Hoorcollege 1
Wat is psychologie? Verschillende perspectieven
Psychologie
6-5-2025
Wat is psychologie?
In den beginne...
- Onze huidige visie op de psychologie komt voort uit eeuwen van
visie op ons 'denken en zijn’
- Wordt al heel lang over psychologie nagedacht tot de middeleeuwen
toen werd het wat lastiger.
- Menselijke bewustzijn is goddelijke ziel
- ‘De menselijke geest is een mysterie die niet in twijfel getrokken
mag worden!’
René Descartes (17e eeuw)
- Het belang van systematische twijfel om achter de waarheid te
komen
- Staat bekend om het denken over de waarheid
- Dacht ook na over de aard van de mens; hij wist dat nadenken in
zijn geest gebeurde en een lichaam van vlees en bloed heeft
conclusie van hem denken van geest en lichaam van vlees en bloed
- Ging nadenken over ons bewustzijn; mensen hebben een goddelijke
ziel geest is daar onderdeel van, daarnaast heeft de mens ook een
dierlijke ziel: mensen en dieren hebben met elkaar gemeen
reflexmatig gedrag
- Reflexmatig gedrag kan plaatsvinden zonder invloed van de
goddelijke ziel (en kan dus wetenschappelijk onderzocht worden!)
- Twee nog altijd actuele thema's
- Dualisme; scheiding tussen lichaam en geest
- Nature (vs. Nurture); idee van aangeboren en aangeleerd
John Locke (17e eeuw)
- Ieder mens wordt geboren als een Tabula Rasa (onbeschreven blad)
- Belang van ervaringen; zo word je als mens gevormd
(nurture)
- Drie principes die nog steeds actueel zijn:
1. Leren door middel van associatie (tegenwoordig: klassieke
conditionering) VB; leren doordat 2 dingen met elkaar
samengaan en daardoor met elkaar geassocieerd raken, als een
, kind in de avond een boek leest over monster in het donker kan
angst ontstaan doorstaan door donker
2. Leren door middel van straffen en belonen (tegenwoordig:
operante conditionering) leren door het effect wat jouw gedrag
heeft, afhankelijk van of het belonend of straffend is ga je dit wel
of niet doen
3. Leren door imiteren (tegenwoordig: modeling/sociaal leren) veel
leren door te observeren wat andere doen
Nature of nurture?
1. Immanuel Kant (1724-1804)
- Combinatie van nature en nurture
- Belang van aangeboren eigenschappen om ervaringen zinvol te
kunnen interpreteren (oorzaak- gevolg; als iets direct volgt op de
ander, tijd en grootte), daarna kun je leren helemaal
onbeschreven zijn we niet volgens hem.
- Verschil tussen objectieve wereld en subjectieve wereld. De
objectieve werkelijkheid kunnen we niet helemaal kennen, komt
binnen door onze hersenen hebben alleen de subjectieve
waarneming.
2. Hermann von Helmhotlz (1867)
- Subjectieve wereld
- Bril-experiment: effect van ervaring op waarneming belangrijke
conclusie onze ervaringen beïnvloeden ook onze waarnemingen
3. Gustav Theodor Fechner (1860)
- Hoe waarnemingen we verschillen?
- Lijn van 1 cm en 2 cm kunnen mensen goed waarnemen maar
die van 180cm en 182 cm is weer heel lastig voor de mens
absolute zin is het verschil klein. Gaat meer over de relatieve
verschillen die belangrijk zijn.
- Het lukte hem om psychologische processen te beschrijven en
meetbaar te maken dat is nodig om een wetenschap te komen
- Waarnemen van verschillen (absoluut vs. Relatief)
- Psychologische fenomenen kunnen objectief gemeten en
beschreven worden
Grondleggers van de psychologie
1. Wilhelm Wundt (1832-1920)
- Kosten mentale processentijd?
, - Gedachtenmeter ontwikkeld: als het belletje hoort op welk punt
moet die dan zijn? Belletje zag hij altijd te laat conclusie; het kost
tijd om dingen waar te nemen mentale processen kosten tijd
- 1879: eerste psychologisch laboratorium ter wereld op (geboorte
jaar van de psychologie)
2. William James (1842-1910)
- Onderzoek naar psychologie in dagelijks leven, ook relevant is
voor de praktijk toepassen van psychologie en kennis
- Psychologische wetenschap
- Principles of Psychology (1890): beschrijving van belangrijke
onderwerpen in de psychologie in het kader van het dagelijks
leven
Wat is psychologie?
- Wetenschap die zich richt op het beschrijven, verklaren en
voorspellen van gedrag, gedachten en emoties van mensen
- Gedrag- emoties- gedachten, hoe je denkt heeft invloed op
hoe je, je gedraagt, hoe jij je voelt en hoe jij denkt
(wisselwerking)
- Gedrag van kinderen en opvoeders verklaren en op basis van deze
verklaringen interventies ontwikkelen
- In 1879 officieel erkend als wetenschap
Onderzoek en de empirische (waarneming) cyclus
- De psychologie is een empirische wetenschap, waarbinnen
veronderstellingen (hypothesen/voorspelling) worden getoetst op
hun waarheidsgehalte en daarmee kennis wordt verkregen
- Empirische cyclus:
Waarneming (ziet dat veel kinderen angstig zijn ook moeder
hebben die angstig is --> theorievorming (misschien is er wel een
samenhang tussen moeder en kind) --> hypothesen (kinderen
met angstige moeders vaker ook zelf angstig zijn --> toetsing
(veel moeders en kinderen hiernaar vragen)
Verschillende soorten onderzoek
- Beschrijvend onderzoek:
- Situatie/ fenomeen beter in kaart brengen
- Gekeken in de praktijk hoe vaak iets voor komt
- Hoe vaak komt dit in de praktijk voor?
- Vergelijkend onderzoek:
, - Focus op de vraag of er verschillen bestaan tussen specifieke
groepen
- Verschillen tussen twee of meer groepen
- Hebben kinderen met angst klachten meer problemen in
dagelijks leven dan kinderen zonder angst klachten (2 groepen)
- Verklarend onderzoek:
- Zoeken naar verklaringen voor eventuele verschillen
- Hoe komt het dat er verschillen zijn? Zijn dat de genen? Hebben
kinderen angst van moeder overgenomen?
- Evaluerend onderzoek:
- Effectiviteit van interventies (werkt lang niet bij iedereen)
- Focus op de vraag of interventies echt werken
- Groot effect als 25% van de cliënten baat heeft bij de interventie
- Wisselwerking praktijk en onderzoek (kennis uit de praktijk zijn
belangrijk om wetenschappelijk onderzoek vooruit te krijgen)
Onderzoeksmethoden
Wat voor onderzoek je gebruikt is belangrijk voor de conclusie die je trekt
- Correlationeel onderzoek:
- Het verband (de samenhang) tussen twee zaken in kaart brengen
- Grote schoenmaat en IQ bijvoorbeeld geen oorzaak en gevolg
relatie, alleen een verband!
- Is er een verband tussen de mate van ouderbetrokkenheid en
het zelfvertrouwen van basisschoolleerlingen?
- Kwantitatief cijfers
- Nadeel: oorzaak en gevolg onduidelijk
- Experimenteel onderzoek:
- Onderzoeker manipuleert zaken en meet het effect
- Kwantitatief cijfers
- Wat is het effect van dagelijks één week lang complimenten
geven door de leerkracht op het concentratiegedrag van groep
3-leerlingen tijdens rekenlessen?
- Voordeel: conclusies mogelijk over oorzaak en gevolg
- Nadeel: soms praktische of ethische bezwaren
- Kwalitatief onderzoek:
- Focus op individuele ervaringen in plaats van gemiddelden
- Hoe ervaren leerlingen uit groep 8 de ondersteuning die ze
krijgen van hun leerkracht bij het maken van huiswerk?
- Persoonlijke ervaringen
Wat is psychologie? Verschillende perspectieven
Psychologie
6-5-2025
Wat is psychologie?
In den beginne...
- Onze huidige visie op de psychologie komt voort uit eeuwen van
visie op ons 'denken en zijn’
- Wordt al heel lang over psychologie nagedacht tot de middeleeuwen
toen werd het wat lastiger.
- Menselijke bewustzijn is goddelijke ziel
- ‘De menselijke geest is een mysterie die niet in twijfel getrokken
mag worden!’
René Descartes (17e eeuw)
- Het belang van systematische twijfel om achter de waarheid te
komen
- Staat bekend om het denken over de waarheid
- Dacht ook na over de aard van de mens; hij wist dat nadenken in
zijn geest gebeurde en een lichaam van vlees en bloed heeft
conclusie van hem denken van geest en lichaam van vlees en bloed
- Ging nadenken over ons bewustzijn; mensen hebben een goddelijke
ziel geest is daar onderdeel van, daarnaast heeft de mens ook een
dierlijke ziel: mensen en dieren hebben met elkaar gemeen
reflexmatig gedrag
- Reflexmatig gedrag kan plaatsvinden zonder invloed van de
goddelijke ziel (en kan dus wetenschappelijk onderzocht worden!)
- Twee nog altijd actuele thema's
- Dualisme; scheiding tussen lichaam en geest
- Nature (vs. Nurture); idee van aangeboren en aangeleerd
John Locke (17e eeuw)
- Ieder mens wordt geboren als een Tabula Rasa (onbeschreven blad)
- Belang van ervaringen; zo word je als mens gevormd
(nurture)
- Drie principes die nog steeds actueel zijn:
1. Leren door middel van associatie (tegenwoordig: klassieke
conditionering) VB; leren doordat 2 dingen met elkaar
samengaan en daardoor met elkaar geassocieerd raken, als een
, kind in de avond een boek leest over monster in het donker kan
angst ontstaan doorstaan door donker
2. Leren door middel van straffen en belonen (tegenwoordig:
operante conditionering) leren door het effect wat jouw gedrag
heeft, afhankelijk van of het belonend of straffend is ga je dit wel
of niet doen
3. Leren door imiteren (tegenwoordig: modeling/sociaal leren) veel
leren door te observeren wat andere doen
Nature of nurture?
1. Immanuel Kant (1724-1804)
- Combinatie van nature en nurture
- Belang van aangeboren eigenschappen om ervaringen zinvol te
kunnen interpreteren (oorzaak- gevolg; als iets direct volgt op de
ander, tijd en grootte), daarna kun je leren helemaal
onbeschreven zijn we niet volgens hem.
- Verschil tussen objectieve wereld en subjectieve wereld. De
objectieve werkelijkheid kunnen we niet helemaal kennen, komt
binnen door onze hersenen hebben alleen de subjectieve
waarneming.
2. Hermann von Helmhotlz (1867)
- Subjectieve wereld
- Bril-experiment: effect van ervaring op waarneming belangrijke
conclusie onze ervaringen beïnvloeden ook onze waarnemingen
3. Gustav Theodor Fechner (1860)
- Hoe waarnemingen we verschillen?
- Lijn van 1 cm en 2 cm kunnen mensen goed waarnemen maar
die van 180cm en 182 cm is weer heel lastig voor de mens
absolute zin is het verschil klein. Gaat meer over de relatieve
verschillen die belangrijk zijn.
- Het lukte hem om psychologische processen te beschrijven en
meetbaar te maken dat is nodig om een wetenschap te komen
- Waarnemen van verschillen (absoluut vs. Relatief)
- Psychologische fenomenen kunnen objectief gemeten en
beschreven worden
Grondleggers van de psychologie
1. Wilhelm Wundt (1832-1920)
- Kosten mentale processentijd?
, - Gedachtenmeter ontwikkeld: als het belletje hoort op welk punt
moet die dan zijn? Belletje zag hij altijd te laat conclusie; het kost
tijd om dingen waar te nemen mentale processen kosten tijd
- 1879: eerste psychologisch laboratorium ter wereld op (geboorte
jaar van de psychologie)
2. William James (1842-1910)
- Onderzoek naar psychologie in dagelijks leven, ook relevant is
voor de praktijk toepassen van psychologie en kennis
- Psychologische wetenschap
- Principles of Psychology (1890): beschrijving van belangrijke
onderwerpen in de psychologie in het kader van het dagelijks
leven
Wat is psychologie?
- Wetenschap die zich richt op het beschrijven, verklaren en
voorspellen van gedrag, gedachten en emoties van mensen
- Gedrag- emoties- gedachten, hoe je denkt heeft invloed op
hoe je, je gedraagt, hoe jij je voelt en hoe jij denkt
(wisselwerking)
- Gedrag van kinderen en opvoeders verklaren en op basis van deze
verklaringen interventies ontwikkelen
- In 1879 officieel erkend als wetenschap
Onderzoek en de empirische (waarneming) cyclus
- De psychologie is een empirische wetenschap, waarbinnen
veronderstellingen (hypothesen/voorspelling) worden getoetst op
hun waarheidsgehalte en daarmee kennis wordt verkregen
- Empirische cyclus:
Waarneming (ziet dat veel kinderen angstig zijn ook moeder
hebben die angstig is --> theorievorming (misschien is er wel een
samenhang tussen moeder en kind) --> hypothesen (kinderen
met angstige moeders vaker ook zelf angstig zijn --> toetsing
(veel moeders en kinderen hiernaar vragen)
Verschillende soorten onderzoek
- Beschrijvend onderzoek:
- Situatie/ fenomeen beter in kaart brengen
- Gekeken in de praktijk hoe vaak iets voor komt
- Hoe vaak komt dit in de praktijk voor?
- Vergelijkend onderzoek:
, - Focus op de vraag of er verschillen bestaan tussen specifieke
groepen
- Verschillen tussen twee of meer groepen
- Hebben kinderen met angst klachten meer problemen in
dagelijks leven dan kinderen zonder angst klachten (2 groepen)
- Verklarend onderzoek:
- Zoeken naar verklaringen voor eventuele verschillen
- Hoe komt het dat er verschillen zijn? Zijn dat de genen? Hebben
kinderen angst van moeder overgenomen?
- Evaluerend onderzoek:
- Effectiviteit van interventies (werkt lang niet bij iedereen)
- Focus op de vraag of interventies echt werken
- Groot effect als 25% van de cliënten baat heeft bij de interventie
- Wisselwerking praktijk en onderzoek (kennis uit de praktijk zijn
belangrijk om wetenschappelijk onderzoek vooruit te krijgen)
Onderzoeksmethoden
Wat voor onderzoek je gebruikt is belangrijk voor de conclusie die je trekt
- Correlationeel onderzoek:
- Het verband (de samenhang) tussen twee zaken in kaart brengen
- Grote schoenmaat en IQ bijvoorbeeld geen oorzaak en gevolg
relatie, alleen een verband!
- Is er een verband tussen de mate van ouderbetrokkenheid en
het zelfvertrouwen van basisschoolleerlingen?
- Kwantitatief cijfers
- Nadeel: oorzaak en gevolg onduidelijk
- Experimenteel onderzoek:
- Onderzoeker manipuleert zaken en meet het effect
- Kwantitatief cijfers
- Wat is het effect van dagelijks één week lang complimenten
geven door de leerkracht op het concentratiegedrag van groep
3-leerlingen tijdens rekenlessen?
- Voordeel: conclusies mogelijk over oorzaak en gevolg
- Nadeel: soms praktische of ethische bezwaren
- Kwalitatief onderzoek:
- Focus op individuele ervaringen in plaats van gemiddelden
- Hoe ervaren leerlingen uit groep 8 de ondersteuning die ze
krijgen van hun leerkracht bij het maken van huiswerk?
- Persoonlijke ervaringen
