OPEN UNIVERSITEIT FACULTEIT PSYCHOLOGIE
MODULE: PB3002 | ACADEMISCH JAAR 20252026
Klinische Psychologie 1
Persoonlijkheidstheorieën en Psychopathologie
Uitgebreid Studieboek Thema's 1 t/m 4 PB3002
Module: PB3002
Naam: Klinische Psychologie 1
Inhoud: Thema's 1, 2, 3 en 4
Faculteit: Psychologie
Niveau: Bachelor jaar 23
Taal: Nederlands
Thema-overzicht
1 Wat is klinische psychologie? de
nitie, abnormaliteit, geschiedenis
2 Persoonlijkheidsleer trektheorieën, Big Five, biologische achtergrond
3 Theoretische referentiekaders 7 benaderingen + wetenschap & praktijk
4 Classi
catie en klinische psychodiagnostiek
Open Universiteit · PB3002 · 20252026
,2
PB3002 | Klinische Psychologie 1 | Open Universiteit
,Voorwoord
Dit studieboek is een uitgebreide, op tentamen voorbereide samenvatting van Klinische Psycholo-
gie 1: Persoonlijkheidstheorieën en Psychopathologie (PB3002) aan de Open Universiteit. Het
volgt de volledige studietaakstructuur van het vak: alle vier thema's, alle studietaken, alle kern-
vragen.
De opzet wijkt bewust af van een simpele lijst met begrippen. Theorieën worden uitgelegd in
hun context, onderzoeken krijgen de aandacht die ze verdienen, en tegenstrijdigheden tussen
benaderingen worden niet weggepoetst maar juist uitgelicht want dat is precies wat de stof
interessant maakt én wat toetsvragen graag testen. Elk hoofdstuk bevat leerdoelen, uitgewerkte
theorie, gekleurde kennisboxen, TikZ-diagrammen, zelftoetsvragen en modelantwoorden.
Open Universiteit, faculteit Psychologie, 20252026
i
,Contents
Voorwoord i
1 Thema 1: Wat is klinische psychologie? 1
1.1 Leerdoelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1
1.2 Studietaak 1.1 De grens tussen abnormaal en normaal . . . . . . . . . . . . . . . 1
1.2.1 Inleiding: waarom is de grens zo moeilijk te trekken? . . . . . . . . . . . . . 1
1.2.2 Historische context . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1
1.2.3 Vijf criteria voor abnormaal gedrag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2
1.2.4 Het biopsychosociale model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
1.2.5 Normaalabnormaal als continuüm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
1.3 Hoofdstuk 1 Over klinische psychologie en 'abnormaal' gedrag . . . . . . . . . . 4
1.3.1 De
nitie en afbakening . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
1.3.2 Rollen van de klinisch psycholoog . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
1.4 Zelftoetsvragen en antwoorden Thema 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
2 Thema 2: Persoonlijkheidsleer 6
2.1 Leerdoelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
2.2 Studietaak 2.1 Trektheorieën: Allport, Eysenck en Cattell . . . . . . . . . . . . 6
2.2.1 Wat is een persoonlijkheidstrek? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
2.2.2 Gordon Allport (18971967) de pionier . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
2.2.3 Hans Eysenck (19161997) het biologische trekmodel . . . . . . . . . . . 7
2.2.4 Raymond Cattell (19051998) 16 factoren . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
2.3 Studietaak 2.2 Het Vijactormodel (Big Five / OCEAN) . . . . . . . . . . . . . 8
2.3.1 Totstandkoming en lexicale hypothese . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
2.3.2 De vijf dimensies uitgewerkt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
2.3.3 Consensus en controverse (naar Corr & Matthews, Hfst. 9) . . . . . . . . . 10
2.4 Studietaak 2.3 Biologische achtergrond van persoonlijkheid . . . . . . . . . . . . 10
2.4.1 Temperament de
nitie en onderscheid van persoonlijkheid . . . . . . . . 10
2.4.2 Rothbarts temperamentmodel (naar Gartstein, Aron, Putnam & Rothbart,
2016) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
2.4.3 Kagan & Snidman gedragsinhibitie (naar Hfst. 11 Corr & Matthews) . . 11
2.4.4 Grays Reinforcement Sensitivity Theory (RST) . . . . . . . . . . . . . . . . 11
2.4.5 Erfelijkheid van persoonlijkheid gedragsgenetica . . . . . . . . . . . . . . 12
ii
,CONTENTS iii
3 Thema 3: Theoretische Referentiekaders 14
3.1 Leerdoelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
3.2 Studietaak 3.1 Neurobiologische benadering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
3.2.1 Kernaannames . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
3.2.2 Genetische factoren diathese-stressmodel . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
3.2.3 Neurochemie neurotransmittersystemen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
3.2.4 Hersenstructuur en neuroimaging . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
3.2.5 Biologische behandelingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
3.3 Studietaak 3.2 Leertheoretische benadering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
3.3.1 Kernaannames . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
3.3.2 Klassieke conditionering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
3.3.3 Operante conditionering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
3.3.4 Tweeprocessenmodel (Mowrer, 1939/1960) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
3.3.5 Observationeel leren / Sociaal-cognitieve theorie (Bandura) . . . . . . . . . 17
3.3.6 Gedragstherapeutische technieken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
3.4 Studietaak 3.3 Cognitieve benadering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
3.4.1 Kernaannames . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
3.4.2 Becks cognitieve model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
3.4.3 Becks angstmodel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
3.4.4 REBT Ellis' rationeel-emotieve gedragstherapie . . . . . . . . . . . . . . 19
3.4.5 Cognitieve gedragstherapie (CGT) technieken . . . . . . . . . . . . . . . 20
3.5 Studietaak 3.4 Psychodynamische benadering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
3.5.1 Kernaannames . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
3.5.2 Freuds topogra
sch en structureel model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
3.5.3 Defensiemechanismen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
3.5.4 Psychoseksuele ontwikkeling (Freud) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
3.5.5 Gehechtheidstheorie (Bowlby & Ainsworth) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
3.5.6 Moderne psychodynamische therapieën . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
3.6 Studietaak 3.5 Humanistische benadering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
3.6.1 Kernaannames . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
3.6.2 Maslows behoeftehiërarchie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
3.6.3 Rogers' persoonsgerichte therapie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
3.6.4 Existentieel-humanistische uitbreiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
3.7 Studietaak 3.6 Systeembenadering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
3.7.1 Kernaannames . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
3.7.2 Kernconcepten van de systeemtheorie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
PB3002 | Klinische Psychologie 1 | Open Universiteit
,iv CONTENTS
3.7.3 Gezinstherapeutische stromingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
3.8 Studietaak 3.7 Wetenschap en praktijk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
3.8.1 Hoofdstuk 8 Wetenschap en praktijk in de klinische psychologie . . . . . 25
3.8.2 Hiërarchie van wetenschappelijk bewijs . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
3.8.3 Het wetenschappelijk-practitioner model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26
3.8.4 Empirically Supported Treatments (ESTs) en de contextualistische kritiek . 26
4 Thema 4: Classi
catie en Diagnostiek 27
4.1 Leerdoelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
4.2 Studietaak 4.1 Classi
catie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
4.2.1 Doelen en functies van classi
catie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
4.2.2 Categorisch vs. dimensioneel classi
catiesysteem . . . . . . . . . . . . . . . 27
4.2.3 DSM-5: structuur en principes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
4.2.4 DSM-5 vs. ICD-11 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
4.2.5 Kritiek op classi
catiesystemen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
4.3 Studietaak 4.2 Klinische Psychodiagnostiek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
4.3.1 De
nitie en doelstellingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
4.3.2 Kwaliteitscriteria voor diagnostische instrumenten . . . . . . . . . . . . . . 29
4.3.3 Methoden van klinische psychodiagnostiek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30
4.3.4 Het diagnostisch proces iteratief en hypothesegestuurd . . . . . . . . . . 32
4.3.5 Ethische kwesties in klinische diagnostiek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
4.4 Uitgebreide Zelftoetsvragen en Antwoorden Thema 4 . . . . . . . . . . . . . . . 33
4.4.1 Vragen bij Studietaak 4.1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
4.4.2 Vragen bij Studietaak 4.2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
4.5 Aanvullende oefenvragen (alle thema's) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
Verklarende woordenlijst 35
Literatuurlijst 38
Uitgebreide Uitwerking: Persoonlijkheidstheorieën in Diepte 39
4.6 De persoon-situatiediscussie nader bekeken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39
4.7 Persoonlijkheid over de levensloop: stabiliteit en verandering . . . . . . . . . . . . . 39
4.8 Persoonlijkheid en psychopathologie: de spektrumhypothese . . . . . . . . . . . . . 39
4.9 Biologische correlaten van persoonlijkheid: neuroimaging . . . . . . . . . . . . . . . 40
4.10 Het HEXACO-model: een zesde factor? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
Uitgebreide Uitwerking: Theoretische Referentiekaders in de Praktijk 41
PB3002 | Klinische Psychologie 1 | Open Universiteit
,CONTENTS v
4.11 Integratie van referentiekaders: eclecticisme en theoretische integratie . . . . . . . . 41
4.12 Transdiagnostisch denken en behandelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
4.13 Neurobiologische behandelingen: diepere uitwerking . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
4.13.1 Elektroconvulsietherapie (ECT) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
4.13.2 Transcraniale magnetische stimulatie (TMS) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
4.13.3 Ketamine en esketamine . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
4.14 Cognitieve benadering: verdere verdieping . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
4.14.1 Informatieverwerking en aandacht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
4.14.2 Metacognities en het Wells-model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
4.14.3 Rumination en depressie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
4.15 Psychodynamische benadering: verdere verdieping . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
4.15.1 Objectrelatiepsychologie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
4.15.2 Winnicotts bijdrage: de holding environment . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
4.15.3 Mentalisering en mentaliseringsgebaseerde behandeling (MBT) . . . . . . . 43
4.16 Humanistische benadering: verdere verdieping . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
4.16.1 Positieve psychologie en de humanistische erfenis . . . . . . . . . . . . . . . 43
4.16.2 Zelfcompassie als therapeutisch concept . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
4.17 Systeembenadering: verdere verdieping . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
4.17.1 Communicatietheorie en de dubbele binding . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
4.17.2 Intergenerationele transmissie van patronen . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
Uitgebreide Uitwerking: Diagnostiek en Classi
catie Verdiept 45
4.18 Fenomenologie van psychische stoornissen: klinische presentatie . . . . . . . . . . . 45
4.18.1 Depressieve stoornissen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
4.18.2 Angststoornissen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
4.18.3 Obsessief-compulsieve stoornis (OCS) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
4.19 Klinische formulering versus diagnostische classi
catie . . . . . . . . . . . . . . . . 46
4.20 Risicotaxatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
4.21 Diagnostiek bij bijzondere doelgroepen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
4.21.1 Culturele aspecten van diagnostiek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
4.21.2 Diagnostiek bij ouderen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
4.21.3 Diagnostiek bij kinderen en adolescenten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
4.22 Therapeutische alliantie als gemeenschappelijke factor . . . . . . . . . . . . . . . . 47
4.23 Eectiviteitsonderzoek: e
cacy vs. eectiveness . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
Oefentoets en Modelantwoorden 48
4.24 Meerkeuzevragen (niveau tentamen) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48
PB3002 | Klinische Psychologie 1 | Open Universiteit
,vi CONTENTS
4.25 Open vragen (niveau tentamen) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
4.26 Integrerende casusvragen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
Verdieping: Speci
eke Psychopathologie per Benadering 51
4.27 Depressie vanuit alle zes benaderingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
4.27.1 Neurobiologisch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
4.27.2 Leertheoretisch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
4.27.3 Cognitief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
4.27.4 Psychodynamisch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
4.27.5 Humanistisch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
4.27.6 Systemisch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
4.28 Angst vanuit alle zes benaderingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
4.28.1 Neurobiologisch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
4.28.2 Leertheoretisch Two-Factor en modernen uitbreidingen . . . . . . . . . . 53
4.28.3 Cognitief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
4.29 Persoonlijkheidsstoornissen: classi
catie en behandeling . . . . . . . . . . . . . . . 53
4.29.1 Cluster-indeling DSM-5 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
4.29.2 Borderline Persoonlijkheidsstoornis (BPS) verdieping . . . . . . . . . . . 53
4.30 Psychologische behandelingen: eectgroottes en vergelijkingen . . . . . . . . . . . . 54
Integratie: Van Theorie naar Praktijk 55
4.31 Het klinisch redeneerproces . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
4.32 Routine Outcome Monitoring (ROM) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
4.33 Interdisciplinaire samenwerking in de GGZ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
4.34 Preventiepsychologie en vroeginterventie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
4.35 Digitale geestelijke gezondheidszorg (e-mental health) . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
4.36 Cultuur en psychopathologie: cross-culturele psychiatrie . . . . . . . . . . . . . . . 56
Aanvullende Zelftoetsvragen en Thematische Verbanden 57
4.37 Thematische verbanden tussen studietaken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
4.37.1 Persoonlijkheid en psychopathologie: het continuüm . . . . . . . . . . . . . 57
4.37.2 Vroege ervaringen en latere psychopathologie . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
4.37.3 Biologische en psychologische behandelingen: synergie of competitie? . . . . 57
4.38 Aanvullende zelftoetsvragen per studietaak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
4.38.1 Studietaak 3.1 Neurobiologische benadering . . . . . . . . . . . . . . . . 57
4.38.2 Studietaak 3.2 Leertheoretische benadering . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
4.38.3 Studietaak 3.3 Cognitieve benadering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
PB3002 | Klinische Psychologie 1 | Open Universiteit
,CONTENTS vii
4.38.4 Studietaak 3.4 Psychodynamische benadering . . . . . . . . . . . . . . . 58
4.38.5 Studietaak 3.5 Humanistische benadering . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
4.38.6 Studietaak 3.6 Systeembenadering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
4.39 Examenstrategie en tijdsbeheer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
4.39.1 Hoe te studeren voor PB3002 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
4.39.2 Veelgemaakte fouten op het tentamen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
Speci
eke Stoornissen: Uitgebreide Klinische Beschrijvingen 60
4.40 Trauma en stressgerelateerde stoornissen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
4.40.1 Posttraumatische stressstoornis (PTSS) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
4.40.2 Rouw en aanpassingsstoornissen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
4.41 Schizofrenie en het psychosespectrum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
4.41.1 Klinische kenmerken en beloop . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61
4.41.2 Neurobiologie en behandeling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61
4.42 Verslaving en middelenmisbruik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61
4.42.1 Het neurobiologische model van verslaving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61
4.42.2 Psychologische behandeling van verslaving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61
4.43 Eetstoornissen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
4.43.1 Anorexia nervosa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
4.43.2 Boulimia nervosa en eetbuistoornis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
Kritische Re
ecties en Actuele Debatten 63
4.44 Medisch model versus psychosociaal model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
4.45 Stigma, neurodiversiteit en identiteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
4.46 Arti
ciële intelligentie in de klinische psychologie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
4.47 Integratie: wat weten we en wat weten we niet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
Kernschema's en Vergelijkingstabellen 64
4.48 Vergelijking van de zes referentiekaders . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64
4.49 Vergelijking van persoonlijkheidsmodellen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64
4.50 Diagnostische instrumenten: overzicht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64
4.51 Biologische behandelingen: overzicht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65
4.52 Eectieve psychologische behandelingen: overzicht . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65
Verdieping: Leertheorie, Cognitie en Neuropsychologie 67
4.53 Leertheorie verdiept . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
4.53.1 Tweede-orde conditionering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
4.53.2 Het Rescorla-Wagner-model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
PB3002 | Klinische Psychologie 1 | Open Universiteit
, viii CONTENTS
4.53.3 Bekrachtigingsschema's . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
4.53.4 Cognitieve kaarten en latent leren (Tolman) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
4.54 Cognitieve modellen verdiept . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
4.54.1 Informatieverwerking en geheugensystemen . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68
4.54.2 Cognitieve biases bij psychopathologie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68
4.54.3 Metacognitie (Wells) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68
4.55 Neuropsychologische stoornissen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68
4.55.1 Dementie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68
4.55.2 ADHD bij volwassenen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
4.56 Emotieregulatie: theorieën en strategieën . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
4.56.1 Het twee-systemen model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
4.56.2 Emotieregulatie en gehechtheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
4.57 Groepspsychotherapie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
4.58 Somatische symptoomstoornis en medisch onbegrepen klachten . . . . . . . . . . . 70
Methodologie van Psychologisch Onderzoek 71
4.59 Onderzoeksdesigns in de klinische psychologie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
4.59.1 Experimenteel onderzoek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
4.59.2 Quasi-experimenteel en observationeel onderzoek . . . . . . . . . . . . . . . 71
4.59.3 Single-case experimental designs . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
4.60 Psychometrie verdiept . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
4.60.1 Klassieke testtheorie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
4.60.2 Item Response Theory (IRT) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
4.60.3 Con
rmatory Factor Analysis en structurele vergelijking . . . . . . . . . . . 72
4.61 Meta-analyse en systematische review . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
4.62 Evidentieniveaus en klinische richtlijnen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
Integratieve Samenvatting van Alle Thema's 73
4.63 Rode draden door het curriculum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
4.63.1 De integratie van biologie en psychologie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
4.63.2 Van categorisch naar dimensioneel denken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
4.63.3 Gemeenschappelijke factoren als transdiagnostisch principe . . . . . . . . . 73
4.64 Kernconcepten per thema: de
nitieve samenvatting . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
4.64.1 Thema 1: Klinische psychologie en abnormaliteit . . . . . . . . . . . . . . . 73
4.64.2 Thema 2: Persoonlijkheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
4.64.3 Thema 3: Theoretische referentiekaders . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
4.64.4 Thema 4: Classi
catie en diagnostiek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
PB3002 | Klinische Psychologie 1 | Open Universiteit
MODULE: PB3002 | ACADEMISCH JAAR 20252026
Klinische Psychologie 1
Persoonlijkheidstheorieën en Psychopathologie
Uitgebreid Studieboek Thema's 1 t/m 4 PB3002
Module: PB3002
Naam: Klinische Psychologie 1
Inhoud: Thema's 1, 2, 3 en 4
Faculteit: Psychologie
Niveau: Bachelor jaar 23
Taal: Nederlands
Thema-overzicht
1 Wat is klinische psychologie? de
nitie, abnormaliteit, geschiedenis
2 Persoonlijkheidsleer trektheorieën, Big Five, biologische achtergrond
3 Theoretische referentiekaders 7 benaderingen + wetenschap & praktijk
4 Classi
catie en klinische psychodiagnostiek
Open Universiteit · PB3002 · 20252026
,2
PB3002 | Klinische Psychologie 1 | Open Universiteit
,Voorwoord
Dit studieboek is een uitgebreide, op tentamen voorbereide samenvatting van Klinische Psycholo-
gie 1: Persoonlijkheidstheorieën en Psychopathologie (PB3002) aan de Open Universiteit. Het
volgt de volledige studietaakstructuur van het vak: alle vier thema's, alle studietaken, alle kern-
vragen.
De opzet wijkt bewust af van een simpele lijst met begrippen. Theorieën worden uitgelegd in
hun context, onderzoeken krijgen de aandacht die ze verdienen, en tegenstrijdigheden tussen
benaderingen worden niet weggepoetst maar juist uitgelicht want dat is precies wat de stof
interessant maakt én wat toetsvragen graag testen. Elk hoofdstuk bevat leerdoelen, uitgewerkte
theorie, gekleurde kennisboxen, TikZ-diagrammen, zelftoetsvragen en modelantwoorden.
Open Universiteit, faculteit Psychologie, 20252026
i
,Contents
Voorwoord i
1 Thema 1: Wat is klinische psychologie? 1
1.1 Leerdoelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1
1.2 Studietaak 1.1 De grens tussen abnormaal en normaal . . . . . . . . . . . . . . . 1
1.2.1 Inleiding: waarom is de grens zo moeilijk te trekken? . . . . . . . . . . . . . 1
1.2.2 Historische context . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1
1.2.3 Vijf criteria voor abnormaal gedrag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2
1.2.4 Het biopsychosociale model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
1.2.5 Normaalabnormaal als continuüm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
1.3 Hoofdstuk 1 Over klinische psychologie en 'abnormaal' gedrag . . . . . . . . . . 4
1.3.1 De
nitie en afbakening . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
1.3.2 Rollen van de klinisch psycholoog . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
1.4 Zelftoetsvragen en antwoorden Thema 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
2 Thema 2: Persoonlijkheidsleer 6
2.1 Leerdoelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
2.2 Studietaak 2.1 Trektheorieën: Allport, Eysenck en Cattell . . . . . . . . . . . . 6
2.2.1 Wat is een persoonlijkheidstrek? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
2.2.2 Gordon Allport (18971967) de pionier . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
2.2.3 Hans Eysenck (19161997) het biologische trekmodel . . . . . . . . . . . 7
2.2.4 Raymond Cattell (19051998) 16 factoren . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
2.3 Studietaak 2.2 Het Vijactormodel (Big Five / OCEAN) . . . . . . . . . . . . . 8
2.3.1 Totstandkoming en lexicale hypothese . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
2.3.2 De vijf dimensies uitgewerkt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
2.3.3 Consensus en controverse (naar Corr & Matthews, Hfst. 9) . . . . . . . . . 10
2.4 Studietaak 2.3 Biologische achtergrond van persoonlijkheid . . . . . . . . . . . . 10
2.4.1 Temperament de
nitie en onderscheid van persoonlijkheid . . . . . . . . 10
2.4.2 Rothbarts temperamentmodel (naar Gartstein, Aron, Putnam & Rothbart,
2016) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
2.4.3 Kagan & Snidman gedragsinhibitie (naar Hfst. 11 Corr & Matthews) . . 11
2.4.4 Grays Reinforcement Sensitivity Theory (RST) . . . . . . . . . . . . . . . . 11
2.4.5 Erfelijkheid van persoonlijkheid gedragsgenetica . . . . . . . . . . . . . . 12
ii
,CONTENTS iii
3 Thema 3: Theoretische Referentiekaders 14
3.1 Leerdoelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
3.2 Studietaak 3.1 Neurobiologische benadering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
3.2.1 Kernaannames . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
3.2.2 Genetische factoren diathese-stressmodel . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
3.2.3 Neurochemie neurotransmittersystemen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
3.2.4 Hersenstructuur en neuroimaging . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
3.2.5 Biologische behandelingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
3.3 Studietaak 3.2 Leertheoretische benadering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
3.3.1 Kernaannames . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
3.3.2 Klassieke conditionering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
3.3.3 Operante conditionering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
3.3.4 Tweeprocessenmodel (Mowrer, 1939/1960) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
3.3.5 Observationeel leren / Sociaal-cognitieve theorie (Bandura) . . . . . . . . . 17
3.3.6 Gedragstherapeutische technieken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
3.4 Studietaak 3.3 Cognitieve benadering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
3.4.1 Kernaannames . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
3.4.2 Becks cognitieve model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
3.4.3 Becks angstmodel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
3.4.4 REBT Ellis' rationeel-emotieve gedragstherapie . . . . . . . . . . . . . . 19
3.4.5 Cognitieve gedragstherapie (CGT) technieken . . . . . . . . . . . . . . . 20
3.5 Studietaak 3.4 Psychodynamische benadering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
3.5.1 Kernaannames . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
3.5.2 Freuds topogra
sch en structureel model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
3.5.3 Defensiemechanismen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
3.5.4 Psychoseksuele ontwikkeling (Freud) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
3.5.5 Gehechtheidstheorie (Bowlby & Ainsworth) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
3.5.6 Moderne psychodynamische therapieën . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
3.6 Studietaak 3.5 Humanistische benadering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
3.6.1 Kernaannames . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
3.6.2 Maslows behoeftehiërarchie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
3.6.3 Rogers' persoonsgerichte therapie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
3.6.4 Existentieel-humanistische uitbreiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
3.7 Studietaak 3.6 Systeembenadering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
3.7.1 Kernaannames . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
3.7.2 Kernconcepten van de systeemtheorie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
PB3002 | Klinische Psychologie 1 | Open Universiteit
,iv CONTENTS
3.7.3 Gezinstherapeutische stromingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
3.8 Studietaak 3.7 Wetenschap en praktijk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
3.8.1 Hoofdstuk 8 Wetenschap en praktijk in de klinische psychologie . . . . . 25
3.8.2 Hiërarchie van wetenschappelijk bewijs . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
3.8.3 Het wetenschappelijk-practitioner model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26
3.8.4 Empirically Supported Treatments (ESTs) en de contextualistische kritiek . 26
4 Thema 4: Classi
catie en Diagnostiek 27
4.1 Leerdoelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
4.2 Studietaak 4.1 Classi
catie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
4.2.1 Doelen en functies van classi
catie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
4.2.2 Categorisch vs. dimensioneel classi
catiesysteem . . . . . . . . . . . . . . . 27
4.2.3 DSM-5: structuur en principes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
4.2.4 DSM-5 vs. ICD-11 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
4.2.5 Kritiek op classi
catiesystemen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
4.3 Studietaak 4.2 Klinische Psychodiagnostiek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
4.3.1 De
nitie en doelstellingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
4.3.2 Kwaliteitscriteria voor diagnostische instrumenten . . . . . . . . . . . . . . 29
4.3.3 Methoden van klinische psychodiagnostiek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30
4.3.4 Het diagnostisch proces iteratief en hypothesegestuurd . . . . . . . . . . 32
4.3.5 Ethische kwesties in klinische diagnostiek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
4.4 Uitgebreide Zelftoetsvragen en Antwoorden Thema 4 . . . . . . . . . . . . . . . 33
4.4.1 Vragen bij Studietaak 4.1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
4.4.2 Vragen bij Studietaak 4.2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
4.5 Aanvullende oefenvragen (alle thema's) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
Verklarende woordenlijst 35
Literatuurlijst 38
Uitgebreide Uitwerking: Persoonlijkheidstheorieën in Diepte 39
4.6 De persoon-situatiediscussie nader bekeken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39
4.7 Persoonlijkheid over de levensloop: stabiliteit en verandering . . . . . . . . . . . . . 39
4.8 Persoonlijkheid en psychopathologie: de spektrumhypothese . . . . . . . . . . . . . 39
4.9 Biologische correlaten van persoonlijkheid: neuroimaging . . . . . . . . . . . . . . . 40
4.10 Het HEXACO-model: een zesde factor? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
Uitgebreide Uitwerking: Theoretische Referentiekaders in de Praktijk 41
PB3002 | Klinische Psychologie 1 | Open Universiteit
,CONTENTS v
4.11 Integratie van referentiekaders: eclecticisme en theoretische integratie . . . . . . . . 41
4.12 Transdiagnostisch denken en behandelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
4.13 Neurobiologische behandelingen: diepere uitwerking . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
4.13.1 Elektroconvulsietherapie (ECT) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
4.13.2 Transcraniale magnetische stimulatie (TMS) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
4.13.3 Ketamine en esketamine . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
4.14 Cognitieve benadering: verdere verdieping . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
4.14.1 Informatieverwerking en aandacht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
4.14.2 Metacognities en het Wells-model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
4.14.3 Rumination en depressie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
4.15 Psychodynamische benadering: verdere verdieping . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
4.15.1 Objectrelatiepsychologie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
4.15.2 Winnicotts bijdrage: de holding environment . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
4.15.3 Mentalisering en mentaliseringsgebaseerde behandeling (MBT) . . . . . . . 43
4.16 Humanistische benadering: verdere verdieping . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
4.16.1 Positieve psychologie en de humanistische erfenis . . . . . . . . . . . . . . . 43
4.16.2 Zelfcompassie als therapeutisch concept . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
4.17 Systeembenadering: verdere verdieping . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
4.17.1 Communicatietheorie en de dubbele binding . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
4.17.2 Intergenerationele transmissie van patronen . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
Uitgebreide Uitwerking: Diagnostiek en Classi
catie Verdiept 45
4.18 Fenomenologie van psychische stoornissen: klinische presentatie . . . . . . . . . . . 45
4.18.1 Depressieve stoornissen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
4.18.2 Angststoornissen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
4.18.3 Obsessief-compulsieve stoornis (OCS) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
4.19 Klinische formulering versus diagnostische classi
catie . . . . . . . . . . . . . . . . 46
4.20 Risicotaxatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
4.21 Diagnostiek bij bijzondere doelgroepen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
4.21.1 Culturele aspecten van diagnostiek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
4.21.2 Diagnostiek bij ouderen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
4.21.3 Diagnostiek bij kinderen en adolescenten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
4.22 Therapeutische alliantie als gemeenschappelijke factor . . . . . . . . . . . . . . . . 47
4.23 Eectiviteitsonderzoek: e
cacy vs. eectiveness . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
Oefentoets en Modelantwoorden 48
4.24 Meerkeuzevragen (niveau tentamen) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48
PB3002 | Klinische Psychologie 1 | Open Universiteit
,vi CONTENTS
4.25 Open vragen (niveau tentamen) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
4.26 Integrerende casusvragen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
Verdieping: Speci
eke Psychopathologie per Benadering 51
4.27 Depressie vanuit alle zes benaderingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
4.27.1 Neurobiologisch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
4.27.2 Leertheoretisch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
4.27.3 Cognitief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
4.27.4 Psychodynamisch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
4.27.5 Humanistisch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
4.27.6 Systemisch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
4.28 Angst vanuit alle zes benaderingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
4.28.1 Neurobiologisch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
4.28.2 Leertheoretisch Two-Factor en modernen uitbreidingen . . . . . . . . . . 53
4.28.3 Cognitief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
4.29 Persoonlijkheidsstoornissen: classi
catie en behandeling . . . . . . . . . . . . . . . 53
4.29.1 Cluster-indeling DSM-5 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
4.29.2 Borderline Persoonlijkheidsstoornis (BPS) verdieping . . . . . . . . . . . 53
4.30 Psychologische behandelingen: eectgroottes en vergelijkingen . . . . . . . . . . . . 54
Integratie: Van Theorie naar Praktijk 55
4.31 Het klinisch redeneerproces . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
4.32 Routine Outcome Monitoring (ROM) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
4.33 Interdisciplinaire samenwerking in de GGZ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55
4.34 Preventiepsychologie en vroeginterventie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
4.35 Digitale geestelijke gezondheidszorg (e-mental health) . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
4.36 Cultuur en psychopathologie: cross-culturele psychiatrie . . . . . . . . . . . . . . . 56
Aanvullende Zelftoetsvragen en Thematische Verbanden 57
4.37 Thematische verbanden tussen studietaken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
4.37.1 Persoonlijkheid en psychopathologie: het continuüm . . . . . . . . . . . . . 57
4.37.2 Vroege ervaringen en latere psychopathologie . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
4.37.3 Biologische en psychologische behandelingen: synergie of competitie? . . . . 57
4.38 Aanvullende zelftoetsvragen per studietaak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
4.38.1 Studietaak 3.1 Neurobiologische benadering . . . . . . . . . . . . . . . . 57
4.38.2 Studietaak 3.2 Leertheoretische benadering . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
4.38.3 Studietaak 3.3 Cognitieve benadering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
PB3002 | Klinische Psychologie 1 | Open Universiteit
,CONTENTS vii
4.38.4 Studietaak 3.4 Psychodynamische benadering . . . . . . . . . . . . . . . 58
4.38.5 Studietaak 3.5 Humanistische benadering . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58
4.38.6 Studietaak 3.6 Systeembenadering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
4.39 Examenstrategie en tijdsbeheer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
4.39.1 Hoe te studeren voor PB3002 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
4.39.2 Veelgemaakte fouten op het tentamen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
Speci
eke Stoornissen: Uitgebreide Klinische Beschrijvingen 60
4.40 Trauma en stressgerelateerde stoornissen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
4.40.1 Posttraumatische stressstoornis (PTSS) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
4.40.2 Rouw en aanpassingsstoornissen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
4.41 Schizofrenie en het psychosespectrum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
4.41.1 Klinische kenmerken en beloop . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61
4.41.2 Neurobiologie en behandeling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61
4.42 Verslaving en middelenmisbruik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61
4.42.1 Het neurobiologische model van verslaving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61
4.42.2 Psychologische behandeling van verslaving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61
4.43 Eetstoornissen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
4.43.1 Anorexia nervosa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
4.43.2 Boulimia nervosa en eetbuistoornis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62
Kritische Re
ecties en Actuele Debatten 63
4.44 Medisch model versus psychosociaal model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
4.45 Stigma, neurodiversiteit en identiteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
4.46 Arti
ciële intelligentie in de klinische psychologie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
4.47 Integratie: wat weten we en wat weten we niet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
Kernschema's en Vergelijkingstabellen 64
4.48 Vergelijking van de zes referentiekaders . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64
4.49 Vergelijking van persoonlijkheidsmodellen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64
4.50 Diagnostische instrumenten: overzicht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64
4.51 Biologische behandelingen: overzicht . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65
4.52 Eectieve psychologische behandelingen: overzicht . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65
Verdieping: Leertheorie, Cognitie en Neuropsychologie 67
4.53 Leertheorie verdiept . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
4.53.1 Tweede-orde conditionering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
4.53.2 Het Rescorla-Wagner-model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
PB3002 | Klinische Psychologie 1 | Open Universiteit
, viii CONTENTS
4.53.3 Bekrachtigingsschema's . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
4.53.4 Cognitieve kaarten en latent leren (Tolman) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
4.54 Cognitieve modellen verdiept . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67
4.54.1 Informatieverwerking en geheugensystemen . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68
4.54.2 Cognitieve biases bij psychopathologie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68
4.54.3 Metacognitie (Wells) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68
4.55 Neuropsychologische stoornissen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68
4.55.1 Dementie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68
4.55.2 ADHD bij volwassenen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
4.56 Emotieregulatie: theorieën en strategieën . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
4.56.1 Het twee-systemen model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
4.56.2 Emotieregulatie en gehechtheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
4.57 Groepspsychotherapie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
4.58 Somatische symptoomstoornis en medisch onbegrepen klachten . . . . . . . . . . . 70
Methodologie van Psychologisch Onderzoek 71
4.59 Onderzoeksdesigns in de klinische psychologie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
4.59.1 Experimenteel onderzoek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
4.59.2 Quasi-experimenteel en observationeel onderzoek . . . . . . . . . . . . . . . 71
4.59.3 Single-case experimental designs . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
4.60 Psychometrie verdiept . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
4.60.1 Klassieke testtheorie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
4.60.2 Item Response Theory (IRT) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
4.60.3 Con
rmatory Factor Analysis en structurele vergelijking . . . . . . . . . . . 72
4.61 Meta-analyse en systematische review . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
4.62 Evidentieniveaus en klinische richtlijnen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72
Integratieve Samenvatting van Alle Thema's 73
4.63 Rode draden door het curriculum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
4.63.1 De integratie van biologie en psychologie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
4.63.2 Van categorisch naar dimensioneel denken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
4.63.3 Gemeenschappelijke factoren als transdiagnostisch principe . . . . . . . . . 73
4.64 Kernconcepten per thema: de
nitieve samenvatting . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
4.64.1 Thema 1: Klinische psychologie en abnormaliteit . . . . . . . . . . . . . . . 73
4.64.2 Thema 2: Persoonlijkheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
4.64.3 Thema 3: Theoretische referentiekaders . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
4.64.4 Thema 4: Classi
catie en diagnostiek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
PB3002 | Klinische Psychologie 1 | Open Universiteit
