LUK6 AFP – Lesdoelen
Week 1
Veelvoorkomende symptomen van aandoeningen van het spijsverteringsstelsel.
Foetor ex ore/ halitose = slechte adem.
Anorexie = gebrek aan eetlust.
Dysfagie = slikstoornis, moeite met of pijn bij het slikken.
Nausea = misselijkheid, onplezierig gevoel in de maagstreek dat gepaard kan gaan met de
neiging tot braken.
Emesis = braken, krachtig uitstoten van de maaginhoud via de mond.
Hematemesis = braken met bloed, als gevolg van een bloeding hoog in het
maagdarmstelsel.
Regurgitatie = terugvloed van maaginhoud in de mond of keelholte. Opgeven van zuur of
een bitter smakende maaginhoud.
Reflux = terugvloed van maaginhoud in de slokdarm.
Pyrosis = ‘zuurbranden’, branderig gevoel achter het borstbeen vlak boven de maag.
Hik = krachtig en onwillekeurige samentrekking van het middenrif.
(acute) Buikpijn = pijnlijk gevoel in de boven- en/of onderbuik, vaak ter hoogte van de maag
en darmen.
Drukpijn = pijn door (zachtjes) drukken op een bepaald orgaan of weefsel.
Loslaatpijn = pijn bij het (snel) weghalen van de hand na zachtjes drukken op een bepaald
punt
Défense musculaire = passief spierverzet, reflexmatig aanspannen van de buikspieren bij
peritoneale prikkeling. Ook wel omschreven als een 'plankharde buik’.
Ascites = buikvocht, abnormale ophoping van (eiwitbevattend) vocht in de buikholte.
Obstipatie = verstopping, wanneer defecatie moeilijk gaat en iemand minder dan 3 keer per
week ontlasting heeft.
Diarree = waterdunne ontlasting, vaker en dunnere ontlasting dan normaal; wordt soms ook
‘buikloop’ genoemd.
Melena = bloed in de ontlasting. Zwarte kleverige, teerachtige ontlasting als gevolg van een
bloeding hoog in het maagdarmstelsel.
Occult bloed = onzichtbaar bloed.
Flatulentie = winderigheid. Extra gasvorming in de darmen, waardoor er geen controle meer
is over het laten van winden.
Algehele malaise = algeheel ziek gevoel.
Febris = koorts, lichaamstemperatuur >38 graden.
Anemie = bloedarmoede.
Icterus = geelzucht, het geel zien van het oogwit en/ of de huid.
, Je kunt risicofactoren, etiologie, pathofysiologie, symptomen, diagnostiek,
behandeling, complicaties, prognose en preventie van inflammatoire darmziekten
(ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa) beschrijven.
Inflammatoire darmziekten = chronische ontstekingen van het maag-darmkanaal.
Ziekte van Crohn & colitis ulcerosa = chronische ontstekingen maag-darmkanaal.
Risicofactoren: familiair. Roken verhoogt het risico op ziekte van Crohn, maar verlaagt het
risico op colititis ulcerosa.
Pathofysiologie: door een abnormale immuunreactie in de mucosa (middelste sterk
doorbloedde slijmvlieslaag) van de maagdarmwand. Hierdoor komen
ontstekingsmediatoren bij > cytokinen.
Ziekte van Crohn ontstaat vaak in terminale ileum en colon ascendens, hierdoor heb je
minder vaak rectaal bloedverlies als symptoom. Ontstoken plekken worden afgewisseld met
niet-ontstoken plekken: segmentale ontsteking. Er kan littekenweefsel en hypertrofie van
de spierlaag van de darm optreden > kan leiden tot vernauwing en obstructie. Fistels
(tunnelvormige verbindingen) kunnen ontstaan door contact met de ontsteking met andere
organen. Deze kunnen uitmonden in de huid, vaak rondom de anus.
Colitis ulcerosa begint meestal in het rectum en kan vanuit uitbreiding naar het proximaal
gelegen colon. Symptomen hierbij zijn bloederige diarree, buikpijn, loze aandrang.
Ontsteking zit vooral in de mucosa, scherpe grens tussen normaal en aangetast weefsel.
Symptomen: (bloederige) diarree, buikpijn, verandering defecatiepatroon. Wisselen
periodes met verergering: exacerbaties, van de ziekte en periodes waarin het rustiger is:
remissies.
Diagnostiek: lichamelijk onderzoek > palpatie. Lab > ontstekingsverschijnselen en anemie,
feceskweek. Beeldvormend onderzoek > sigmoïdoscopie, coloscopie, Ct- of mri-scan. Tijdens
scopie worden biopten genomen, dit wordt histologisch onderzocht op de juiste ziekte vast
te stellen.
Behandeling: remmers van het inflammatieproces > mesalazinepreparaten en
corticosteroïden. Immunosuppressiva > azathioprine, methotrexaat, ciclosporine. Biologicals
> TNF-alfa-blokkers.
Overige medicijnen die soms worden voorgeschreven: antibiotica, motiliteit remmende
middelen (diarreeremmers). Soms een operatie of aandacht voor psychologische
ondersteuning en leefstijl.
Complicaties: colorectaal carcinoom, malabsorptie: aantasting dunne darmwand waardoor
voedingsstoffen minder goed kunnen worden opgenomen (bij ziekte van Crohn). Toxisch
megacolon: verwijding colon en sepsis bij acute ontsteking van de dikke darm (bij colitis
ulcerosa).
Prognose & preventie: meestal goed, soms een stoma. Preventie bestaat uit het niet teveel
nemen van NSAID’s, vaccinaties, screenings op bloedarmoede, osteoporose en deficiëntie
van vitaminen en mineralen, coloscopie.
Verpleegkundige aandachtspunten: observeren, voorlichten, begeleiden. Vochtlijst
bijhouden, defecatiepatroon, vitale parameters.
, Je kunt risicofactoren, etiologie, pathofysiologie, symptomen, diagnostiek,
behandeling, complicaties, prognose en preventie van diverticulose, diverticulitis,
poliepen, polyposis coli en colorectaal carcinoom beschrijven.
Diverticulose = divertikels (uitstulpingen) vanuit het colon.
Diverticulitis coli = ontstoken divertikels vanuit het colon.
Risicofactoren: obstipatie, dieet met weinig vezels.
Pathofysiologie: uiteindelijk kan door de zwelling de bloedtoevoer naar de colonwand
worden belemmerd en kan er een perforatie ontstaan, dit veroorzaakt peritonitis.
Symptomen: obstipatie, bij diverticulitis acuut hevige pijn links in de onderbuik, rectaal
bloedverlies. Koorts misselijkheid en braken.
Diagnostiek: coloscopie of ct-abdomen.
Behandeling: geen behandeling nodig bij diverticulose. Bij diverticulitis kan een
conservatieve behandeling bestaan uit ruime vochtinname en pijnstilling of antibiotica. Een
groter abces wordt gedraineerd, bij een ileus of perforatie mag niets per os en wordt er
vocht via een infuus toegediend, soms moet iemand kan worden geopereerd.
Complicaties: diverticulose gecompliceerd door diverticulitis of een arteriële bloeding. Soms
een obstructie wat kan leiden tot een obstructieve ileus.
Prognose & preventie: vaak stopt de bloeding vanzelf, het niet nemen van NSAID’s is een
belangrijke preventie voor de risicofactor.
Verpleegkundige aandachtspunten:
, Poliepen = een benigne tumor vanuit de darmwand die in de darm steekt.
Polyposis coli = groot aantal poliepen.
Risicofactoren: ongeveer 30% van de bevolking >60 jaar heeft een of meer darmpoliepen.
Symptomen: meestal geen symptomen, er kan wel gering bloedverlies aanwezig zijn.
Diagnostiek: via een coloscopie.
Behandeling: de poliep wordt verwijderd tijdens de coloscopie en wordt histologisch
onderzocht om te bepalen of deze inderdaad goedaardig is.
Complicaties: de poliep verandert en maligne wordt.
Prognose & preventie: Bevolkingsonderzoek op darmkanker.
Colorectaal carcinoom = dikke darmkanker.
Risicofactoren: hogere leeftijd, ongezonde leefstijl, inflammatoire darmziekten, familiair,
dragerschap erfelijke aandoeningen.
Pathofysiologie: ontstaat meestal vanuit een goedaardige poliep, obstructie komt meestal
minder vaak voor omdat de darminhoud nog vloeibaar is aan de rechterkant van het colon.
Colorectaal carcinoom kan lymfogeen en hematogeen metastaseren met uitzaaiingen naar
de lever, dit komt omdat de bloedafvoer vanuit het colon via de vena porta verloopt.
Symptomen: anemie, occult bloedverlies, gewichtsverlies, rectaal bloedverlies, veranderd
defecatiepatroon, loze aandrang, verminderde eetlust, icterus.
Diagnostiek: lichamelijk onderzoek > palpatie, rectaal toucher. Lab > hemoglobine, MCV,
ferritine, iFOB-test. Coloscopie, met een ct-thorax en –abdomen wordt bepaald of er
metastasen in de lymfeklieren, lever of longen aanwezig zijn.
Behandeling: operatieve verwijdering van de tumor, kan gecombineerd worden met
chemotherapie en/of radiotherapie. De keuze voor behandeling hangt af van het stadium.
Metastasen (uitzaaiingen) worden behandeld middels een operatie of thermische ablatie.
Complicaties: kans op pneumonie, uwi, trombose, wondinfectie, naadlekkage > peritonitis.
Na stoma plaatsing: uitpuilen stoma, littekenbreuk, vernauwing door littekenweefsel,
ontsteking van de huid.
Week 1
Veelvoorkomende symptomen van aandoeningen van het spijsverteringsstelsel.
Foetor ex ore/ halitose = slechte adem.
Anorexie = gebrek aan eetlust.
Dysfagie = slikstoornis, moeite met of pijn bij het slikken.
Nausea = misselijkheid, onplezierig gevoel in de maagstreek dat gepaard kan gaan met de
neiging tot braken.
Emesis = braken, krachtig uitstoten van de maaginhoud via de mond.
Hematemesis = braken met bloed, als gevolg van een bloeding hoog in het
maagdarmstelsel.
Regurgitatie = terugvloed van maaginhoud in de mond of keelholte. Opgeven van zuur of
een bitter smakende maaginhoud.
Reflux = terugvloed van maaginhoud in de slokdarm.
Pyrosis = ‘zuurbranden’, branderig gevoel achter het borstbeen vlak boven de maag.
Hik = krachtig en onwillekeurige samentrekking van het middenrif.
(acute) Buikpijn = pijnlijk gevoel in de boven- en/of onderbuik, vaak ter hoogte van de maag
en darmen.
Drukpijn = pijn door (zachtjes) drukken op een bepaald orgaan of weefsel.
Loslaatpijn = pijn bij het (snel) weghalen van de hand na zachtjes drukken op een bepaald
punt
Défense musculaire = passief spierverzet, reflexmatig aanspannen van de buikspieren bij
peritoneale prikkeling. Ook wel omschreven als een 'plankharde buik’.
Ascites = buikvocht, abnormale ophoping van (eiwitbevattend) vocht in de buikholte.
Obstipatie = verstopping, wanneer defecatie moeilijk gaat en iemand minder dan 3 keer per
week ontlasting heeft.
Diarree = waterdunne ontlasting, vaker en dunnere ontlasting dan normaal; wordt soms ook
‘buikloop’ genoemd.
Melena = bloed in de ontlasting. Zwarte kleverige, teerachtige ontlasting als gevolg van een
bloeding hoog in het maagdarmstelsel.
Occult bloed = onzichtbaar bloed.
Flatulentie = winderigheid. Extra gasvorming in de darmen, waardoor er geen controle meer
is over het laten van winden.
Algehele malaise = algeheel ziek gevoel.
Febris = koorts, lichaamstemperatuur >38 graden.
Anemie = bloedarmoede.
Icterus = geelzucht, het geel zien van het oogwit en/ of de huid.
, Je kunt risicofactoren, etiologie, pathofysiologie, symptomen, diagnostiek,
behandeling, complicaties, prognose en preventie van inflammatoire darmziekten
(ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa) beschrijven.
Inflammatoire darmziekten = chronische ontstekingen van het maag-darmkanaal.
Ziekte van Crohn & colitis ulcerosa = chronische ontstekingen maag-darmkanaal.
Risicofactoren: familiair. Roken verhoogt het risico op ziekte van Crohn, maar verlaagt het
risico op colititis ulcerosa.
Pathofysiologie: door een abnormale immuunreactie in de mucosa (middelste sterk
doorbloedde slijmvlieslaag) van de maagdarmwand. Hierdoor komen
ontstekingsmediatoren bij > cytokinen.
Ziekte van Crohn ontstaat vaak in terminale ileum en colon ascendens, hierdoor heb je
minder vaak rectaal bloedverlies als symptoom. Ontstoken plekken worden afgewisseld met
niet-ontstoken plekken: segmentale ontsteking. Er kan littekenweefsel en hypertrofie van
de spierlaag van de darm optreden > kan leiden tot vernauwing en obstructie. Fistels
(tunnelvormige verbindingen) kunnen ontstaan door contact met de ontsteking met andere
organen. Deze kunnen uitmonden in de huid, vaak rondom de anus.
Colitis ulcerosa begint meestal in het rectum en kan vanuit uitbreiding naar het proximaal
gelegen colon. Symptomen hierbij zijn bloederige diarree, buikpijn, loze aandrang.
Ontsteking zit vooral in de mucosa, scherpe grens tussen normaal en aangetast weefsel.
Symptomen: (bloederige) diarree, buikpijn, verandering defecatiepatroon. Wisselen
periodes met verergering: exacerbaties, van de ziekte en periodes waarin het rustiger is:
remissies.
Diagnostiek: lichamelijk onderzoek > palpatie. Lab > ontstekingsverschijnselen en anemie,
feceskweek. Beeldvormend onderzoek > sigmoïdoscopie, coloscopie, Ct- of mri-scan. Tijdens
scopie worden biopten genomen, dit wordt histologisch onderzocht op de juiste ziekte vast
te stellen.
Behandeling: remmers van het inflammatieproces > mesalazinepreparaten en
corticosteroïden. Immunosuppressiva > azathioprine, methotrexaat, ciclosporine. Biologicals
> TNF-alfa-blokkers.
Overige medicijnen die soms worden voorgeschreven: antibiotica, motiliteit remmende
middelen (diarreeremmers). Soms een operatie of aandacht voor psychologische
ondersteuning en leefstijl.
Complicaties: colorectaal carcinoom, malabsorptie: aantasting dunne darmwand waardoor
voedingsstoffen minder goed kunnen worden opgenomen (bij ziekte van Crohn). Toxisch
megacolon: verwijding colon en sepsis bij acute ontsteking van de dikke darm (bij colitis
ulcerosa).
Prognose & preventie: meestal goed, soms een stoma. Preventie bestaat uit het niet teveel
nemen van NSAID’s, vaccinaties, screenings op bloedarmoede, osteoporose en deficiëntie
van vitaminen en mineralen, coloscopie.
Verpleegkundige aandachtspunten: observeren, voorlichten, begeleiden. Vochtlijst
bijhouden, defecatiepatroon, vitale parameters.
, Je kunt risicofactoren, etiologie, pathofysiologie, symptomen, diagnostiek,
behandeling, complicaties, prognose en preventie van diverticulose, diverticulitis,
poliepen, polyposis coli en colorectaal carcinoom beschrijven.
Diverticulose = divertikels (uitstulpingen) vanuit het colon.
Diverticulitis coli = ontstoken divertikels vanuit het colon.
Risicofactoren: obstipatie, dieet met weinig vezels.
Pathofysiologie: uiteindelijk kan door de zwelling de bloedtoevoer naar de colonwand
worden belemmerd en kan er een perforatie ontstaan, dit veroorzaakt peritonitis.
Symptomen: obstipatie, bij diverticulitis acuut hevige pijn links in de onderbuik, rectaal
bloedverlies. Koorts misselijkheid en braken.
Diagnostiek: coloscopie of ct-abdomen.
Behandeling: geen behandeling nodig bij diverticulose. Bij diverticulitis kan een
conservatieve behandeling bestaan uit ruime vochtinname en pijnstilling of antibiotica. Een
groter abces wordt gedraineerd, bij een ileus of perforatie mag niets per os en wordt er
vocht via een infuus toegediend, soms moet iemand kan worden geopereerd.
Complicaties: diverticulose gecompliceerd door diverticulitis of een arteriële bloeding. Soms
een obstructie wat kan leiden tot een obstructieve ileus.
Prognose & preventie: vaak stopt de bloeding vanzelf, het niet nemen van NSAID’s is een
belangrijke preventie voor de risicofactor.
Verpleegkundige aandachtspunten:
, Poliepen = een benigne tumor vanuit de darmwand die in de darm steekt.
Polyposis coli = groot aantal poliepen.
Risicofactoren: ongeveer 30% van de bevolking >60 jaar heeft een of meer darmpoliepen.
Symptomen: meestal geen symptomen, er kan wel gering bloedverlies aanwezig zijn.
Diagnostiek: via een coloscopie.
Behandeling: de poliep wordt verwijderd tijdens de coloscopie en wordt histologisch
onderzocht om te bepalen of deze inderdaad goedaardig is.
Complicaties: de poliep verandert en maligne wordt.
Prognose & preventie: Bevolkingsonderzoek op darmkanker.
Colorectaal carcinoom = dikke darmkanker.
Risicofactoren: hogere leeftijd, ongezonde leefstijl, inflammatoire darmziekten, familiair,
dragerschap erfelijke aandoeningen.
Pathofysiologie: ontstaat meestal vanuit een goedaardige poliep, obstructie komt meestal
minder vaak voor omdat de darminhoud nog vloeibaar is aan de rechterkant van het colon.
Colorectaal carcinoom kan lymfogeen en hematogeen metastaseren met uitzaaiingen naar
de lever, dit komt omdat de bloedafvoer vanuit het colon via de vena porta verloopt.
Symptomen: anemie, occult bloedverlies, gewichtsverlies, rectaal bloedverlies, veranderd
defecatiepatroon, loze aandrang, verminderde eetlust, icterus.
Diagnostiek: lichamelijk onderzoek > palpatie, rectaal toucher. Lab > hemoglobine, MCV,
ferritine, iFOB-test. Coloscopie, met een ct-thorax en –abdomen wordt bepaald of er
metastasen in de lymfeklieren, lever of longen aanwezig zijn.
Behandeling: operatieve verwijdering van de tumor, kan gecombineerd worden met
chemotherapie en/of radiotherapie. De keuze voor behandeling hangt af van het stadium.
Metastasen (uitzaaiingen) worden behandeld middels een operatie of thermische ablatie.
Complicaties: kans op pneumonie, uwi, trombose, wondinfectie, naadlekkage > peritonitis.
Na stoma plaatsing: uitpuilen stoma, littekenbreuk, vernauwing door littekenweefsel,
ontsteking van de huid.
