Opvoedingsondersteuning 2.4 hoorcolleges
Hoorcollege 1:
Perspectieven op het werken met ouders
Het vak Opvoedingsondersteuning:
Vanuit welke perspectieven kunnen pedagogen ondersteuning bieden aan ouders die (tijdelijk) onder druk
staan, zodat problemen voorkomen kunnen worden?
1. Maatschappelijk opvoeden
Opvoeden is niet alleen een taak van ouders, maar van de hele samenleving. Pedagogen
betrekken buurt, school en netwerk om ouders te ondersteunen via een sterke sociale omgeving
(pedagogische civil society).
2. Van directe hulp naar eigen kracht
Vroeger werd snel hulp geboden, nu ligt de nadruk op het versterken van de eigen kracht en het
netwerk van ouders. Pedagogen zoeken eerst naar wat ouders zelf kunnen, en activeren hun
omgeving voordat professionele hulp wordt ingezet.
3. Reflectie volgens de Jeugdwet
De Jeugdwet vraagt dat pedagogen bewust en kritisch nadenken over hun handelen. Ze stemmen
hun aanpak af op de situatie, zonder direct te problematiseren, en zoeken samen met ouders naar
passende oplossingen.
Opvoeden als maatschappelijke verantwoordelijkheid
• Vraag naar professionele hulp stijgt: Steeds meer ouders zoeken hulp bij opvoedvragen. Dit komt o.a.
door onzekerheid, hoge verwachtingen en druk van de maatschappij.
• Opvoeden is een maatschappelijke aangelegenheid: Opvoeden is niet alleen de taak van ouders. Ook
scholen, sportclubs, buren en de wijk spelen een rol. De omgeving van het kind heeft invloed op de
opvoeding.
• Grote druk van buitenaf: Ouders ervaren druk om ‘perfect’ op te voeden, mede door sociale media,
regelgeving en maatschappelijke verwachtingen. Dit zorgt voor stress en onzekerheid.
• Moderne opvoeding in ‘kramptoestand’: Ouders durven minder op hun gevoel te vertrouwen. Ze zijn
bang fouten te maken, wat leidt tot krampachtig gedrag en afhankelijkheid van experts.
• Transfer van privéproject naar maatschappelijk opvoeden: Vroeger werd opvoeden vooral gezien als
iets privé. Nu wordt het steeds meer erkend als iets waar de hele samenleving een rol in speelt, en
waarin ondersteuning van buitenaf normaal is.
• Pedagogische civil society – Micha de Winter
- Micha de Winter stelt dat een gezonde samenleving van binnenuit ondersteuning moet bieden bij
opvoeden. Hij pleit voor een pedagogische civil society, waarin burgers actief bijdragen aan elkaars
opvoedingstaken.
Wat houdt dit in?
- Ouders worden geholpen door hun omgeving: familie, buren, leerkrachten, andere ouders.
- Er is ruimte om opvoedvragen met elkaar te bespreken, zonder meteen naar professionals te stappen.
- Het gaat om laagdrempelige steun, betrokkenheid en gezamenlijkheid.
- De pedagoog stimuleert dit proces door het netwerk te versterken in plaats van het direct over te
nemen.
- Doel: Een samenleving waarin opvoeden weer een gedeelde verantwoordelijkheid is, en waarin ouders
zich gesteund voelen.
Waar komt het vandaan?
Hyperparenting is een opvoedstijl waarbij ouders overmatig betrokken en controlerend zijn, vaak uit angst dat
hun kind faalt. Het komt voort uit prestatiedruk, onzekerheid, overvloed aan informatie en minder steun uit de
1
,omgeving. Dit leidt tot stress bij ouders, minder zelfstandigheid bij kinderen en een grotere roep om
professionele hulp. Het staat tegenover het idee van de pedagogische civil society, waar opvoeden juist samen
met de samenleving gebeurt.
Oplossing?
Sociale betrokkenheid & sociaal kapitaal
Als de sociale betrokkenheid in een wijk hoog is, blijkt dat ouders meer
betrokken zijn bij de school in de wijk en zijn er relatief minder
gedragsproblemen bij leerlingen (deze worden minder snel ervaren). Ook
scholen die zich betrokken opstellen naar de buurt waarin deze staat (zich
oriënteren op de sociale gemeenschap), blijken effectiever te zijn dan scholen
die dat niet doen.
Sociaal kapitaal: de hulpmiddelen die in een gemeenschap aanwezig zijn om de
gezins-en sociale organisatie vorm te geven.
Opvoeden tot sociale verantwoordelijkheid
Maatschappelijk opvoeden en sociale verantwoordelijkheid
Maatschappelijk opvoeden betekent dat opvoeding niet alleen gericht is op het individuele kind, maar ook op
het algemeen belang. Ouders, leerkrachten en andere opvoeders dragen bij aan het in stand houden en
ontwikkelen van de democratie door kinderen op te voeden tot verantwoordelijke, betrokken burgers. Kinderen
leren omgaan met verschillen, rekening houden met anderen, en actief deelnemen aan de samenleving. Zo
worden waarden als solidariteit, rechtvaardigheid en respect voor regels en mensenrechten doorgegeven, wat
essentieel is voor een gezonde, functionerende democratie.
Autoritatieve opvoedingsstijl en ontwikkelingsuitkomsten
De autoritatieve opvoedingsstijl wordt beschouwd als de meest effectieve stijl voor een gezonde ontwikkeling
van kinderen. Deze stijl combineert warmte en betrokkenheid met duidelijke regels en grenzen. Ouders geven
uitleg bij hun verwachtingen en luisteren naar de mening van het kind, waardoor er sprake is van wederzijds
respect. Deze benadering stimuleert zelfstandigheid, zelfvertrouwen, sociale vaardigheden en
verantwoordelijkheidsgevoel. Kinderen die op deze manier worden opgevoed, zijn beter voorbereid om op een
positieve en constructieve manier deel te nemen aan de samenleving.
Moet opvoeden geleerd worden?
• ‘Kennis is macht’: Hoe meer ouders weten over ontwikkeling en gedrag, hoe beter ze hun kind kunnen
begeleiden.
• Psychische problemen beïnvloeden ontwikkeling: Problemen zoals stress of hechtingsproblemen
kunnen het kind schaden als ouders dit niet herkennen.
• Still Face Experiment: Dit laat zien hoe belangrijk het is dat ouders reageren op hun kind; zonder
aandacht raakt het kind van slag.
• Helft ouders vindt opvoeden leerbaar: Opvoeden is een vaardigheid die je kunt leren, niemand doet
het perfect vanaf het begin.
• Wat je niet weet, kan je kind schaden: Onwetendheid kan leiden tot onveiligheid, verkeerde reacties
en het missen van problemen bij het kind.
Moet opvoeden geleerd worden?
• ‘Kinderen hebben meer nodig dan liefde’
Liefde is heel belangrijk, maar kinderen hebben ook structuur, grenzen, stimulatie en veiligheid nodig
om goed op te groeien.
• Hoe meer kennis over de ontwikkeling, hoe beter ouders de ontwikkeling kunnen stimuleren
Als ouders weten hoe kinderen leren en groeien, kunnen ze hun gedrag en omgeving beter aanpassen
om het kind te helpen zich optimaal te ontwikkelen.
2
, • Marshmallow Test
De Marshmallow Test laat zien hoe belangrijk zelfbeheersing is voor de ontwikkeling van een kind.
Kinderen die leren wachten en impulsen beheersen, blijken later vaak beter te functioneren op school
en in het leven. Dit laat zien dat opvoeden ook gaat over het aanleren van vaardigheden die het kind
later helpen.
De definitie van opvoeding
“Opvoeding is iedere invloed die mensen, bedoeld of onbedoeld, uitoefenen op de ontwikkeling van kinderen.”
Dit betekent:
1. Opvoeden en ontwikkeling zijn deels maakbaar en deels niet
Je kunt het gedrag en de ontwikkeling van een kind beïnvloeden, maar niet alles is te sturen.
Sommige dingen gebeuren vanzelf of door erfelijkheid en omstandigheden.
2. Opvoeden is mensenwerk
Het is een interactief proces tussen ouder en kind, met emoties, fouten en leerprocessen. Perfect
opvoeden bestaat niet; het vraagt geduld en inzet.
3. Opvoeden is zowel bedoelde als onbedoelde beïnvloeding
Ouders willen het beste, maar kunnen ook onbewust verkeerde voorbeelden geven of gedrag
overbrengen dat niet helpend is.
4. Opvoeden kan goed of slecht verlopen
Goede opvoeding stimuleert een gezonde ontwikkeling, slechte opvoeding kan juist problemen
veroorzaken.
Verwende kinderen
• Nederlandse ouders verwennen hun kinderen te veel
Veel ouders geven hun kinderen te gemakkelijk alles wat ze willen, zonder grenzen te stellen.
• ‘Het verwende kind syndroom’
Dit is een term voor kinderen die gewend zijn alles meteen te krijgen en daardoor leren ze geen
geduld, doorzettingsvermogen of zelfdiscipline.
• Gevolg: verwende kinderen missen belangrijke vaardigheden
Ze leren niet goed omgaan met teleurstellingen, samenwerken, en zelf problemen oplossen. Daardoor
kunnen ze later moeite krijgen om soepel mee te draaien in de samenleving.
Het belang van het verleden
• Opvattingen over opvoeden hangen samen met tijd en cultuur
Wat mensen normaal vinden in opvoeding verschilt per tijdperk en cultuur. Wat vroeger normaal was,
vinden we nu soms achterhaald, en andersom.
• Geschiedenis kennen helpt om je eigen visie te vormen
Door te weten hoe opvoeding vroeger ging, kun je beter begrijpen waarom we nu op een bepaalde
manier opvoeden en zelf keuzes maken die bij jou en je kind passen.
• Historici: sinds halverwege de Middeleeuwen is genegenheid belangrijker geworden
Voor die tijd was opvoeden vaak streng en afstandelijk, maar langzaam kwam er steeds meer aandacht
voor liefde en aandacht in het gezin.
• Bronnen en boeken met opvoedingsadviezen
Veel oude en moderne bronnen geven inzicht in hoe opvoeden veranderde en bieden inspiratie voor
hoe je nu met je kind om kunt gaan.
Zeventiende eeuw 1600 - 1700
• ‘Gouden Eeuw’: economische voorspoed: In deze periode bloeide de handel en welvaart in
Nederland, wat invloed had op het gezinsleven en opvoeding.
• Opvoeden tot deugdzame en vrome burgers: Het belangrijkste doel was dat kinderen eerlijk,
bescheiden en behulpzaam werden, zodat ze goede burgers werden.
3
, • Waarden als eerlijkheid, bescheidenheid en hulpvaardigheid: Deze eigenschappen stonden centraal
in het opvoeden, omdat ze als essentieel werden gezien voor een stabiele samenleving.
• Geloofsovertuiging: vroom leven = goed leven: Opvoeding was sterk verbonden met religie. Een
vroom (godsvruchtig) leven werd gezien als het beste pad.
• Binnen het gezin had iedereen een eigen taak: Iedereen kende zijn rol: ouders zorgden voor de
opvoeding, kinderen hadden taken en moesten gehoorzamen.
• Start van maatschappelijk opvoeden: Naast de invloed van het gezin begon de bredere samenleving
(zoals kerken en scholen) ook een rol te spelen in het opvoeden van kinderen.
Achtiende eeuw 1700 - 1800
• Verlichting: Deze periode staat in het teken van rationeel denken, wetenschap en het vertrouwen op
eigen verstand in plaats van alleen geloof.
• Economie in verval en politieke onrust: De voorspoed uit de Gouden Eeuw nam af, er waren
economische problemen en politieke veranderingen.
• Opvoeden tot hardwerkende en arbeidzame burgers: Kinderen moesten leren om trouw en ijverig te
zijn, zodat ze een bijdrage konden leveren aan de maatschappij.
• Vooruitgang staat centraal: hele volk moet worden opgevoed: Opvoeding werd gezien als middel voor
vooruitgang en verbetering van de hele samenleving, niet alleen van individuele gezinnen.
• Meer nadruk op moeders: Moeders kregen een belangrijkere rol in de opvoeding, vooral in het
vormen van het karakter en de moraliteit van het kind.
Negentiende eeuw 1800 - 1900
Gezinnen leefden onder de armoedegrens: In de eerste helft van de 19e eeuw leefden veel gezinnen
in grote armoede. Ouders verdienden vaak te weinig om het hele gezin te onderhouden, waardoor ook
kinderen al op jonge leeftijd moesten werken om bij te dragen aan het gezinsinkomen.
Industriële revolutie, breder publiek voor opvoedingsadvies: In de tweede helft van de 19e eeuw
bracht de industriële revolutie een groeiende vraag naar arbeidskrachten met zich mee. Fabrieken en
machines zorgden voor meer werkgelegenheid, waarbij kinderen werden ingezet vanwege hun lage
loon en het gemak waarmee ze kleine klusjes konden doen.
Moderne opvoedingsadviezen: Er kwam steeds meer aandacht voor de gezondheid en hygiëne van
kinderen, evenals voor het belang van spelen, naast het aanleren van discipline.
Kinderen niet verwennen: Verwennen werd gezien als schadelijk voor de ontwikkeling; kinderen
moesten vooral discipline en gehoorzaamheid leren.
Kinderen opvoeden tot een goed mens dat bruikbaar is voor de samenleving: Opvoeding had als doel
kinderen te vormen tot gehoorzame, hardwerkende en verantwoordelijke burgers.
Opvoeden is een taak van de moeders: De zorg en opvoeding van kinderen werd vooral gezien als de
verantwoordelijkheid van de moeders.
Kinderarbeid: Veel kinderen werkten in fabrieken of op het land, vaak onder zware omstandigheden.
Pas aan het einde van de eeuw kwamen er wetten die kinderarbeid beperkten en onderwijs voor
kinderen verplicht stelden.
Twintigste eeuw 1900 - 2000
Nieuwe wetten ter bescherming van kinderen: Er kwamen wetten zoals de leerplicht om kinderen
beter te beschermen en hen recht op onderwijs te geven.
Nieuwe opvatting over ingrijpen door overheid: De overheid ging actiever zorgen voor kinderen,
bijvoorbeeld door bescherming tegen mishandeling en toegang tot zorg.
Samenleving voelt zich verantwoordelijk: Niet alleen ouders, maar ook scholen en instanties gingen
zich inzetten voor het welzijn van kinderen.
Opkomst Psychologische en Pedagogische wetenschappen: Wetenschappers gingen onderzoeken hoe
kinderen zich ontwikkelen en hoe opvoeding beter kon.
Ouder = leek: Ouders zochten steeds vaker advies bij professionals omdat opvoeden steeds complexer
werd.
4
Hoorcollege 1:
Perspectieven op het werken met ouders
Het vak Opvoedingsondersteuning:
Vanuit welke perspectieven kunnen pedagogen ondersteuning bieden aan ouders die (tijdelijk) onder druk
staan, zodat problemen voorkomen kunnen worden?
1. Maatschappelijk opvoeden
Opvoeden is niet alleen een taak van ouders, maar van de hele samenleving. Pedagogen
betrekken buurt, school en netwerk om ouders te ondersteunen via een sterke sociale omgeving
(pedagogische civil society).
2. Van directe hulp naar eigen kracht
Vroeger werd snel hulp geboden, nu ligt de nadruk op het versterken van de eigen kracht en het
netwerk van ouders. Pedagogen zoeken eerst naar wat ouders zelf kunnen, en activeren hun
omgeving voordat professionele hulp wordt ingezet.
3. Reflectie volgens de Jeugdwet
De Jeugdwet vraagt dat pedagogen bewust en kritisch nadenken over hun handelen. Ze stemmen
hun aanpak af op de situatie, zonder direct te problematiseren, en zoeken samen met ouders naar
passende oplossingen.
Opvoeden als maatschappelijke verantwoordelijkheid
• Vraag naar professionele hulp stijgt: Steeds meer ouders zoeken hulp bij opvoedvragen. Dit komt o.a.
door onzekerheid, hoge verwachtingen en druk van de maatschappij.
• Opvoeden is een maatschappelijke aangelegenheid: Opvoeden is niet alleen de taak van ouders. Ook
scholen, sportclubs, buren en de wijk spelen een rol. De omgeving van het kind heeft invloed op de
opvoeding.
• Grote druk van buitenaf: Ouders ervaren druk om ‘perfect’ op te voeden, mede door sociale media,
regelgeving en maatschappelijke verwachtingen. Dit zorgt voor stress en onzekerheid.
• Moderne opvoeding in ‘kramptoestand’: Ouders durven minder op hun gevoel te vertrouwen. Ze zijn
bang fouten te maken, wat leidt tot krampachtig gedrag en afhankelijkheid van experts.
• Transfer van privéproject naar maatschappelijk opvoeden: Vroeger werd opvoeden vooral gezien als
iets privé. Nu wordt het steeds meer erkend als iets waar de hele samenleving een rol in speelt, en
waarin ondersteuning van buitenaf normaal is.
• Pedagogische civil society – Micha de Winter
- Micha de Winter stelt dat een gezonde samenleving van binnenuit ondersteuning moet bieden bij
opvoeden. Hij pleit voor een pedagogische civil society, waarin burgers actief bijdragen aan elkaars
opvoedingstaken.
Wat houdt dit in?
- Ouders worden geholpen door hun omgeving: familie, buren, leerkrachten, andere ouders.
- Er is ruimte om opvoedvragen met elkaar te bespreken, zonder meteen naar professionals te stappen.
- Het gaat om laagdrempelige steun, betrokkenheid en gezamenlijkheid.
- De pedagoog stimuleert dit proces door het netwerk te versterken in plaats van het direct over te
nemen.
- Doel: Een samenleving waarin opvoeden weer een gedeelde verantwoordelijkheid is, en waarin ouders
zich gesteund voelen.
Waar komt het vandaan?
Hyperparenting is een opvoedstijl waarbij ouders overmatig betrokken en controlerend zijn, vaak uit angst dat
hun kind faalt. Het komt voort uit prestatiedruk, onzekerheid, overvloed aan informatie en minder steun uit de
1
,omgeving. Dit leidt tot stress bij ouders, minder zelfstandigheid bij kinderen en een grotere roep om
professionele hulp. Het staat tegenover het idee van de pedagogische civil society, waar opvoeden juist samen
met de samenleving gebeurt.
Oplossing?
Sociale betrokkenheid & sociaal kapitaal
Als de sociale betrokkenheid in een wijk hoog is, blijkt dat ouders meer
betrokken zijn bij de school in de wijk en zijn er relatief minder
gedragsproblemen bij leerlingen (deze worden minder snel ervaren). Ook
scholen die zich betrokken opstellen naar de buurt waarin deze staat (zich
oriënteren op de sociale gemeenschap), blijken effectiever te zijn dan scholen
die dat niet doen.
Sociaal kapitaal: de hulpmiddelen die in een gemeenschap aanwezig zijn om de
gezins-en sociale organisatie vorm te geven.
Opvoeden tot sociale verantwoordelijkheid
Maatschappelijk opvoeden en sociale verantwoordelijkheid
Maatschappelijk opvoeden betekent dat opvoeding niet alleen gericht is op het individuele kind, maar ook op
het algemeen belang. Ouders, leerkrachten en andere opvoeders dragen bij aan het in stand houden en
ontwikkelen van de democratie door kinderen op te voeden tot verantwoordelijke, betrokken burgers. Kinderen
leren omgaan met verschillen, rekening houden met anderen, en actief deelnemen aan de samenleving. Zo
worden waarden als solidariteit, rechtvaardigheid en respect voor regels en mensenrechten doorgegeven, wat
essentieel is voor een gezonde, functionerende democratie.
Autoritatieve opvoedingsstijl en ontwikkelingsuitkomsten
De autoritatieve opvoedingsstijl wordt beschouwd als de meest effectieve stijl voor een gezonde ontwikkeling
van kinderen. Deze stijl combineert warmte en betrokkenheid met duidelijke regels en grenzen. Ouders geven
uitleg bij hun verwachtingen en luisteren naar de mening van het kind, waardoor er sprake is van wederzijds
respect. Deze benadering stimuleert zelfstandigheid, zelfvertrouwen, sociale vaardigheden en
verantwoordelijkheidsgevoel. Kinderen die op deze manier worden opgevoed, zijn beter voorbereid om op een
positieve en constructieve manier deel te nemen aan de samenleving.
Moet opvoeden geleerd worden?
• ‘Kennis is macht’: Hoe meer ouders weten over ontwikkeling en gedrag, hoe beter ze hun kind kunnen
begeleiden.
• Psychische problemen beïnvloeden ontwikkeling: Problemen zoals stress of hechtingsproblemen
kunnen het kind schaden als ouders dit niet herkennen.
• Still Face Experiment: Dit laat zien hoe belangrijk het is dat ouders reageren op hun kind; zonder
aandacht raakt het kind van slag.
• Helft ouders vindt opvoeden leerbaar: Opvoeden is een vaardigheid die je kunt leren, niemand doet
het perfect vanaf het begin.
• Wat je niet weet, kan je kind schaden: Onwetendheid kan leiden tot onveiligheid, verkeerde reacties
en het missen van problemen bij het kind.
Moet opvoeden geleerd worden?
• ‘Kinderen hebben meer nodig dan liefde’
Liefde is heel belangrijk, maar kinderen hebben ook structuur, grenzen, stimulatie en veiligheid nodig
om goed op te groeien.
• Hoe meer kennis over de ontwikkeling, hoe beter ouders de ontwikkeling kunnen stimuleren
Als ouders weten hoe kinderen leren en groeien, kunnen ze hun gedrag en omgeving beter aanpassen
om het kind te helpen zich optimaal te ontwikkelen.
2
, • Marshmallow Test
De Marshmallow Test laat zien hoe belangrijk zelfbeheersing is voor de ontwikkeling van een kind.
Kinderen die leren wachten en impulsen beheersen, blijken later vaak beter te functioneren op school
en in het leven. Dit laat zien dat opvoeden ook gaat over het aanleren van vaardigheden die het kind
later helpen.
De definitie van opvoeding
“Opvoeding is iedere invloed die mensen, bedoeld of onbedoeld, uitoefenen op de ontwikkeling van kinderen.”
Dit betekent:
1. Opvoeden en ontwikkeling zijn deels maakbaar en deels niet
Je kunt het gedrag en de ontwikkeling van een kind beïnvloeden, maar niet alles is te sturen.
Sommige dingen gebeuren vanzelf of door erfelijkheid en omstandigheden.
2. Opvoeden is mensenwerk
Het is een interactief proces tussen ouder en kind, met emoties, fouten en leerprocessen. Perfect
opvoeden bestaat niet; het vraagt geduld en inzet.
3. Opvoeden is zowel bedoelde als onbedoelde beïnvloeding
Ouders willen het beste, maar kunnen ook onbewust verkeerde voorbeelden geven of gedrag
overbrengen dat niet helpend is.
4. Opvoeden kan goed of slecht verlopen
Goede opvoeding stimuleert een gezonde ontwikkeling, slechte opvoeding kan juist problemen
veroorzaken.
Verwende kinderen
• Nederlandse ouders verwennen hun kinderen te veel
Veel ouders geven hun kinderen te gemakkelijk alles wat ze willen, zonder grenzen te stellen.
• ‘Het verwende kind syndroom’
Dit is een term voor kinderen die gewend zijn alles meteen te krijgen en daardoor leren ze geen
geduld, doorzettingsvermogen of zelfdiscipline.
• Gevolg: verwende kinderen missen belangrijke vaardigheden
Ze leren niet goed omgaan met teleurstellingen, samenwerken, en zelf problemen oplossen. Daardoor
kunnen ze later moeite krijgen om soepel mee te draaien in de samenleving.
Het belang van het verleden
• Opvattingen over opvoeden hangen samen met tijd en cultuur
Wat mensen normaal vinden in opvoeding verschilt per tijdperk en cultuur. Wat vroeger normaal was,
vinden we nu soms achterhaald, en andersom.
• Geschiedenis kennen helpt om je eigen visie te vormen
Door te weten hoe opvoeding vroeger ging, kun je beter begrijpen waarom we nu op een bepaalde
manier opvoeden en zelf keuzes maken die bij jou en je kind passen.
• Historici: sinds halverwege de Middeleeuwen is genegenheid belangrijker geworden
Voor die tijd was opvoeden vaak streng en afstandelijk, maar langzaam kwam er steeds meer aandacht
voor liefde en aandacht in het gezin.
• Bronnen en boeken met opvoedingsadviezen
Veel oude en moderne bronnen geven inzicht in hoe opvoeden veranderde en bieden inspiratie voor
hoe je nu met je kind om kunt gaan.
Zeventiende eeuw 1600 - 1700
• ‘Gouden Eeuw’: economische voorspoed: In deze periode bloeide de handel en welvaart in
Nederland, wat invloed had op het gezinsleven en opvoeding.
• Opvoeden tot deugdzame en vrome burgers: Het belangrijkste doel was dat kinderen eerlijk,
bescheiden en behulpzaam werden, zodat ze goede burgers werden.
3
, • Waarden als eerlijkheid, bescheidenheid en hulpvaardigheid: Deze eigenschappen stonden centraal
in het opvoeden, omdat ze als essentieel werden gezien voor een stabiele samenleving.
• Geloofsovertuiging: vroom leven = goed leven: Opvoeding was sterk verbonden met religie. Een
vroom (godsvruchtig) leven werd gezien als het beste pad.
• Binnen het gezin had iedereen een eigen taak: Iedereen kende zijn rol: ouders zorgden voor de
opvoeding, kinderen hadden taken en moesten gehoorzamen.
• Start van maatschappelijk opvoeden: Naast de invloed van het gezin begon de bredere samenleving
(zoals kerken en scholen) ook een rol te spelen in het opvoeden van kinderen.
Achtiende eeuw 1700 - 1800
• Verlichting: Deze periode staat in het teken van rationeel denken, wetenschap en het vertrouwen op
eigen verstand in plaats van alleen geloof.
• Economie in verval en politieke onrust: De voorspoed uit de Gouden Eeuw nam af, er waren
economische problemen en politieke veranderingen.
• Opvoeden tot hardwerkende en arbeidzame burgers: Kinderen moesten leren om trouw en ijverig te
zijn, zodat ze een bijdrage konden leveren aan de maatschappij.
• Vooruitgang staat centraal: hele volk moet worden opgevoed: Opvoeding werd gezien als middel voor
vooruitgang en verbetering van de hele samenleving, niet alleen van individuele gezinnen.
• Meer nadruk op moeders: Moeders kregen een belangrijkere rol in de opvoeding, vooral in het
vormen van het karakter en de moraliteit van het kind.
Negentiende eeuw 1800 - 1900
Gezinnen leefden onder de armoedegrens: In de eerste helft van de 19e eeuw leefden veel gezinnen
in grote armoede. Ouders verdienden vaak te weinig om het hele gezin te onderhouden, waardoor ook
kinderen al op jonge leeftijd moesten werken om bij te dragen aan het gezinsinkomen.
Industriële revolutie, breder publiek voor opvoedingsadvies: In de tweede helft van de 19e eeuw
bracht de industriële revolutie een groeiende vraag naar arbeidskrachten met zich mee. Fabrieken en
machines zorgden voor meer werkgelegenheid, waarbij kinderen werden ingezet vanwege hun lage
loon en het gemak waarmee ze kleine klusjes konden doen.
Moderne opvoedingsadviezen: Er kwam steeds meer aandacht voor de gezondheid en hygiëne van
kinderen, evenals voor het belang van spelen, naast het aanleren van discipline.
Kinderen niet verwennen: Verwennen werd gezien als schadelijk voor de ontwikkeling; kinderen
moesten vooral discipline en gehoorzaamheid leren.
Kinderen opvoeden tot een goed mens dat bruikbaar is voor de samenleving: Opvoeding had als doel
kinderen te vormen tot gehoorzame, hardwerkende en verantwoordelijke burgers.
Opvoeden is een taak van de moeders: De zorg en opvoeding van kinderen werd vooral gezien als de
verantwoordelijkheid van de moeders.
Kinderarbeid: Veel kinderen werkten in fabrieken of op het land, vaak onder zware omstandigheden.
Pas aan het einde van de eeuw kwamen er wetten die kinderarbeid beperkten en onderwijs voor
kinderen verplicht stelden.
Twintigste eeuw 1900 - 2000
Nieuwe wetten ter bescherming van kinderen: Er kwamen wetten zoals de leerplicht om kinderen
beter te beschermen en hen recht op onderwijs te geven.
Nieuwe opvatting over ingrijpen door overheid: De overheid ging actiever zorgen voor kinderen,
bijvoorbeeld door bescherming tegen mishandeling en toegang tot zorg.
Samenleving voelt zich verantwoordelijk: Niet alleen ouders, maar ook scholen en instanties gingen
zich inzetten voor het welzijn van kinderen.
Opkomst Psychologische en Pedagogische wetenschappen: Wetenschappers gingen onderzoeken hoe
kinderen zich ontwikkelen en hoe opvoeding beter kon.
Ouder = leek: Ouders zochten steeds vaker advies bij professionals omdat opvoeden steeds complexer
werd.
4
