Handboek Journalistieke Ethiek
Hoofdstuk 9: Digitale journalistiek
Dit hoofdstuk behandelt ethische kwesties die zich specifiek voordoen bij digitale journalistiek als
weblogs en social media.
9.1 Oude en nieuwe vragen
Journalistiek is tegenwoordig bijna altijd digitaal, wat nieuwe ethische vragen oplevert. Bij nieuwe
vragen gaat het bijvoorbeeld over het omgaan met social media als Facebook, Twitter en YouTube:
wanneer is een tweet een journalistieke uiting?
Maar we kennen ook nieuwssites die geen binding hebben met de klassieke krant of omroep en
daardoor misschien ook niet of minder met de morele standaarden, die vooral ontwikkeld zijn in de
journalistieke cultuur van de papieren krant.
Dan zijn er de weblogs die zich in een aantal gevallen op journalistiek terrein begeven, bijvoorbeeld
als uitingsvorm van burgerjournalistiek. Hiermee komen we steeds dichter bij de vraag naar de
grenzen én de morele en juridische normen van de journalistiek. Kunnen bloggers zich bijvoorbeeld
met succes beroepen op bronbescherming?
Is het zinvol of wenselijk om instrumenten van zelfregulering te ontwikkelen?
9.2 Redactionele en sponsored content
Tegenwoordig zijn nieuwssites uitgegroeid tot belangrijke media, met een groot aanbod aan tekst en
beeldmateriaal. Veel sites bevatten sponsored content.
In de klassieke journalistiek is de journalistieke onafhankelijkheid vastgelegd in het redactiestatuut.
De verantwoordelijkheid voor het redactionele gedeelte van de krant berust hierbij uitsluitend bij de
(hoofd)redactie. Redactie en commercie zijn duidelijk van elkaar gescheiden domeinen. Op
nieuwssites is dat lang niet altijd het geval; de grenzen tussen redactionele en commerciële informatie
vervaagd, en daarmee verandert geleidelijk de definitie van wat nieuws is.
9.2.1 Links
Er is een verschil tussen redactionele en sponsored links. Links naar onderliggende artikelen maken
een meer betrouwbare en degelijke berichtgeving mogelijk en brengen de lezer naar het
bronnenmateriaal dat door de journalist werd gebruikt. Anderzijds moet de journalist zich afvragen of
en wanneer er links aangebracht moeten worden naar advertenties of naar sites van
belangenorganisaties, hate groups, liefdadigheidsinstellingen die vragen om financiële bijdragen en
naar andere nieuwsmedia. In hoeverre is de redactie verantwoordelijk voor de zoektocht van de
bezoeker?
Volgens Leidraad:
‘Een journalist mag (hyperlinks naar) vertrouwelijke rapporten (of gedeelten ervan) alleen publiceren
wanneer de publicatie ervan voldoende nieuwswaarde heeft, een algemeen belang dient en geen
onevenredig groot gevaar voor personen oplevert. Wanneer een journalist door middel van een
hyperlink verwijst naar informatie van derden, is hij niet zonder meer verantwoordelijk voor de inhoud
van de onderliggende informatie. Wel dient hij steeds een afweging te maken of het belang dat met het
plaatsen van een hyperlink in de publicatie is gediend, zwaarder weegt dan de belangen die hierdoor
mogelijk worden geschaad.’
Volgens Code voor de journalistiek:
Hoofdstuk 9: Digitale journalistiek
Dit hoofdstuk behandelt ethische kwesties die zich specifiek voordoen bij digitale journalistiek als
weblogs en social media.
9.1 Oude en nieuwe vragen
Journalistiek is tegenwoordig bijna altijd digitaal, wat nieuwe ethische vragen oplevert. Bij nieuwe
vragen gaat het bijvoorbeeld over het omgaan met social media als Facebook, Twitter en YouTube:
wanneer is een tweet een journalistieke uiting?
Maar we kennen ook nieuwssites die geen binding hebben met de klassieke krant of omroep en
daardoor misschien ook niet of minder met de morele standaarden, die vooral ontwikkeld zijn in de
journalistieke cultuur van de papieren krant.
Dan zijn er de weblogs die zich in een aantal gevallen op journalistiek terrein begeven, bijvoorbeeld
als uitingsvorm van burgerjournalistiek. Hiermee komen we steeds dichter bij de vraag naar de
grenzen én de morele en juridische normen van de journalistiek. Kunnen bloggers zich bijvoorbeeld
met succes beroepen op bronbescherming?
Is het zinvol of wenselijk om instrumenten van zelfregulering te ontwikkelen?
9.2 Redactionele en sponsored content
Tegenwoordig zijn nieuwssites uitgegroeid tot belangrijke media, met een groot aanbod aan tekst en
beeldmateriaal. Veel sites bevatten sponsored content.
In de klassieke journalistiek is de journalistieke onafhankelijkheid vastgelegd in het redactiestatuut.
De verantwoordelijkheid voor het redactionele gedeelte van de krant berust hierbij uitsluitend bij de
(hoofd)redactie. Redactie en commercie zijn duidelijk van elkaar gescheiden domeinen. Op
nieuwssites is dat lang niet altijd het geval; de grenzen tussen redactionele en commerciële informatie
vervaagd, en daarmee verandert geleidelijk de definitie van wat nieuws is.
9.2.1 Links
Er is een verschil tussen redactionele en sponsored links. Links naar onderliggende artikelen maken
een meer betrouwbare en degelijke berichtgeving mogelijk en brengen de lezer naar het
bronnenmateriaal dat door de journalist werd gebruikt. Anderzijds moet de journalist zich afvragen of
en wanneer er links aangebracht moeten worden naar advertenties of naar sites van
belangenorganisaties, hate groups, liefdadigheidsinstellingen die vragen om financiële bijdragen en
naar andere nieuwsmedia. In hoeverre is de redactie verantwoordelijk voor de zoektocht van de
bezoeker?
Volgens Leidraad:
‘Een journalist mag (hyperlinks naar) vertrouwelijke rapporten (of gedeelten ervan) alleen publiceren
wanneer de publicatie ervan voldoende nieuwswaarde heeft, een algemeen belang dient en geen
onevenredig groot gevaar voor personen oplevert. Wanneer een journalist door middel van een
hyperlink verwijst naar informatie van derden, is hij niet zonder meer verantwoordelijk voor de inhoud
van de onderliggende informatie. Wel dient hij steeds een afweging te maken of het belang dat met het
plaatsen van een hyperlink in de publicatie is gediend, zwaarder weegt dan de belangen die hierdoor
mogelijk worden geschaad.’
Volgens Code voor de journalistiek:
