Medische Kennis: voortplanting en kinderen
Thema 1; Zwangerschap
Je kan de normale menstruele cyclus van de vrouw beschrijven inclusief de
hormonen die daarbij een rol spelen.
Ovaria
Onder invloed van hormonen rijpt een follikel uit van een primordiaal follikel naar een rijp follikel.
Wanneer deze follikel barst en het eitje (ovum) vrijkomt, noemen we dat de ovulatie. Dit gebeurd ongv. 14
dagen ná de 1ste menstruatiedag. De eitjes reizen via de eileiders naar de baarmoeder en worden hier
mogelijk bevrucht. De overgebleven follikel ontwikkelt zich tot de corpus luteum (het gele lichaam).
Wanneer het eitje bevrucht wordt door een zaadcel spreken we van een zwangerschap en gaat het corpus
luteum een grote rol spelen. Vindt er géén bevruchting plaats? Dan zal het corpus luteum zich degraderen
naar een corpus albicans (een wit lichaam).
Endometrium
Voor de voorbereiding van een mogelijk bevrucht eitje bereidt het endometrium in de baarmoeder zich
voor door te verdikken. Tijdens de menstruatie wordt de bovenste laag afgestoten, een basislaag blijft
zitten om de volgende maanden weer het endometrium te kunnen opbouwen.
Hormonen
Zoals alle hormonen worden ook de vrouwelijke hormonen aangestuurd door de hypothalamus en de
hypofyse in de hersenen. De hypothalamus scheidt LHRH uit waarop de hypofyse FSH
(follikelstimulerend hormoon) en LH (luteïniserend hormoon) gaat uitscheiden.
FSH stimuleert de follikel om oestrogeen te produceren. LH zorgt ervoor dat de corpus luteum progesteron
gaat uitscheiden.
Wat gebeurt er wanneer?
Vanaf dag 1 van de cyclus stimuleert FSH de rijping van een nieuw follikel. De follikel gaat hierdoor steeds
meer oestrogeen uitscheiden. Door het oestrogeen wordt er steeds meer LH en FSH uitgescheiden. Door
de groeiende hoeveelheid FSH wordt de vorming van oestrogeen nog verder aangewakkerd. Het
endometrium reageert op de oestrogenen door te verdikken en zich voor te bereiden op de ontvangst van
een bevruchte eicel. Zowel de hoeveelheid LH, FSH en oestrogeen maken een piek door, de ovulatie vindt
plaats. De LH piek stimuleert de ontwikkeling van de corpus luteum en deze produceert vervolgens
progesteron, op dit moment daalt het oestrogeen. Door de hoge progesteronspiegels wordt d.m.v.
negatieve terugkoppeling de hypothalamus en hypofyse geremd.
Negatieve terugkoppeling: Een proces waarbij een toename van het resultaat een remming van het
proces veroorzaakt.
Door deze remming neemt de hoeveelheid LH en FSH af. Dit voorkomt het uitrijpen van een follikel als het
lichaam er niet klaar voor is. Het endometrium wordt onder invloed van progesteron oedamateus. De
oestrogeen, LH en FSH spiegels blijven verder dalen.
1
,Blijft de bevruchting uit? Dan zal door gebrek aan zwangerschapshormonen (béta-HCG) het corpus
luteum degraderen naar corpus albicans, hierdoor daalt het progesteron.
Béta-HCG: Dit hormoon zorgt ervoor dat er géén nieuwe eicellen aangemaakt kunnen worden en dat de
bevruchte eicel goed kan innestelen. Ook zorgt dit hormoon ervoor dat het embryo goed kan groeien.
Door een combinatie van laag oestrogeen en progesteron komt de menstruatiefase. In de
menstruatiefase wordt het verdikte endometrium afgestoten, samen met het onbevruchte eicelletje. Bij
de lage oestrogeen en progesteron spiegels worden de hypothalamus en hypofyse aangewakkerd om
weer LH en FSH uit te scheiden. Dit is het begin van een nieuwe cyclus.
Je kan beschrijven waar en hoe oögenese en spermatogenese plaatsvindt en kan
daarbij benoemen hoe meiose tot de vorming van geslachtscellen leidt.
Oögenese
Oögenese is het proces waarbij eicellen gevormd worden, deze vindt plaats in de ovaria. De hormonen
vanuit de hypofyse en ovaria reguleren de voortplantingsfuncties bij de vrouw.
Het proces van oögenese begint al voor de geboorte van de vrouw. Dit proces wordt versneld tijdens de
puberteit en einigt tijdens de menopauze. Vanaf de puberteit worden elke maand als deel van de ovariële
cyclus eicellen gevormd in de ovaria. Vrouwelijke primordiale kiemcellen (oögonia) voltooien hun
mitotische delingen vóór de geboorte. Tussen de 3de en 7de maand van de ontwikkeling van de foetus
beginnen de dochtercellen of primaire oöcyten meiose te ondergaan. Dit gaat door tot de profase van
meiose 1, daarna gebeurt er ‘niks’ tot de puberteit. Er zijn ongv. 2 miljoen primaire oöcyten tijdens de
geboorte, maar 400.000 blijven over in de puberteit. De rest degenereren bij een proces genaamd atresie.
Er zijn 2 belangrijke verschillen tussen de meiose van de celkern in het ovarium en in de testis.
1. Het cytoplasma van de primaire oöcyten wordt tijdens de meiose niet gelijkmatig verdeeld. Bij
oögenese wordt slechts 1 secundaire oöcyt gevormd die het grootste gedeelte van het
cytoplasma bevat en max. 3 niet-functionerende poollichaampjes die later uitvallen.
2. Het ovarium geeft een secundaire oöcyt af i.p.v. een rijpe voortplantingscel. De secundaire oöcyt
is blijven steken in de metafase van meiose 2. De 2de meiotische deling wordt pas ná de
bevruchting voltooid.
Eicellen worden gevormd in de eierstokken of ovaria. Eierstokken bevatten vele onrijpe primaire follikels
die al vóór de geboorte gevormd worden. Deze bevinden zich al voor de geboorte in de profase-metafase
van meiose I.
Een primaire follikel is niet één cel, maar een groepje cellen: een eicelmoedercel, met daaromheen cellen
die voedingsstoffen aan die eicel geven en vocht. Elke maand vindt er in één van beide eierstok een rijping
van één primair follikel plaats. Een rijp primair follikel wordt een Graafse follikel genoemd. Deze bestaat
uit een beschermlaag, follikeleptiheel, een follikelholte en een eiheuvel waarin de eicelmoedercel ligt.
Ovaria: Dit is de latijnse benaming voor eierstokken.
Primordiale kiemcellen: De voorlopers van volwassen gameten (zaadcellen en eicellen).
Dochtercellen: De resulterende cellen uit een gedeelde cel door mitose.
2
, Primaire oöcyten: Een onrijpe eicel die zich in de ovaria bevindt. De ontwikkeling begint voor de geboorte
en blijven in een rustfase tot de pubertijd.
Secundaire oöcyt: Eicellen die worden gevormd nadat de primaire oöcyten hun eerste meiotische deling
hebben voltooid.
Primaire follikels: Dit zijn gespecialiseerde structuren in het ovarium waar groei van de oöcyt en meiose 1
of oögenese plaatsvinden.
Spermatogenese
Spermatogenese is het proces van de vorming van spermatocyten, welke plaatsvindt in de testes. De
hormonale as van de hypothalamus, de hypofyse en de testes regelen de voortplantingsfuncties bij de
man.
De spermatogenese begint bij de puberteit (geslachtsrijpheid) en gaat door tot na het 70 ste levensjaar.
Spermatogenese bestaat uit 3 stappen:
1. Mitose: Spermatogonia (specifieke stamcellen) worden mitotisch gedeeld. Deze stamcellen
bevinden zich in het buitenste cellaag van de testiskanaaltjes. De mitotische delingen vinden het
gehele volwassen leven plaats. Eén dochtercel van elke mitose blijft op z’n plaats terwijl de
andere naar de holte van het testiskanaaltje wordt geduwd. De verplaatste cellen differentiëren
zich tot spermatocyten die zich op het begin van de meiose voorbereiden.
Mitose: De mitose is het deel van de celcyclus waarin de verdubbelde chromosomen verdeeld worden
over 2 nieuwe dochtercellen. De 2 dochtercellen bevatten beiden een kopie van het genoom en zijn dus
genetisch identiek aan elkaar.
2. Meiose: Een speciale vorm van celdeling, hier worden gameten en geslachtscellen gevormd. Bij
een normaal persoon bevatten voortplantingscellen 23 chromosomen. Dit is de helft van
chromosomen in somatische cellen (lichaamscellen). In de tubuli seminiferi worden bij de
meiotische delingen van spermacyten onrijpe cellen gevormd, genaamd spermatiden.
3. Spermiogenese: Hierbij differentiëren de kleine, relatief ongespecialiseerde spermatiden zich tot
fysiek rijpe spermacellen die de vloeistof in de holten van de testiskanaaltjes binnengaan.
Meiose
De meiose is een vorm van celdeling die leidt tot de productie van gameten (eicellen en zaadcellen).
Gameten bevatten de helft van het aantal chromosomen in een somatische cel (23) en zijn dus haploïd.
Somatische cellen zijn diploïd (bevatten 46 chromosomen). Bij een bevruchting fuseren de gameten van
de man en vrouw om een diploïde zygote te vormen.
Meiose is opgesplitst in 2 fasen. Tijdens meiose 1 scheiden niet de chromatiden, maar de
chromosoomparen. Tijdens meiose 2 worden de 2 ontstane cellen (haploïd, maar
met gekopieerde chromosomen) gedeeld in ieder 2 identieke cellen.
Haploïde cel: Een cel met een enkel chromosoom van een chromosomenpaar per
kern.
Diploïde cel: Een cel bevat beide chromosomen van een chromosomenpaar.
3
Thema 1; Zwangerschap
Je kan de normale menstruele cyclus van de vrouw beschrijven inclusief de
hormonen die daarbij een rol spelen.
Ovaria
Onder invloed van hormonen rijpt een follikel uit van een primordiaal follikel naar een rijp follikel.
Wanneer deze follikel barst en het eitje (ovum) vrijkomt, noemen we dat de ovulatie. Dit gebeurd ongv. 14
dagen ná de 1ste menstruatiedag. De eitjes reizen via de eileiders naar de baarmoeder en worden hier
mogelijk bevrucht. De overgebleven follikel ontwikkelt zich tot de corpus luteum (het gele lichaam).
Wanneer het eitje bevrucht wordt door een zaadcel spreken we van een zwangerschap en gaat het corpus
luteum een grote rol spelen. Vindt er géén bevruchting plaats? Dan zal het corpus luteum zich degraderen
naar een corpus albicans (een wit lichaam).
Endometrium
Voor de voorbereiding van een mogelijk bevrucht eitje bereidt het endometrium in de baarmoeder zich
voor door te verdikken. Tijdens de menstruatie wordt de bovenste laag afgestoten, een basislaag blijft
zitten om de volgende maanden weer het endometrium te kunnen opbouwen.
Hormonen
Zoals alle hormonen worden ook de vrouwelijke hormonen aangestuurd door de hypothalamus en de
hypofyse in de hersenen. De hypothalamus scheidt LHRH uit waarop de hypofyse FSH
(follikelstimulerend hormoon) en LH (luteïniserend hormoon) gaat uitscheiden.
FSH stimuleert de follikel om oestrogeen te produceren. LH zorgt ervoor dat de corpus luteum progesteron
gaat uitscheiden.
Wat gebeurt er wanneer?
Vanaf dag 1 van de cyclus stimuleert FSH de rijping van een nieuw follikel. De follikel gaat hierdoor steeds
meer oestrogeen uitscheiden. Door het oestrogeen wordt er steeds meer LH en FSH uitgescheiden. Door
de groeiende hoeveelheid FSH wordt de vorming van oestrogeen nog verder aangewakkerd. Het
endometrium reageert op de oestrogenen door te verdikken en zich voor te bereiden op de ontvangst van
een bevruchte eicel. Zowel de hoeveelheid LH, FSH en oestrogeen maken een piek door, de ovulatie vindt
plaats. De LH piek stimuleert de ontwikkeling van de corpus luteum en deze produceert vervolgens
progesteron, op dit moment daalt het oestrogeen. Door de hoge progesteronspiegels wordt d.m.v.
negatieve terugkoppeling de hypothalamus en hypofyse geremd.
Negatieve terugkoppeling: Een proces waarbij een toename van het resultaat een remming van het
proces veroorzaakt.
Door deze remming neemt de hoeveelheid LH en FSH af. Dit voorkomt het uitrijpen van een follikel als het
lichaam er niet klaar voor is. Het endometrium wordt onder invloed van progesteron oedamateus. De
oestrogeen, LH en FSH spiegels blijven verder dalen.
1
,Blijft de bevruchting uit? Dan zal door gebrek aan zwangerschapshormonen (béta-HCG) het corpus
luteum degraderen naar corpus albicans, hierdoor daalt het progesteron.
Béta-HCG: Dit hormoon zorgt ervoor dat er géén nieuwe eicellen aangemaakt kunnen worden en dat de
bevruchte eicel goed kan innestelen. Ook zorgt dit hormoon ervoor dat het embryo goed kan groeien.
Door een combinatie van laag oestrogeen en progesteron komt de menstruatiefase. In de
menstruatiefase wordt het verdikte endometrium afgestoten, samen met het onbevruchte eicelletje. Bij
de lage oestrogeen en progesteron spiegels worden de hypothalamus en hypofyse aangewakkerd om
weer LH en FSH uit te scheiden. Dit is het begin van een nieuwe cyclus.
Je kan beschrijven waar en hoe oögenese en spermatogenese plaatsvindt en kan
daarbij benoemen hoe meiose tot de vorming van geslachtscellen leidt.
Oögenese
Oögenese is het proces waarbij eicellen gevormd worden, deze vindt plaats in de ovaria. De hormonen
vanuit de hypofyse en ovaria reguleren de voortplantingsfuncties bij de vrouw.
Het proces van oögenese begint al voor de geboorte van de vrouw. Dit proces wordt versneld tijdens de
puberteit en einigt tijdens de menopauze. Vanaf de puberteit worden elke maand als deel van de ovariële
cyclus eicellen gevormd in de ovaria. Vrouwelijke primordiale kiemcellen (oögonia) voltooien hun
mitotische delingen vóór de geboorte. Tussen de 3de en 7de maand van de ontwikkeling van de foetus
beginnen de dochtercellen of primaire oöcyten meiose te ondergaan. Dit gaat door tot de profase van
meiose 1, daarna gebeurt er ‘niks’ tot de puberteit. Er zijn ongv. 2 miljoen primaire oöcyten tijdens de
geboorte, maar 400.000 blijven over in de puberteit. De rest degenereren bij een proces genaamd atresie.
Er zijn 2 belangrijke verschillen tussen de meiose van de celkern in het ovarium en in de testis.
1. Het cytoplasma van de primaire oöcyten wordt tijdens de meiose niet gelijkmatig verdeeld. Bij
oögenese wordt slechts 1 secundaire oöcyt gevormd die het grootste gedeelte van het
cytoplasma bevat en max. 3 niet-functionerende poollichaampjes die later uitvallen.
2. Het ovarium geeft een secundaire oöcyt af i.p.v. een rijpe voortplantingscel. De secundaire oöcyt
is blijven steken in de metafase van meiose 2. De 2de meiotische deling wordt pas ná de
bevruchting voltooid.
Eicellen worden gevormd in de eierstokken of ovaria. Eierstokken bevatten vele onrijpe primaire follikels
die al vóór de geboorte gevormd worden. Deze bevinden zich al voor de geboorte in de profase-metafase
van meiose I.
Een primaire follikel is niet één cel, maar een groepje cellen: een eicelmoedercel, met daaromheen cellen
die voedingsstoffen aan die eicel geven en vocht. Elke maand vindt er in één van beide eierstok een rijping
van één primair follikel plaats. Een rijp primair follikel wordt een Graafse follikel genoemd. Deze bestaat
uit een beschermlaag, follikeleptiheel, een follikelholte en een eiheuvel waarin de eicelmoedercel ligt.
Ovaria: Dit is de latijnse benaming voor eierstokken.
Primordiale kiemcellen: De voorlopers van volwassen gameten (zaadcellen en eicellen).
Dochtercellen: De resulterende cellen uit een gedeelde cel door mitose.
2
, Primaire oöcyten: Een onrijpe eicel die zich in de ovaria bevindt. De ontwikkeling begint voor de geboorte
en blijven in een rustfase tot de pubertijd.
Secundaire oöcyt: Eicellen die worden gevormd nadat de primaire oöcyten hun eerste meiotische deling
hebben voltooid.
Primaire follikels: Dit zijn gespecialiseerde structuren in het ovarium waar groei van de oöcyt en meiose 1
of oögenese plaatsvinden.
Spermatogenese
Spermatogenese is het proces van de vorming van spermatocyten, welke plaatsvindt in de testes. De
hormonale as van de hypothalamus, de hypofyse en de testes regelen de voortplantingsfuncties bij de
man.
De spermatogenese begint bij de puberteit (geslachtsrijpheid) en gaat door tot na het 70 ste levensjaar.
Spermatogenese bestaat uit 3 stappen:
1. Mitose: Spermatogonia (specifieke stamcellen) worden mitotisch gedeeld. Deze stamcellen
bevinden zich in het buitenste cellaag van de testiskanaaltjes. De mitotische delingen vinden het
gehele volwassen leven plaats. Eén dochtercel van elke mitose blijft op z’n plaats terwijl de
andere naar de holte van het testiskanaaltje wordt geduwd. De verplaatste cellen differentiëren
zich tot spermatocyten die zich op het begin van de meiose voorbereiden.
Mitose: De mitose is het deel van de celcyclus waarin de verdubbelde chromosomen verdeeld worden
over 2 nieuwe dochtercellen. De 2 dochtercellen bevatten beiden een kopie van het genoom en zijn dus
genetisch identiek aan elkaar.
2. Meiose: Een speciale vorm van celdeling, hier worden gameten en geslachtscellen gevormd. Bij
een normaal persoon bevatten voortplantingscellen 23 chromosomen. Dit is de helft van
chromosomen in somatische cellen (lichaamscellen). In de tubuli seminiferi worden bij de
meiotische delingen van spermacyten onrijpe cellen gevormd, genaamd spermatiden.
3. Spermiogenese: Hierbij differentiëren de kleine, relatief ongespecialiseerde spermatiden zich tot
fysiek rijpe spermacellen die de vloeistof in de holten van de testiskanaaltjes binnengaan.
Meiose
De meiose is een vorm van celdeling die leidt tot de productie van gameten (eicellen en zaadcellen).
Gameten bevatten de helft van het aantal chromosomen in een somatische cel (23) en zijn dus haploïd.
Somatische cellen zijn diploïd (bevatten 46 chromosomen). Bij een bevruchting fuseren de gameten van
de man en vrouw om een diploïde zygote te vormen.
Meiose is opgesplitst in 2 fasen. Tijdens meiose 1 scheiden niet de chromatiden, maar de
chromosoomparen. Tijdens meiose 2 worden de 2 ontstane cellen (haploïd, maar
met gekopieerde chromosomen) gedeeld in ieder 2 identieke cellen.
Haploïde cel: Een cel met een enkel chromosoom van een chromosomenpaar per
kern.
Diploïde cel: Een cel bevat beide chromosomen van een chromosomenpaar.
3
