Hoofdonderdelen van het IPR
1. Internationale bevoegdheid: welke rechter van welk land?
2. Toepasselijk recht: welk recht van welk land wordt er toegepast?
3. Erkenning en tenuitvoerlegging: wat kun je met een EU-vonnis in NL?
4. Internationaal procesrecht (bewijsverkrijging, betekening etc.):
Week 1: Inleiding en bevoegdheid
Doelen en belangen in het internationaal privaatrecht
, De doelstelling van het Internationaal privaatrecht volgens het
Boek nr. 2: “Een doelmatige en rechtvaardige regeling van het
internationale rechtsverkeer”.
Doelstelling Europees internationaal privaatrecht: interne markt
en Europese rechtsruimte:
o Mogelijk maken van vrij verkeer/wegnemen van belemmeringen.
o Tegengaan misbruik open grenzen.
Belangen: De belangen achter de regels spelen een rol bij de uitleg
van bepalingen. Dat zie je duidelijk bij het HvJEU die de verordeningen
uitlegt en in zijn beslissingen steeds teruggrijpt op: Wat is de
doelstelling en de structuur van de regeling? Dan gaat het HvJEU kijken
hoe je in dat concrete geval een bepaling moet uitleggen.
o Internationale rechtsverkeer in abstracto: het belang achter het IPR
→ “Een doelmatige en rechtvaardige regeling van het internationale
rechtsverkeer”.
o Partijen en betrokken derden.
o Betrokken staten.
Uitgangspunt bevoegdheidsregels:
• Het internationaal bevoegdheidsrecht is nationaal recht → elke staat
heeft zijn eigen regels van internationaal bevoegdheidsrecht en is in
beginsel vrij deze regels naar eigen goeddunken op te stellen.
• De nationale regels van internationaal bevoegdheidsrecht hebben
een eenzijdig karakter: zij bepalen wanneer de eigen nationale
rechter bevoegd is een internationale privaatrechtelijke zaak te
berechten en wanneer niet → zij bakenen de internationale
bevoegdheid van de nationale rechter eenzijdig af en laten zich niet uit
over de internationale bevoegdheid van de vreemde rechter.
• Ambtshalve toetsing door de rechter om de internationale
bevoegdheid van de Nederlandse rechter moet onderzoeken.
• Absolute bevoegdheid = welke soort rechter; rechtbank, hof, Hoge
Raad (attributie toekenning van de rechtsmacht)
• Relatieve bevoegdheid: welke bepaalde rechter van een soort is
bevoegd. (distributie; verdeling van de rechtsmacht
Bronnen: checklist
Welke bron of bronnen zijn van toepassing?
o Materieel toepassingsgebied: waar gaat de regeling over?
o Formeel toepassingsgebied: zijn er nadere voorwaarden voor
toepassing, bijvoorbeeld met betrekking tot de woonplaats of
nationaliteit van betrokkenen?
o Temporeel toepassingsgebied: wat is de werking in de tijd?
Meer dan één regeling van toepassing – samenloop: welke heeft
voorrang?
,Brussel I bis-Vo
Materieel toepassingsgebied (MT)
Art. 1 Brussel I bis-Vo. Burgerlijke en handelszaken, ongeacht de
aard van het gerecht.
Met name niet: fiscale zaken, douanezaken en administratiefrechtelijke
zaken en acta iure imperii.
Art. 1 lid 2 Brussel I bis-Vo: Niet van toepassing op;
o Familierecht: Brussel II bis verordening (e.a.).
o Arbitrage.
o Faillissement: Insolventieverordening.
Uitleg van het begrip ‘burgerlijke en handelszaken’ (HvJEU
Obala/NLB Leasing): of Obala, want dat is een door een
overheidslichaam opgerichte entiteit, zich anders gedraagt en van
andere rechten gebruik maakt dan een private partij zou kunnen doen.
o Ja → valt het buiten het materieel toepassingsgebied.
o Nee → Maar als die partij zich precies zo gedraagt dat dezelfde
procedure volgt als een private partij zou doen, valt het erbinnen.
Formeel toepassingsgebied (FT)
Hoofdregel: Art. 4 en 5. Verweerder woonplaats in een lidstaat =
Brussel I bis van toepassing.
Art. 6. Verweerder geen woonplaats in een lidstaat = nationaal recht
(Rv) van toepassing onverminderd art. 18 lid 1 (consument), art. 21
lid 2 (individuele arbeidsovereenkomst) en art. 24 (exclusieve
bevoegdheid) en art. 25 (forumkeuze).
Woonplaats bepalen:
o Jo. Art. 62. Natuurlijke personen – nationaal recht: Voor
natuurlijke personen wordt verwezen naar het nationale recht.
De Nederlandse rechter kijkt in art. 1:10 BW wanneer iemand
woonplaats heeft in Nederland.
o Jo. Art. 63. Rechtspersonen – verordeningsautonoom
Plaats statutaire zetel of;
plaats hoofdbestuur (centrum bestuursactiviteiten) of;
plaats van de hoofdvestiging (centrum bedrijfsactiviteiten):
Voor rechtspersonen wordt het verordeningsautonoom
gedefinieerd. Een rechtspersoon kan woonplaats in een lidstaat
hebben in drie situaties. Bijv. statutaire zetel én hoofdbestuur →
twee woonplaatsen die je beide in aanmerking mag nemen voor
het formeel toepassingsgebied.
Temporeel toepassingsgebied (TT)
Art. 66. Deze verordening is slechts van toepassing op
rechtsvorderingen die zijn ingesteld, authentieke akten die zijn
verleden of geregistreerd, en gerechtelijke schikkingen die zijn
goedgekeurd of getroffen op of na 10 januari 2015.
… blijft Vo 44/2001 van toepassing op beslissingen gegeven inzake
rechtsvorderingen die zijn ingesteld … vóór 10 januari 2015…
,Bevoegdheid: belangen
Partijbelangen:
o Rechtszekerheid en voorzienbaarheid
o Partijautonomie.
o Bescherming van verweerder.
o Effectieve toegang voor eiser.
o Procedurele efficiency: de staat heeft ten aanzien van het
internationale rechtsverkeer de plicht een bijdrage te leveren aan
de internationale rechtsbedeling en dient zich bij deze
dienstverlening niet al te zuinig op te stellen.
Statelijke belangen:
o Handhaven orde en rust: om op zijn grondgebied orde en rust te
handhaven, zodat privaatrechtelijke geschillen die personeel of
territoriaal met het grondgebied van de staat zijn verbonden steeds
bij de rechter (forum) van die staat moeten kunnen worden
aangebracht.
o Belasting/ kostenbelang: niet overbelast raken door de deuren open
te zetten voor alle privaatrechtelijke geschillen die waar ook ter
wereld rijzen.
o Handhavingsbelangen ten aanzien van het materiële recht:
Bevoegdheid
Forum rei is vaak hoofdregel (natuurlijke forum) = de rechter van de
woonplaats van de gedaagde (rei: verweerder)
Forum actoris = de rechter van de woonplaats van de eiser
Forum arresti = de rechter van het land waar het te wijzen vonnis kan
worden geëxecuteerd op daar aanwezige en beslagen
verhaalsobjecten.
Uitzonderingen
Forum non conveniens = de rechter laat zich ongeschikte rechter
onbevoegd verklaren, indien de zaak onvoldoende aanknopingspunten
heeft met de rechtssfeer van zijn land.
Forum conveniens = de rechter toch bevoegd indien de zaak
voldoende met de rechtssfeer van zijn land is verbonden.
Forum necessitatis = de regel houdt in dat de rechter, hoewel geen
regel van internationaal bevoegdheidsrecht hem bevoegd verklaart,
zich toch bevoegd mag achter, indien een effectieve rechtsingang bij
een buitenlandse rechter ontbreekt (indien partijen in uitzonderlijke
omstandigheden geen rechter kunnen vinden).
Litispendentie = de zaak hangt reeds bij een buitenlandse rechter.
De later aangezochte rechter, hoewel bevoegd, zich van de zaak dient
te onthouden door zich alsnog onbevoegd te verklaren → rechtsgrond
voor uitzondering: voorkomen van tegenstrijdige beslissingen.
o Artt. 29 t/m 34 Brussel I bis-Vo
o Art. 12 Rv
,Commuun IPR
Art. 1 t/m 12 Rv
Is slechts van toepassing, indien de internationale bevoegdheidsvraag
buiten het toepassingsgebied valt van voor Nederland geldende
internationale regelingen op dit terrein.
Uniforme verdragen met materiële regels (gaan vóór nationaal
recht: art. 25 Rome I/ art. 28 Rome II + art. 94 Gw):
Brussel I-bis Verordening (over bevoegdheid: welke rechter mag
oordelen?)
Rome I Verordening (over contracten: welk recht geldt?)
Rome II Verordening (over onrechtmatige daden: welk recht geldt bij
schade buiten contract?)
Bronnen: checklist
Welke bron of bronnen zijn van toepassing?
o Mtg: waar gaat de regeling over?
o Ftg: zijn er nadere voorwaarden voor toepassing, bijvoorbeeld met
betrekking tot de woonplaats of nationaliteit van betrokkenen?
(geografische toepassingsgebied)
o Ttg: wat is de werking in de tijd?
Meer dan één regeling is van toepassing – samenloop: welke heeft
voorrang?
o Meestal is dat de jongste regeling. Daar is over nagedacht, wat er
met de oude regelingen moet.
o Waarom is het toepassingsgebied zo belangrijk? Als zo’n regeling
van toepassing is, moet je binnen die regeling blijven. Je moet
binnen die regeling de oplossing vinden. Het is een gesloten
systeem.
, Stappenplan IPR
Week 1: Bevoegdheid; Welke rechter(s) is/zijn bevoegd om van de
vordering kennis te nemen?
Stap 1: Welke IPR-vraag? Bevoegdheid
Stap 2: Welke IPR regeling?
Brussel I bis (EEX-Vo II): Europese verordening voor de lidstaten
Verdrag van Lugano: geldt voor Zwitserland, IJsland en Noorwegen
Verdragen van de Haagse Conferentie voor IPR: bijv.
Kinderontvoeringsverdragen van de Haagse Conferentie.
Stap 3: Toetsen aan Brussel I bis-Vo (toepassingsgebied van de
bevoegdheidsregeling)
ONTHOUD: Brussel I bis-Vo geldt niet buiten de EUROPESE UNIE! → Dus
er kunnen geen derdelandsrechters worden aangewezen.
Stap 3a:
1. Mtg (art. 1 Brussel I bis-Vo): burgerlijke en handelszaken, ongeacht
de aard van het gerecht. Met name niet: fiscale zaken, douanezaken en
administratiefrechtelijke zaken en acta iure imperii.
a. Het begrip ‘burgerlijke en handelszaken’ moet
verordeningsautonoom & ruim worden uitgelegd. Het begrip is
afhankelijk van (HvJ Obala/NLB Leasing):
i. Ofwel aard van de rechtsbetrekkingen tussen partijen bij het
geschil én het voorwerp van het geschil.
ii. Ofwel grondslag vordering en de wijze waarop die wordt
ingesteld.
iii. Gedraagt Obala, als een door een overheidslichaam opgerichte
entiteit, zich anders en maakt gebruik van andere rechten dan
een private partij zou kunnen doen? Ja → buiten het
Mtg van Brussel I bis-Vo
Nee → binnen het Mtg van Brussel I bis-Vo
b. Uitgezonderd van Mtg in Brussel I bis-Vo: limitatief opgesomd in art.
1 sub a t/m f Brussel I bis-Vo.
1. Internationale bevoegdheid: welke rechter van welk land?
2. Toepasselijk recht: welk recht van welk land wordt er toegepast?
3. Erkenning en tenuitvoerlegging: wat kun je met een EU-vonnis in NL?
4. Internationaal procesrecht (bewijsverkrijging, betekening etc.):
Week 1: Inleiding en bevoegdheid
Doelen en belangen in het internationaal privaatrecht
, De doelstelling van het Internationaal privaatrecht volgens het
Boek nr. 2: “Een doelmatige en rechtvaardige regeling van het
internationale rechtsverkeer”.
Doelstelling Europees internationaal privaatrecht: interne markt
en Europese rechtsruimte:
o Mogelijk maken van vrij verkeer/wegnemen van belemmeringen.
o Tegengaan misbruik open grenzen.
Belangen: De belangen achter de regels spelen een rol bij de uitleg
van bepalingen. Dat zie je duidelijk bij het HvJEU die de verordeningen
uitlegt en in zijn beslissingen steeds teruggrijpt op: Wat is de
doelstelling en de structuur van de regeling? Dan gaat het HvJEU kijken
hoe je in dat concrete geval een bepaling moet uitleggen.
o Internationale rechtsverkeer in abstracto: het belang achter het IPR
→ “Een doelmatige en rechtvaardige regeling van het internationale
rechtsverkeer”.
o Partijen en betrokken derden.
o Betrokken staten.
Uitgangspunt bevoegdheidsregels:
• Het internationaal bevoegdheidsrecht is nationaal recht → elke staat
heeft zijn eigen regels van internationaal bevoegdheidsrecht en is in
beginsel vrij deze regels naar eigen goeddunken op te stellen.
• De nationale regels van internationaal bevoegdheidsrecht hebben
een eenzijdig karakter: zij bepalen wanneer de eigen nationale
rechter bevoegd is een internationale privaatrechtelijke zaak te
berechten en wanneer niet → zij bakenen de internationale
bevoegdheid van de nationale rechter eenzijdig af en laten zich niet uit
over de internationale bevoegdheid van de vreemde rechter.
• Ambtshalve toetsing door de rechter om de internationale
bevoegdheid van de Nederlandse rechter moet onderzoeken.
• Absolute bevoegdheid = welke soort rechter; rechtbank, hof, Hoge
Raad (attributie toekenning van de rechtsmacht)
• Relatieve bevoegdheid: welke bepaalde rechter van een soort is
bevoegd. (distributie; verdeling van de rechtsmacht
Bronnen: checklist
Welke bron of bronnen zijn van toepassing?
o Materieel toepassingsgebied: waar gaat de regeling over?
o Formeel toepassingsgebied: zijn er nadere voorwaarden voor
toepassing, bijvoorbeeld met betrekking tot de woonplaats of
nationaliteit van betrokkenen?
o Temporeel toepassingsgebied: wat is de werking in de tijd?
Meer dan één regeling van toepassing – samenloop: welke heeft
voorrang?
,Brussel I bis-Vo
Materieel toepassingsgebied (MT)
Art. 1 Brussel I bis-Vo. Burgerlijke en handelszaken, ongeacht de
aard van het gerecht.
Met name niet: fiscale zaken, douanezaken en administratiefrechtelijke
zaken en acta iure imperii.
Art. 1 lid 2 Brussel I bis-Vo: Niet van toepassing op;
o Familierecht: Brussel II bis verordening (e.a.).
o Arbitrage.
o Faillissement: Insolventieverordening.
Uitleg van het begrip ‘burgerlijke en handelszaken’ (HvJEU
Obala/NLB Leasing): of Obala, want dat is een door een
overheidslichaam opgerichte entiteit, zich anders gedraagt en van
andere rechten gebruik maakt dan een private partij zou kunnen doen.
o Ja → valt het buiten het materieel toepassingsgebied.
o Nee → Maar als die partij zich precies zo gedraagt dat dezelfde
procedure volgt als een private partij zou doen, valt het erbinnen.
Formeel toepassingsgebied (FT)
Hoofdregel: Art. 4 en 5. Verweerder woonplaats in een lidstaat =
Brussel I bis van toepassing.
Art. 6. Verweerder geen woonplaats in een lidstaat = nationaal recht
(Rv) van toepassing onverminderd art. 18 lid 1 (consument), art. 21
lid 2 (individuele arbeidsovereenkomst) en art. 24 (exclusieve
bevoegdheid) en art. 25 (forumkeuze).
Woonplaats bepalen:
o Jo. Art. 62. Natuurlijke personen – nationaal recht: Voor
natuurlijke personen wordt verwezen naar het nationale recht.
De Nederlandse rechter kijkt in art. 1:10 BW wanneer iemand
woonplaats heeft in Nederland.
o Jo. Art. 63. Rechtspersonen – verordeningsautonoom
Plaats statutaire zetel of;
plaats hoofdbestuur (centrum bestuursactiviteiten) of;
plaats van de hoofdvestiging (centrum bedrijfsactiviteiten):
Voor rechtspersonen wordt het verordeningsautonoom
gedefinieerd. Een rechtspersoon kan woonplaats in een lidstaat
hebben in drie situaties. Bijv. statutaire zetel én hoofdbestuur →
twee woonplaatsen die je beide in aanmerking mag nemen voor
het formeel toepassingsgebied.
Temporeel toepassingsgebied (TT)
Art. 66. Deze verordening is slechts van toepassing op
rechtsvorderingen die zijn ingesteld, authentieke akten die zijn
verleden of geregistreerd, en gerechtelijke schikkingen die zijn
goedgekeurd of getroffen op of na 10 januari 2015.
… blijft Vo 44/2001 van toepassing op beslissingen gegeven inzake
rechtsvorderingen die zijn ingesteld … vóór 10 januari 2015…
,Bevoegdheid: belangen
Partijbelangen:
o Rechtszekerheid en voorzienbaarheid
o Partijautonomie.
o Bescherming van verweerder.
o Effectieve toegang voor eiser.
o Procedurele efficiency: de staat heeft ten aanzien van het
internationale rechtsverkeer de plicht een bijdrage te leveren aan
de internationale rechtsbedeling en dient zich bij deze
dienstverlening niet al te zuinig op te stellen.
Statelijke belangen:
o Handhaven orde en rust: om op zijn grondgebied orde en rust te
handhaven, zodat privaatrechtelijke geschillen die personeel of
territoriaal met het grondgebied van de staat zijn verbonden steeds
bij de rechter (forum) van die staat moeten kunnen worden
aangebracht.
o Belasting/ kostenbelang: niet overbelast raken door de deuren open
te zetten voor alle privaatrechtelijke geschillen die waar ook ter
wereld rijzen.
o Handhavingsbelangen ten aanzien van het materiële recht:
Bevoegdheid
Forum rei is vaak hoofdregel (natuurlijke forum) = de rechter van de
woonplaats van de gedaagde (rei: verweerder)
Forum actoris = de rechter van de woonplaats van de eiser
Forum arresti = de rechter van het land waar het te wijzen vonnis kan
worden geëxecuteerd op daar aanwezige en beslagen
verhaalsobjecten.
Uitzonderingen
Forum non conveniens = de rechter laat zich ongeschikte rechter
onbevoegd verklaren, indien de zaak onvoldoende aanknopingspunten
heeft met de rechtssfeer van zijn land.
Forum conveniens = de rechter toch bevoegd indien de zaak
voldoende met de rechtssfeer van zijn land is verbonden.
Forum necessitatis = de regel houdt in dat de rechter, hoewel geen
regel van internationaal bevoegdheidsrecht hem bevoegd verklaart,
zich toch bevoegd mag achter, indien een effectieve rechtsingang bij
een buitenlandse rechter ontbreekt (indien partijen in uitzonderlijke
omstandigheden geen rechter kunnen vinden).
Litispendentie = de zaak hangt reeds bij een buitenlandse rechter.
De later aangezochte rechter, hoewel bevoegd, zich van de zaak dient
te onthouden door zich alsnog onbevoegd te verklaren → rechtsgrond
voor uitzondering: voorkomen van tegenstrijdige beslissingen.
o Artt. 29 t/m 34 Brussel I bis-Vo
o Art. 12 Rv
,Commuun IPR
Art. 1 t/m 12 Rv
Is slechts van toepassing, indien de internationale bevoegdheidsvraag
buiten het toepassingsgebied valt van voor Nederland geldende
internationale regelingen op dit terrein.
Uniforme verdragen met materiële regels (gaan vóór nationaal
recht: art. 25 Rome I/ art. 28 Rome II + art. 94 Gw):
Brussel I-bis Verordening (over bevoegdheid: welke rechter mag
oordelen?)
Rome I Verordening (over contracten: welk recht geldt?)
Rome II Verordening (over onrechtmatige daden: welk recht geldt bij
schade buiten contract?)
Bronnen: checklist
Welke bron of bronnen zijn van toepassing?
o Mtg: waar gaat de regeling over?
o Ftg: zijn er nadere voorwaarden voor toepassing, bijvoorbeeld met
betrekking tot de woonplaats of nationaliteit van betrokkenen?
(geografische toepassingsgebied)
o Ttg: wat is de werking in de tijd?
Meer dan één regeling is van toepassing – samenloop: welke heeft
voorrang?
o Meestal is dat de jongste regeling. Daar is over nagedacht, wat er
met de oude regelingen moet.
o Waarom is het toepassingsgebied zo belangrijk? Als zo’n regeling
van toepassing is, moet je binnen die regeling blijven. Je moet
binnen die regeling de oplossing vinden. Het is een gesloten
systeem.
, Stappenplan IPR
Week 1: Bevoegdheid; Welke rechter(s) is/zijn bevoegd om van de
vordering kennis te nemen?
Stap 1: Welke IPR-vraag? Bevoegdheid
Stap 2: Welke IPR regeling?
Brussel I bis (EEX-Vo II): Europese verordening voor de lidstaten
Verdrag van Lugano: geldt voor Zwitserland, IJsland en Noorwegen
Verdragen van de Haagse Conferentie voor IPR: bijv.
Kinderontvoeringsverdragen van de Haagse Conferentie.
Stap 3: Toetsen aan Brussel I bis-Vo (toepassingsgebied van de
bevoegdheidsregeling)
ONTHOUD: Brussel I bis-Vo geldt niet buiten de EUROPESE UNIE! → Dus
er kunnen geen derdelandsrechters worden aangewezen.
Stap 3a:
1. Mtg (art. 1 Brussel I bis-Vo): burgerlijke en handelszaken, ongeacht
de aard van het gerecht. Met name niet: fiscale zaken, douanezaken en
administratiefrechtelijke zaken en acta iure imperii.
a. Het begrip ‘burgerlijke en handelszaken’ moet
verordeningsautonoom & ruim worden uitgelegd. Het begrip is
afhankelijk van (HvJ Obala/NLB Leasing):
i. Ofwel aard van de rechtsbetrekkingen tussen partijen bij het
geschil én het voorwerp van het geschil.
ii. Ofwel grondslag vordering en de wijze waarop die wordt
ingesteld.
iii. Gedraagt Obala, als een door een overheidslichaam opgerichte
entiteit, zich anders en maakt gebruik van andere rechten dan
een private partij zou kunnen doen? Ja → buiten het
Mtg van Brussel I bis-Vo
Nee → binnen het Mtg van Brussel I bis-Vo
b. Uitgezonderd van Mtg in Brussel I bis-Vo: limitatief opgesomd in art.
1 sub a t/m f Brussel I bis-Vo.
