HC1: Introduction toxicology
Toxicologie: leer der vergiftigen
van de boogschutter
toxicum = pijlgif
• Welke stoffen zijn giftig?
• Hoe wordt de mens blootgesteld?
• Hoe werkt een giftige stof?
• Hoe groot zijn de risico’s?
• Hoe kun je risico’s vermijden?
Leerdoelen
• Begrijp je wat het vakgebied van toxicologie inhoudt
• Ken je begrippen uit de toxicologie: acuut-chronisch, lokaal-systemisch,
blootstelling, toxicokinetiek, ADME, toxicodynamiek,
• Begrijp je hoe je een dosis-respons curve kunt interpreteren
• Weet je wie Paracelsus was
• Ken je het paradigma van Paracelsus en begrijp je dat kennis over blootstelling en
effect essentieel is voor de risicobeoordeling
• Kun je een dosis-respons curve uitleggen, gebruiken en interpreteren forward en
backward use, afgeleide toxicologische eindpunten als NOEC, EC50 etc.
• Ken je toxicologische eindpunten die worden afgeleid uit dosis-respons relaties
• Ken je het verschil tussen risk en hazard
• Begrijp je het principe achter toxicologische risicobeoordeling
Deelgebieden van de toxicologie
• Beschrijvende toxicologie: Dierstudies
• Mechanistische toxicologie: Hoe werkt het? (molecuul – gen – cel)
• Analytische toxicologie: Meten van stoffen in het lichaam
• Voedingstoxicologie: Stoffen in voeding (natuurlijk, toegevoegd, vervuiling)
• Arbeidstoxicologie: Chemicaliën op de werkplek
• Ontwikkelingstoxicologie: Effecten op de ontwikkeling
• Reproductietoxicologie: Effecten op de voortplanting
• Milieutoxicologie: Milieuverontreiniging - mens
• Ecotoxicologie: Milieuverontreiniging - milieu
• Klinische toxicologie: Behandeling van vergiftigingen
• Forensische toxicologie: Bewijzen opzettelijke vergiftiging
• Regulatoire toxicologie: Afleiden van normen
,Toxicologie: multidisciplinaire wetenschap
• Biologie/Chemie/Biochemie
• Fysiologie
• Genetica
• Wiskunde/Statistiek
• Medicijnen
• Farmacologie
Fases in toxische werking
• Blootstelling of expositie → externe blootstelling, dosis, interne blootstelling
• Toxicokinetiek: wat doet het lichaam met een stof?
• Absorptie = opname
• Distributie = verdeling
• Metabolisme = biotransformatie = omzetting
• Excretie = uitscheiding
• Toxicodynamiek: wat doet een stof met het lichaam?
• Irritatie, ontsteking, corrosie, narcose, verstikking, specifieke
orgaanschade, sensitatie, carcinogenese
Blootstellingsroutes van de mens
• Oraal: (meestal) via voeding
• Dermaal: via huid
• Respiratoir: via longen
• Speciale routes: bijvoorbeeld injectie
Toxicokinetiek: wat doet het lichaam met de stof?
ADME: absorptie, distributie, metabolisme, excretie
Toxicodynamiek: wat doet de stof met het lichaam?
Wat is het effect?
Irritatie, corrosie, ontsteking, narcose, verstikking, specifieke orgaanschade,
sensitisatie, carcinogenese
Wat is het spectrum aan toxische effecten?
• Plaats
• Tijd
• Herstel
Spectrum van toxische effecten
Plaats
• Lokaal effect: bijvoorbeeld epitheelbeschadiging
• Systemisch effect: bijvoorbeeld doelorganen (CZS, lever, nieren, hart, …)
,Voorbeeld systemische toxiciteit
Teratogeniteit: afwijking aan de ongeboren vrucht
Softenon-baby:
• Zeer ernstige geboorte-afwijkingen
• Gebruik van een teratogeen slaapmiddel (thalidomide) tijdens de zwangerschap
• Onderontwikkelde ledematen
Spectrum van toxische effecten
Snelheid:
• Onmiddellijk effect: bijvoorbeeld remming van celademhaling
• Uitgesteld effect: bijvoorbeeld carcinogenese
Acuut versus chronisch
• Acute toxiciteit treedt op vlak na korte blootstelling aan een stof
• Chronische toxiciteit treedt op na herhaalde, langdurige blootstelling aan een
stof
• Zowel blootstelling als effect kan acuut zijn!
Acute toxiciteit treedt op vlak na een korte blootstelling aan een stof
Chronische toxiciteit treedt op na herhaalde, langdurige blootstelling aan een stof
, Acuut versus chronisch
Toxiciteitsstudie
Toxicologie: leer der vergiftigen
van de boogschutter
toxicum = pijlgif
• Welke stoffen zijn giftig?
• Hoe wordt de mens blootgesteld?
• Hoe werkt een giftige stof?
• Hoe groot zijn de risico’s?
• Hoe kun je risico’s vermijden?
Leerdoelen
• Begrijp je wat het vakgebied van toxicologie inhoudt
• Ken je begrippen uit de toxicologie: acuut-chronisch, lokaal-systemisch,
blootstelling, toxicokinetiek, ADME, toxicodynamiek,
• Begrijp je hoe je een dosis-respons curve kunt interpreteren
• Weet je wie Paracelsus was
• Ken je het paradigma van Paracelsus en begrijp je dat kennis over blootstelling en
effect essentieel is voor de risicobeoordeling
• Kun je een dosis-respons curve uitleggen, gebruiken en interpreteren forward en
backward use, afgeleide toxicologische eindpunten als NOEC, EC50 etc.
• Ken je toxicologische eindpunten die worden afgeleid uit dosis-respons relaties
• Ken je het verschil tussen risk en hazard
• Begrijp je het principe achter toxicologische risicobeoordeling
Deelgebieden van de toxicologie
• Beschrijvende toxicologie: Dierstudies
• Mechanistische toxicologie: Hoe werkt het? (molecuul – gen – cel)
• Analytische toxicologie: Meten van stoffen in het lichaam
• Voedingstoxicologie: Stoffen in voeding (natuurlijk, toegevoegd, vervuiling)
• Arbeidstoxicologie: Chemicaliën op de werkplek
• Ontwikkelingstoxicologie: Effecten op de ontwikkeling
• Reproductietoxicologie: Effecten op de voortplanting
• Milieutoxicologie: Milieuverontreiniging - mens
• Ecotoxicologie: Milieuverontreiniging - milieu
• Klinische toxicologie: Behandeling van vergiftigingen
• Forensische toxicologie: Bewijzen opzettelijke vergiftiging
• Regulatoire toxicologie: Afleiden van normen
,Toxicologie: multidisciplinaire wetenschap
• Biologie/Chemie/Biochemie
• Fysiologie
• Genetica
• Wiskunde/Statistiek
• Medicijnen
• Farmacologie
Fases in toxische werking
• Blootstelling of expositie → externe blootstelling, dosis, interne blootstelling
• Toxicokinetiek: wat doet het lichaam met een stof?
• Absorptie = opname
• Distributie = verdeling
• Metabolisme = biotransformatie = omzetting
• Excretie = uitscheiding
• Toxicodynamiek: wat doet een stof met het lichaam?
• Irritatie, ontsteking, corrosie, narcose, verstikking, specifieke
orgaanschade, sensitatie, carcinogenese
Blootstellingsroutes van de mens
• Oraal: (meestal) via voeding
• Dermaal: via huid
• Respiratoir: via longen
• Speciale routes: bijvoorbeeld injectie
Toxicokinetiek: wat doet het lichaam met de stof?
ADME: absorptie, distributie, metabolisme, excretie
Toxicodynamiek: wat doet de stof met het lichaam?
Wat is het effect?
Irritatie, corrosie, ontsteking, narcose, verstikking, specifieke orgaanschade,
sensitisatie, carcinogenese
Wat is het spectrum aan toxische effecten?
• Plaats
• Tijd
• Herstel
Spectrum van toxische effecten
Plaats
• Lokaal effect: bijvoorbeeld epitheelbeschadiging
• Systemisch effect: bijvoorbeeld doelorganen (CZS, lever, nieren, hart, …)
,Voorbeeld systemische toxiciteit
Teratogeniteit: afwijking aan de ongeboren vrucht
Softenon-baby:
• Zeer ernstige geboorte-afwijkingen
• Gebruik van een teratogeen slaapmiddel (thalidomide) tijdens de zwangerschap
• Onderontwikkelde ledematen
Spectrum van toxische effecten
Snelheid:
• Onmiddellijk effect: bijvoorbeeld remming van celademhaling
• Uitgesteld effect: bijvoorbeeld carcinogenese
Acuut versus chronisch
• Acute toxiciteit treedt op vlak na korte blootstelling aan een stof
• Chronische toxiciteit treedt op na herhaalde, langdurige blootstelling aan een
stof
• Zowel blootstelling als effect kan acuut zijn!
Acute toxiciteit treedt op vlak na een korte blootstelling aan een stof
Chronische toxiciteit treedt op na herhaalde, langdurige blootstelling aan een stof
, Acuut versus chronisch
Toxiciteitsstudie
