Tentamensamenvatting Klinische
psychologie
Hoofdstuk 1: Introductie
De psychopathologie (een gedeelte van de psychiatrie en de klinische
psychologie) houdt zich bezig met afwijkende emoties, gedachten en
gedrag.
Psychologen, psychotherapeuten, psychiaters en GZ-psychologen zijn
deskundigen die kunnen helpen bij het bepalen en verhelpen van
afwijkend gedrag. Soms worden deze afwijkende gedragingen
gediagnosticeerd als psychische stoornissen. Dan voldoet de cliënt aan
bepaalde kenmerken.
De meeste gebruikte criteria voor het bepalen van afwijkend gedrag zijn:
Uitzonderlijkheid
Sociale afwijkendheid
Foute perceptie of interpretatie van de realiteit
Aanzienlijk emotioneel lijden van de persoon
Ongepast of contra-productief gedrag
Gevaar (voor zichzelf of anderen)
Afwijkend gedrag kan sterk gerelateerd zijn aan cultuur. Wat in de ene
cultuur als normaal wordt beschouwd is in de andere afwijkend. Ook de
omgang met emoties en de naam voor bepaalde emoties kan anders zijn,
waardoor afwijkend gedrag verklaard zou kunnen worden.
Historische visies
Hippocrates stelde dat geestelijke en lichamelijke gezondheid werd
bepaald door het evenwicht van de humores (lichaamssappen). Een
verstoring van deze lichaamssappen was verantwoordelijk voor afwijkend
gedrag. Een lethargisch persoon zou een overvloed aan slijm hebben
(flegmatiek), een depressieve persoon zou een overvloed aan zwarte gal
hebben (melancholie), een overvloed aan bloed zou leiden tot vrolijkheid,
zelfverzekerdheid en optimisme (sanguinistische dispositie) en een
overvloed aan gele gal maakte mensen ‘korzelig’ en driftig (cholerisch).
In de middeleeuwen verklaarde men afwijkend gedrag door
bovennatuurlijke zaken als bezetenheid en hekserij. Bezetenheid werd
behandeld door het uitdrijven van de demon. Hekserij werd door allerlei
testen ‘bewezen’.
Vanaf 1600 werden er krankzinnigengestichten ofwel gekkenhuizen
opgericht, waarin de omstandigheden erbarmelijk waren.
,Vanaf 1800 werd de behandeling van psychiatrische patiënten menselijker
en ontstond de “morele therapie”, waarbij er vanuit werd gegaan dat een
rustige omgeving waar de patiënten menswaardig werden behandeld
voldoende zou zijn om genezing te bewerkstelligen. Dit idee kwam van
Philippe Binel. Er werden gestichten opgezet en er kwamen wetten voor
verpleging van psychiatrische patiënten.
Vanaf 1850 echter raakte de psychiatrie weer in het slob en door de
afschrikwekkende omstandigheden in psychiatrische ziekenhuizen kregen
deze een slechte naam. Rond 1950 kwam er weer een opleving in de
menselijkheid door nieuwe behandelmethoden. Mensen kregen gerichte
hulp. Ook de antipsychiatrische beweging droeg een steentje bij door
stoornissen te ontkennen en zo de normale omgang met cliënten te
propaganderen.
Evidence-based medicine is het streven om gebruik te maken van het
beste beschikbare bewijs bij het maken van een keuze voor de
behandeling van een patiënt. De basis van het bewijs is verdeeld in zes
stappen, waarbij de laatste stap het ‘hardste’ bewijs levert:
1. Gevalsbeschrijvingen
2. Verzameling van gevalsbeschrijvingen
3. Open, niet vergelijkend onderzoek
4. Vergelijkend onderzoek
5. Randomised Clinical Trials (RCT’s), patiënten worden door het lot aan
de ene of andere behandelconditie toegewezen en verder behandeld
6. Meta-analyse van RCT’s, waarbij de resultaten van diverse RCT’s
worden gebundeld en statistisch worden bewerkt.
Het streven is dat in alle goede medische praktijken EBM zou moeten
worden gepraktiseerd. Kritiek op EBM is dat het gericht is op groepen en
niet op de individuele patiënt met verschillende klachten. De uniciteit van
de mens wordt hiermee tekortgedaan. Het doel van EBM is te zorgen voor
vaste protocollen zodat de kwaliteit van de zorg wordt verbeterd en de
resultaten meetbaar en vergelijkbaar te maken.
Factoren die van invloed zijn op de huidige ontwikkelingen in de GGZ:
Inhoudelijke factoren
- Toenemende kennis van hersenfuncties in relatie tot emoties,
gedachten en gedrag
- Evidence-based werken
- Specialisering van zorg en ontwikkeling van kenniscentra
- Ontwikkeling van effectieve gerichte therapeutische behandelingen
- Toenemend inzicht in de complexe interactie tussen mens en
omgeving
- Ontwikkeling van behandelrichtlijnen
, Financieel-economische factoren
- Spanning tussen financiële ruimte en vraag naar psychiatrische zorg
- De vraag van de patiënt en diens oordeel over de zorg wordt van
toenemend belang
- Schaalgrootte van gezondheidsorganisaties neemt toe
- Fusies deels als reactie op de financiële noodzaak om kosten te
besparen
Cultureel-maatschappelijke factoren
- Wisselende tolerantie in de maatschappij ten opzichte van mensen
met psychische stoornissen en verslaagden
- Invloed van immigratie op opbouw van de bevolking en voorkomen
en de aard van psychiatrische problematiek
- Veranderende positie van patiënt naar zorgconsument
Hoofdstuk 2
Hedendaagse perspectieven op oorzaken en gevolgen van
psychische stoornissen
Bij het vaststellen van oorzaken en gevolgen bij een patiënt moet je kijken
naar;
- het heden en verleden
- de karakteristieken van de ziekte
- de fysieke en sociaalrelationele omgeving.
- de houding, visie, kennis en vaardigheid van de behandelaar
Er zijn verschillende visies die een verklaring geven voor de oorzaken van
afwijkende emoties of gedrag:
Biologisch perspectief
Sinds de antipsychiatrie uit de jaren 70 de invloeden van de biologie
minimaliseerde, is hierin veel veranderd, met name omdat we verbeterde
technieken hebben om hersenen en lichamelijke processen te meten in
wetenschappelijk onderzoek, maar ook door veranderde ideeën over de
invloed van het lichaam op onze emoties.
- GENEN: Het blijkt na onderzoek dat onze genen (de bouwstenen
van erfelijkheid) invloed hebben op gedrag. Chromosomen zijn de
staafachtige structuren waarop onze genen bevestigd zijn, een
menselijke cel bevast 46 chromosomen in 23 paren. Het genotype
(de verzameling trekken die is vastgelegd in onze genetische code)
van een mens kan genetische aanleg met zich meedragen, waardoor
een psychische aandoening kan ontstaan. We worden niet alleen
beïnvloed door ons genotype, maar ook door omgeving,
lichaamsbeweging, onderwijs, ongelukken, ziekten en cultuur.
psychologie
Hoofdstuk 1: Introductie
De psychopathologie (een gedeelte van de psychiatrie en de klinische
psychologie) houdt zich bezig met afwijkende emoties, gedachten en
gedrag.
Psychologen, psychotherapeuten, psychiaters en GZ-psychologen zijn
deskundigen die kunnen helpen bij het bepalen en verhelpen van
afwijkend gedrag. Soms worden deze afwijkende gedragingen
gediagnosticeerd als psychische stoornissen. Dan voldoet de cliënt aan
bepaalde kenmerken.
De meeste gebruikte criteria voor het bepalen van afwijkend gedrag zijn:
Uitzonderlijkheid
Sociale afwijkendheid
Foute perceptie of interpretatie van de realiteit
Aanzienlijk emotioneel lijden van de persoon
Ongepast of contra-productief gedrag
Gevaar (voor zichzelf of anderen)
Afwijkend gedrag kan sterk gerelateerd zijn aan cultuur. Wat in de ene
cultuur als normaal wordt beschouwd is in de andere afwijkend. Ook de
omgang met emoties en de naam voor bepaalde emoties kan anders zijn,
waardoor afwijkend gedrag verklaard zou kunnen worden.
Historische visies
Hippocrates stelde dat geestelijke en lichamelijke gezondheid werd
bepaald door het evenwicht van de humores (lichaamssappen). Een
verstoring van deze lichaamssappen was verantwoordelijk voor afwijkend
gedrag. Een lethargisch persoon zou een overvloed aan slijm hebben
(flegmatiek), een depressieve persoon zou een overvloed aan zwarte gal
hebben (melancholie), een overvloed aan bloed zou leiden tot vrolijkheid,
zelfverzekerdheid en optimisme (sanguinistische dispositie) en een
overvloed aan gele gal maakte mensen ‘korzelig’ en driftig (cholerisch).
In de middeleeuwen verklaarde men afwijkend gedrag door
bovennatuurlijke zaken als bezetenheid en hekserij. Bezetenheid werd
behandeld door het uitdrijven van de demon. Hekserij werd door allerlei
testen ‘bewezen’.
Vanaf 1600 werden er krankzinnigengestichten ofwel gekkenhuizen
opgericht, waarin de omstandigheden erbarmelijk waren.
,Vanaf 1800 werd de behandeling van psychiatrische patiënten menselijker
en ontstond de “morele therapie”, waarbij er vanuit werd gegaan dat een
rustige omgeving waar de patiënten menswaardig werden behandeld
voldoende zou zijn om genezing te bewerkstelligen. Dit idee kwam van
Philippe Binel. Er werden gestichten opgezet en er kwamen wetten voor
verpleging van psychiatrische patiënten.
Vanaf 1850 echter raakte de psychiatrie weer in het slob en door de
afschrikwekkende omstandigheden in psychiatrische ziekenhuizen kregen
deze een slechte naam. Rond 1950 kwam er weer een opleving in de
menselijkheid door nieuwe behandelmethoden. Mensen kregen gerichte
hulp. Ook de antipsychiatrische beweging droeg een steentje bij door
stoornissen te ontkennen en zo de normale omgang met cliënten te
propaganderen.
Evidence-based medicine is het streven om gebruik te maken van het
beste beschikbare bewijs bij het maken van een keuze voor de
behandeling van een patiënt. De basis van het bewijs is verdeeld in zes
stappen, waarbij de laatste stap het ‘hardste’ bewijs levert:
1. Gevalsbeschrijvingen
2. Verzameling van gevalsbeschrijvingen
3. Open, niet vergelijkend onderzoek
4. Vergelijkend onderzoek
5. Randomised Clinical Trials (RCT’s), patiënten worden door het lot aan
de ene of andere behandelconditie toegewezen en verder behandeld
6. Meta-analyse van RCT’s, waarbij de resultaten van diverse RCT’s
worden gebundeld en statistisch worden bewerkt.
Het streven is dat in alle goede medische praktijken EBM zou moeten
worden gepraktiseerd. Kritiek op EBM is dat het gericht is op groepen en
niet op de individuele patiënt met verschillende klachten. De uniciteit van
de mens wordt hiermee tekortgedaan. Het doel van EBM is te zorgen voor
vaste protocollen zodat de kwaliteit van de zorg wordt verbeterd en de
resultaten meetbaar en vergelijkbaar te maken.
Factoren die van invloed zijn op de huidige ontwikkelingen in de GGZ:
Inhoudelijke factoren
- Toenemende kennis van hersenfuncties in relatie tot emoties,
gedachten en gedrag
- Evidence-based werken
- Specialisering van zorg en ontwikkeling van kenniscentra
- Ontwikkeling van effectieve gerichte therapeutische behandelingen
- Toenemend inzicht in de complexe interactie tussen mens en
omgeving
- Ontwikkeling van behandelrichtlijnen
, Financieel-economische factoren
- Spanning tussen financiële ruimte en vraag naar psychiatrische zorg
- De vraag van de patiënt en diens oordeel over de zorg wordt van
toenemend belang
- Schaalgrootte van gezondheidsorganisaties neemt toe
- Fusies deels als reactie op de financiële noodzaak om kosten te
besparen
Cultureel-maatschappelijke factoren
- Wisselende tolerantie in de maatschappij ten opzichte van mensen
met psychische stoornissen en verslaagden
- Invloed van immigratie op opbouw van de bevolking en voorkomen
en de aard van psychiatrische problematiek
- Veranderende positie van patiënt naar zorgconsument
Hoofdstuk 2
Hedendaagse perspectieven op oorzaken en gevolgen van
psychische stoornissen
Bij het vaststellen van oorzaken en gevolgen bij een patiënt moet je kijken
naar;
- het heden en verleden
- de karakteristieken van de ziekte
- de fysieke en sociaalrelationele omgeving.
- de houding, visie, kennis en vaardigheid van de behandelaar
Er zijn verschillende visies die een verklaring geven voor de oorzaken van
afwijkende emoties of gedrag:
Biologisch perspectief
Sinds de antipsychiatrie uit de jaren 70 de invloeden van de biologie
minimaliseerde, is hierin veel veranderd, met name omdat we verbeterde
technieken hebben om hersenen en lichamelijke processen te meten in
wetenschappelijk onderzoek, maar ook door veranderde ideeën over de
invloed van het lichaam op onze emoties.
- GENEN: Het blijkt na onderzoek dat onze genen (de bouwstenen
van erfelijkheid) invloed hebben op gedrag. Chromosomen zijn de
staafachtige structuren waarop onze genen bevestigd zijn, een
menselijke cel bevast 46 chromosomen in 23 paren. Het genotype
(de verzameling trekken die is vastgelegd in onze genetische code)
van een mens kan genetische aanleg met zich meedragen, waardoor
een psychische aandoening kan ontstaan. We worden niet alleen
beïnvloed door ons genotype, maar ook door omgeving,
lichaamsbeweging, onderwijs, ongelukken, ziekten en cultuur.
