AANZETTING TOT ZELFINCRIMINATIE:
IN HOEVERRE IS EEN ONTSLEUTELBEVEL VERENIGBAAR MET
HET NEMO-TENETURBEGINSEL?
Awa Farboud Sheshdeh l s1032736 l Essay straf(proces)recht
5 oktober 2020 l M. Peeters l I Nemo Tenetur-beginsel
1
, 1 Inleiding
Nemo tenetur se ipsum accusare: hoewel de woorden schijn opwekken een van dhr. Baudets
Tweede Kamer uitspraken te zijn, is niets minder waar. De frase is een van de meest
verankerde beginselen die ons strafrechtelijk stelsel kent, en staat ook wel bekend als het
nemo-teneturbeginsel. Dit beginsel houdt in dat niemand gehouden is om actief mee te
werken aan zijn eigen veroordeling.1 De verlenging hiervan vindt men terug in Artikel 6
EVRM, hoewel dit artikel het niet specifiek benoemt, erkent dit artikel het recht toe aan
verdachte om gevrijwaard te zijn van zelfincriminatie.2
Technologische ontwikkelingen hebben een discussie teweeggebracht. Door de verscheidene
ontgrendelingsmethodes die apparaten kunnen bezitten, zit mogelijk nuttig bewijsmateriaal –
letterlijk – achter slot en grendel. Een mogelijke oplossing om alsnog het benodigde
bewijsmateriaal te vergaren zou een ontsleutelbevel 3 aan de verdachte zijn, maar in hoeverre
is een dergelijk bevel verenigbaar met het nemo-teneturbeginsel?
In dit essay bespreek ik de verenigbaarheid van een ontsleutelbevel met het nemo-
teneturbeginsel. In de eerste paragraaf komt de ratio van het nemo-teneturbeginsel aanbod.
Ook wordt in deze paragraaf de relevantie jurisprudentie aan de kaak gesteld omtrent de
ontwikkelingen van het beginsel. Vervolgens komt de definitie van wilsonafhankelijk
materiaal aanbod, wederom aan de hand van jurisprudentie. Hierna wordt de term
ontsleutelbevel verder toegelicht, en komen de varianten ervan aanbod. Ten slotte volgt uit
dit alles een conclusie.
2 Het nemo-teneturbeginsel en de ontwikkelingen ervan
Zoals eerdergenoemd biedt het nemo-teneturbeginsel bescherming tegen zelfincriminatie: je
bent niet verplicht mee te werken aan je eigen veroordeling. 4 Hoewel in het wetboek van
Strafvordering het nemo-teneturbeginsel niet expliciet naar voren komt, worden de
kernwaarden van dit beginsel wel benoemd: het zwijgrecht en de verklaringsvrijheid. 5
Hetzelfde geldt voor artikel 6 EVRM, dit artikel waarborgt het recht op een eerlijk proces. In
dit artikel is het nemo-teneturbeginsel niet uitdrukkelijk opgenomen, echter uit de uitspraak
van het EHRM in de zaak Jalloh versus Duitsland is gebleken dat het nemo-teneturbeginsel
wel de kern vormt van dit artikel.6
Het nemo-teneturbeginsel kent twee uitwerkingen: een means based uitwerking en een
material based uitwerking.7 De means based uitwerking biedt bescherming tegen
handelingen die ervoor zorgen dat de verdachte gedwongen wordt om bewijs over te dragen,
hierbij staat dwang en druk centraal.8 De Material based uitwerking biedt bescherming tegen
het door dwang verkrijgen van bepaalde soorten bewijsmateriaal. 9 De uitwerkingen hangen
sterk met elkaar samen: het nemo-teneturbeginsel biedt bescherming tegen dwang, maar de
beoordeling of deze dwang ongeoorloofd is wordt mede bepaald aan de hand van het soort
materiaal.10
1
Ter Haar & Meijer 2018, p. 7.
2
Meijer, Seuters & Ter Haar 2013, p. 827.
3
Een ontsleutelplicht staat ook wel bekend als decryptiebevel.
4
Stevens, DD 2007, p. 682.
5
Stevens 2005, p 39.
6
EHRM 11 juli 2006, ECLI:NL:XX:2006:AY9133 (Jalloh/Duitsland), r.o. 45.
7
Van Toor, Strafblad 2013, p. 318.
8
Van Toor, Strafblad 2013, p. 318.
9
Van Toor, Strafblad 2013, p. 318.
10
De Haas & Visser, TFB 2014, p. 7.
2
IN HOEVERRE IS EEN ONTSLEUTELBEVEL VERENIGBAAR MET
HET NEMO-TENETURBEGINSEL?
Awa Farboud Sheshdeh l s1032736 l Essay straf(proces)recht
5 oktober 2020 l M. Peeters l I Nemo Tenetur-beginsel
1
, 1 Inleiding
Nemo tenetur se ipsum accusare: hoewel de woorden schijn opwekken een van dhr. Baudets
Tweede Kamer uitspraken te zijn, is niets minder waar. De frase is een van de meest
verankerde beginselen die ons strafrechtelijk stelsel kent, en staat ook wel bekend als het
nemo-teneturbeginsel. Dit beginsel houdt in dat niemand gehouden is om actief mee te
werken aan zijn eigen veroordeling.1 De verlenging hiervan vindt men terug in Artikel 6
EVRM, hoewel dit artikel het niet specifiek benoemt, erkent dit artikel het recht toe aan
verdachte om gevrijwaard te zijn van zelfincriminatie.2
Technologische ontwikkelingen hebben een discussie teweeggebracht. Door de verscheidene
ontgrendelingsmethodes die apparaten kunnen bezitten, zit mogelijk nuttig bewijsmateriaal –
letterlijk – achter slot en grendel. Een mogelijke oplossing om alsnog het benodigde
bewijsmateriaal te vergaren zou een ontsleutelbevel 3 aan de verdachte zijn, maar in hoeverre
is een dergelijk bevel verenigbaar met het nemo-teneturbeginsel?
In dit essay bespreek ik de verenigbaarheid van een ontsleutelbevel met het nemo-
teneturbeginsel. In de eerste paragraaf komt de ratio van het nemo-teneturbeginsel aanbod.
Ook wordt in deze paragraaf de relevantie jurisprudentie aan de kaak gesteld omtrent de
ontwikkelingen van het beginsel. Vervolgens komt de definitie van wilsonafhankelijk
materiaal aanbod, wederom aan de hand van jurisprudentie. Hierna wordt de term
ontsleutelbevel verder toegelicht, en komen de varianten ervan aanbod. Ten slotte volgt uit
dit alles een conclusie.
2 Het nemo-teneturbeginsel en de ontwikkelingen ervan
Zoals eerdergenoemd biedt het nemo-teneturbeginsel bescherming tegen zelfincriminatie: je
bent niet verplicht mee te werken aan je eigen veroordeling. 4 Hoewel in het wetboek van
Strafvordering het nemo-teneturbeginsel niet expliciet naar voren komt, worden de
kernwaarden van dit beginsel wel benoemd: het zwijgrecht en de verklaringsvrijheid. 5
Hetzelfde geldt voor artikel 6 EVRM, dit artikel waarborgt het recht op een eerlijk proces. In
dit artikel is het nemo-teneturbeginsel niet uitdrukkelijk opgenomen, echter uit de uitspraak
van het EHRM in de zaak Jalloh versus Duitsland is gebleken dat het nemo-teneturbeginsel
wel de kern vormt van dit artikel.6
Het nemo-teneturbeginsel kent twee uitwerkingen: een means based uitwerking en een
material based uitwerking.7 De means based uitwerking biedt bescherming tegen
handelingen die ervoor zorgen dat de verdachte gedwongen wordt om bewijs over te dragen,
hierbij staat dwang en druk centraal.8 De Material based uitwerking biedt bescherming tegen
het door dwang verkrijgen van bepaalde soorten bewijsmateriaal. 9 De uitwerkingen hangen
sterk met elkaar samen: het nemo-teneturbeginsel biedt bescherming tegen dwang, maar de
beoordeling of deze dwang ongeoorloofd is wordt mede bepaald aan de hand van het soort
materiaal.10
1
Ter Haar & Meijer 2018, p. 7.
2
Meijer, Seuters & Ter Haar 2013, p. 827.
3
Een ontsleutelplicht staat ook wel bekend als decryptiebevel.
4
Stevens, DD 2007, p. 682.
5
Stevens 2005, p 39.
6
EHRM 11 juli 2006, ECLI:NL:XX:2006:AY9133 (Jalloh/Duitsland), r.o. 45.
7
Van Toor, Strafblad 2013, p. 318.
8
Van Toor, Strafblad 2013, p. 318.
9
Van Toor, Strafblad 2013, p. 318.
10
De Haas & Visser, TFB 2014, p. 7.
2
