkeling van intelligentie bij baby’s .............................................................. 66
6.3 De wortels van onze taal ............................................................................................... 67
6.3.1 De basisbeginselen van taal: van geluiden naar symbolen ....................................... 67
6.3.2 Verschillende perspectieven op taalontwikkeling .................................................... 68
6.3.3 Praten tegen kleine kinderen: babytaal .................................................................... 69
Hoofdstuk 7: De sociaal-emotionele ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling in de
babytijd................................................................................................................................. 70
7.1 De basis van sociaal gedrag.............................................................................................. 70
7.1.1 Emoties in de babytijd ............................................................................................ 70
7.1.2 De ontwikkeling van het ik ...................................................................................... 71
7.1.3 Social referencing .................................................................................................. 71
7.1.4 Theory of mind and empathy .................................................................................. 71
7.2 Relaties aangaan .......................................................................................................... 72
Ontwikkelingspsychologie
Open Universiteit
PB0122-242814B
,Inhoud
Inleiding ................................................................................................................................ 10
Welkom ................................................................................................................................ 11
Cursusinhoud ....................................................................................................................... 11
Leerdoelen ............................................................................................................................ 11
Deel 1 De ontwikkeling van een kind .................................................................................... 12
Hoofdstuk 1 Een inleiding in de ontwikkeling van het kind........................................................ 12
1.1 Een oriëntatie op de ontwikkelingspsychologie .............................................................. 12
1.1.1 De reikwijdte van het vakgebied .............................................................................. 13
1.1.2 Invloeden op de ontwikkeling: ontwikkelen in een sociale wereld. ............................ 14
1.2 Kinderen: verleden, heden en toekomst ........................................................................ 15
1.2.1 Vroege denkbeelden over kinderen ......................................................................... 15
1.2.2 De 20e eeuw: Ontwikkelingspsychologie als discipline ............................................. 16
1.2.3 Vraagstukken bij de thema’s van de ontwikkelingspsychologie ................................. 16
1.2.4 De toekomst van de ontwikkelingspsychologie ........................................................ 18
Hoofdstuk 2: Theoretische perspectieven en onderzoek ......................................................... 19
2.1 Perspectieven bij het kijken naar kinderen ..................................................................... 19
2.1.1 Het psychodynamisch perspectief: focus op innerlijke krachten .............................. 20
2.1.2 Het behavioristisch perspectief: focus op waarneembaar gedrag ............................. 22
2.1.3 Het cognitief perspectief: kijken naar de oorsprong van ons begrip .......................... 24
2.1.4 Het systemisch perspectief: brede visie op ontwikkeling ......................................... 26
2.1.5 Het evolutionair perspectief: wat onze voorouders bijdragen aan ons gedrag ............ 28
2.1.6 Waarom “welk perspectief is het juiste?” de verkeerde vraag is. ............................... 29
2.2 De methodologie van wetenschappelijk onderzoek........................................................ 29
2.2.1 Wetenschappelijk onderzoek in stappen ................................................................. 29
2.2.2 Verschillende onderzoeksdesigns ........................................................................... 30
2.2.3 Verschillende dataverzamelingsmethoden .............................................................. 32
2.2.4 Het kiezen van de onderzoeksomgeving en -participanten ....................................... 33
2.3 Onderzoeksbenaderingen, -strategieën en -uitdagingen ................................................. 33
2.3.1 Theoretisch en toegepast onderzoek: twee complementaire benaderingen ..... 33
2.3.2 Hoe meet je veranderingen in de ontwikkeling? ....................................................... 33
2.3.3 Onderzoek en ethiek .............................................................................................. 34
Hoofdstuk 3: Het begin van het leven ..................................................................................... 35
3.1 De vroegste ontwikkeling .............................................................................................. 35
3.1.1 Genen en chromosomen: de code van het leven ................................................. 35
3.1.2 Basisbeginselen van de genetica: mix en match van eigenschappen .................... 36
, 3.1.3 De overdracht van genetische informatie bij mensen ........................................... 36
3.1.4 Het menselijk genoom: het kraken van de genetische code .................................. 36
3.1.5 Erfelijke aandoeningen: als ontwikkeling atypisch verloopt .................................. 37
3.1.6 Genetische consultatie en erfelijkheidsadvies ..................................................... 37
3.2 Het samenspel tussen erfelijkheid en omgeving ...................................................... 39
3.2.1 De rol van de omgeving: ven genotype naar fenotype ........................................... 39
3.2.2 Een antwoord op het nature-nurture raadsel ....................................................... 39
3.2.3 Fysieke kenmerken: familiegelijkenissen ............................................................. 39
3.2.4 Intelligentie: hoe meer onderzoek, hoe meer onenigheid ..................................... 39
3.2.5 Persoonlijkheid: extravert geboren?..................................................................... 40
3.2.6 Psychische stoornissen: de rol van genen en omgeving ........................................ 40
3.2.7 Kunnen genen de omgeving meebepalen? ........................................................... 41
3.3 Prenatale groei en verandering ................................................................................ 42
3.3.1 Bevruchting: het moment van conceptie ............................................................. 42
3.3.2 De stadia van de prenatale periode: het begin van de ontwikkeling ....................... 42
3.3.3 Problemen rond zwangerschap ........................................................................... 43
3.3.4 De prenatale omgeving: bedreigingen voor de ontwikkeling .................................. 44
Hoofdstuk 4: De geboorte en het pasgeboren kind .................................................................. 46
4.1 Geboorte ..................................................................................................................... 46
4.1.1 Weeën: het begin van de geboorte .......................................................................... 46
4.1.2 Geboorte: Van foetus tot neonaat ........................................................................... 46
4.1.3 Opvattingen over bevallen: waar medische zorg en attitudes samenkomen ..... 48
4.2 Complicaties tijdens de geboorte.................................................................................. 49
4.2.1 Premature baby’s: te vroeg, te klein......................................................................... 49
4.2.2 Postmature baby’s: te laat, te groot ......................................................................... 50
4.2.3 Keizersnede: ingrijpen in het geboorteproces .......................................................... 50
4.2.4 Perinatale sterfte: de tragedie van een veel te vroeg overlijden ................................. 50
4.2.5 Postnatale depressie: van hoge pieken naar diepe dalen ......................................... 51
4.3 Wat een pasgeboren baby allemaal kan ......................................................................... 51
4.3.1 Fysieke vaardigheden ............................................................................................. 51
4.3.2 Zintuigen ............................................................................................................... 52
4.3.3 Het leervermogen van de pasgeborene ................................................................... 52
4.3.4 Sociale vaardigheden: reageren op anderen ............................................................ 52
Deel 2 De babytijd ................................................................................................................ 53
Hoofdstuk 5: De fysieke ontwikkeling in de babytijd. ............................................................... 53
5.1 Groei en ontwikkeling ................................................................................................... 53
, 5.1.1 fysieke groei: de snelle schreden van de babytijd ..................................................... 53
5.1.2 Het zenuwstelsel en de hersenen: de fundamenten van onze ontwikkeling. ..... 54
5.1.3 Integratie van lichaamssystemen: cycli van de babytijd ........................................... 55
5.1.4 Wiegendood (SIDS) en SUID ................................................................................... 56
5.2 De motorische ontwikkeling .......................................................................................... 56
5.2.1 Reflexen: onze aangeboren fysieke vaardigheden .................................................... 56
5.2.2 Motorische ontwikkeling bij baby’s: fysieke mijlpalen .............................................. 57
5.2.3 De ontwikkeling en coördinatie van motorische vaardigheden. ................................ 57
5.2.4 Voeding in de babytijd: brandstof voor de motorische ontwikkeling .......................... 58
5.3 De ontwikkeling van de zintuigen ................................................................................... 59
5.3.1 Visuele perceptie: de wereld zien............................................................................ 59
5.3.2 Auditieve perceptie: de wereld van het geluid .......................................................... 60
5.3.3 Reuk en smaak ...................................................................................................... 60
5.3.4 Gevoeligheid voor pijn en aanrakingen .................................................................... 60
5.3.5 Multimodale perceptie: de input van individuele zintuigen gecombineerd ........ 61
Hoofdstuk 6: De cognitieve ontwikkeling in de babytijd ........................................................... 62
6.1 Cognitieve ontwikkeling volgens Piaget.......................................................................... 62
6.1.1 Belangrijke elementen van Piaget’s theorie ............................................................. 62
6.1.2 De sensomotorische periode: de basis van de cognitieve groei ................................ 63
6.1.3 Reflecties bij de theorie van Piaget: steun en kritiek ................................................. 64
6.2 De informatieverwerkingstheorie van cognitieve ontwikkeling ........................................ 65
6.2.1 Coderen, opslaan en terughalen: de grondslagen van informatieverwerking ........... 65
6.2.2 Het geheugen in de babytijd ................................................................................... 65
6.2.3 De ontwikkeling van intelligentie bij baby’s .............................................................. 66
6.3 De wortels van onze taal ............................................................................................... 67
6.3.1 De basisbeginselen van taal: van geluiden naar symbolen ....................................... 67
6.3.2 Verschillende perspectieven op taalontwikkeling .................................................... 68
6.3.3 Praten tegen kleine kinderen: babytaal .................................................................... 69
Hoofdstuk 7: De sociaal-emotionele ontwikkeling en de persoonlijkheidsontwikkeling in de
babytijd................................................................................................................................. 70
7.1 De basis van sociaal gedrag.............................................................................................. 70
7.1.1 Emoties in de babytijd ............................................................................................ 70
7.1.2 De ontwikkeling van het ik ...................................................................................... 71
7.1.3 Social referencing .................................................................................................. 71
7.1.4 Theory of mind and empathy .................................................................................. 71
7.2 Relaties aangaan .......................................................................................................... 72
