samenvatting persoonlijkheidstheorie en -onderzoek

Persoonlijkheidstheorie en -onderzoek
College 1: inleiding
Wat onderzoeken persoonlijkheidspsychologen?
 Drie niveaus van onderzoek:
1. De menselijke ‘natuur’
2. Verschillen tussen individuen/groepen
3. Individuele uniciteit
 Twee tradities:
o Nomothetisch: vooral gebruikt voor groepen
o Idiografisch: unieke van een bepaald persoon
 Twee uitgangspunten:
o Entiteit: onveranderbare eigenschappen
o Incrementeel: mensen zijn wel veranderbaar en vormbaar

Niveau 1: de menselijke natuur
 Waarin mensen gelijk zijn aan alle anderen
o Behoefte aan anderen, de mogelijkheid tot taal, persoonlijkheid
 Veel dingen ook terug te vinden bij anderen dieren
Niveau 2: verschillen tussen individuen/ groepen
 Waarin mensen gelijk zijn aan sommige anderen
o Zoals agressie, extraversie, geslacht

Niveau 3: individuele uniciteit
 Waarin mensen gelijk zijn aan geen ander
o Combinatie van eigenschappen, gedrag

Uitgangspunten:
 Entiteit: menselijke eigenschappen liggen vast; het is onmogelijk om deze te
veranderen (nature beliefs)
 Incrementeel: menselijke eigenschapen liggen niet vast en zijn tot grote
hoogte vormbaar (nurture beliefs)

Bestaat persoonlijkheid?

 Hartshorne & May (1928):
o Kinderen geobserveerd in verschillende situaties waarin altruïstisch
gedrag vertoond kon worden;
 Geld van klas gegeven aan goed doel i.p.v. aan zelf
 Dingen weggeven voor een goed doel
 Geen geld stelen uit een doos
 Niet bedriegen op een test
 Etc.…

,  Walter Mischel (1968): nee
o Zeer zwakke verbanden tussen gedrag van een persoon in de ene
situatie en gedrag van een persoon in een andere situatie

Wat verstaat men onder persoonlijkheid?

 Individuele verschillen
o Fysiek (lengte, attractiviteit)
o Psychologisch
 Intellectueel (kennis, vaardigheden)
 Niet-intellectueel (gedragen, gevoelens, gedachten, wat niet te
maken heeft met cognitieve vermogens)
 Kortstondig (emoties, gevoelens)
 Langdurig
o Specifiek (gewoonten, attituden)
o Algemeen: persoonlijkheid
 Langdurige (niet-)intellectuele psychologische verschillen
o Algemeen:
 Persoonlijkheid (temperament, karakter)
 Intelligentie (creativiteit, emotionele IQ, talent)
o Specifiek
 Persoonlijkheid kan bijv. wel de gewoonten en attituden
verklaren
 Creativiteit kan bijv. ideeën verklaren

Definitie:

Persoonlijkheid is de verzameling trekken (1) en mechanismen (2) binnen het
individu (3); deze zijn georganiseerd en relatief constant (4) en beïnvloeden (5)
iemands interacties (6) met, en aanpassingen (7) aan, de binnen psychische, fysieke
en sociale omgeving (8)

 Persoonlijkheid  Omgeving
o Structuur o Fysiek
o Samenhang (1,3,4) o Sociaal (8)
o Stabiliteit o Intrapsychisch
-Beslisregels (2)
-Gevoel
-Gedachten (5)
-Gedrag


-Perceptie
-Adaptatie (7) -Selectie
-Evocatie (6)
-Manipulatie

,Zes kennis-domeinen

 Disposities van persoonlijkheid (hfst 3-5)
 Biologie van persoonlijkheid (hfst 6-8)
 Psyche van persoonlijkheid (hfst 9-10)
 Cognitief-experiëntieel (hfst 11-14)
 Sociaal-cultuur (hfst 15-17)
 Aanpassing (hfst 18)

Onderzoek Mischel onder studenten

 Mischel & Peake (1982)
o Lage gemiddelde correlatie = .13
o Conclusies Mischel & Peak

Heranalyse data Mischel

 Heranalyse door Jackson & Paunonen (1985):
o Verdeling 19 gedragingen in 2 groepen
o Aggregeren (samenvoegen) gedragingen
o Hoge correlatie van de twee groepen gedragingen =.50
 Conclusie: op basis van 1 gedrag moeilijk ander gedrag te voorspellen maar
op basis van een aantal gedragingen kunnen we voorspellen hoe iemand zich
gemiddeld gedraagt in een aantal andere situaties

Bestaat persoonlijkheid?

 Ja
 Walter Mischel = ‘bad guy’
o Doordat hij had gezegd dat persoonlijkheid niet bestaat en er daardoor
bijna 20 jaar onderzoek heeft stilgelegen

, College 2: Het dispositionele domein I

Typen of Dimensies?

 Onderzoek onder dieren: evidentie voor typen
o Twee deling: geen gemiddelde
 Typen: een tweedeling
 Dimensies: meeste gemiddeld, steeds minder extremere gedragingen

1 dimensie = 2 typen?




Voorbeeld typologieën

 Een van de eerste typologieën  door de jaren heen zijn er dingen
toegevoegd door andere