Recente geschiedenis van recht, economie en
politiek
Inhoud
Les 1 (14.02) Inleidende beschouwingen bij college RGREP 3
Geschiedenis: zin, wetmatigheid, vrije wil en toeval 3
Wat heeft impact op ons huidig mensenbeeld/actuele politieke samenleving? 4
1) Internationale context squeez-t de natie 5
2) Technologische voortgang ‘vervreemdt’ mens 5
3) Arbeidsmarkt 6
4) Visie op gezin, sexualiteit en procreatie sterk gewijzigd 7
5) De persoon, zijn ontwikkeling en zijn mening 8
6) De media verliezen door onmiddelijkheid, kortheid en interactiviteit hun diepgang 8
De paradox van democratic excess enerzijds en aristocratic excess anderzijds 8
Les 2 (21.02) (De jaartallen) 9
Enkele achtergronden: niets is wat het lijkt 9
De vier cruciale jaren 9
1945: de val van Berlijn – VREDE 9
1973: Oliecrisis OORLOG EN OVERGANG 11
1989: De val van de muur GROEI&GEVAAR 12
2007: de financiële meltdown CRISIS & ANGST 13
Les 3 (28.02) (de rol van de jurist) 14
De jurist te midden van de ambiguïteit 14
Van bourgeois-naar sociaaldemocratie; van laissez faire naar gemengde markteconomie
15
Vier voorbeelden van belangrijk (goed of slecht) juristenwerk 16
De volksverhuizingen: de wolfstijd 17
I. De Duitse Ostvertriebene 17
II. De Joodse kwestie 18
III. De collaboratie (hoofdzakelijk in België) 19
IV. De verantwoordelijkheid die weegt op jonge juristen: de casussen Van Weizsäcker,
Ronse 23
Les 4 (7.03) De taalkwestie en de Belgische staatsinrichting als uitvloeisels van interbellum
en WO2 25
Waarom werd voor de naam ‘Vlamingen’ gekozen (etymologisch) 25
Hoe werden de Vlamingen en de Walen ‘een volk’: historisch en politiek 26
Ex cursus: Prof. Dr. Gaston Eyskens (1905-88) 27
, De Koningskwestie (1940-1950) 29
Eerste staatshervorming 1971: de cultuurautonomie in de cultuurraden (59bis GW) 30
Les 5 (14.03) Naoorlogse sociaaldemocratie en geschiedenis van de sociale zekerheid 34
De (Belgische) voorgeschiedenis 34
Het Sociaal Pact 1944 36
De sociale zekerheid en het budget 38
De budgettaire marge van de federale overheid 39
De koude oorlog verwekt Europa (2 powerpoint)
e
41
De laatste twee jaren van WO2 i/h westen 42
Les 6 (21.03) Koude Oorlog (vervolg) 43
Naoorlogse posities 44
Economische, militaire en politieke situatie 47
Les 7 (28.03) 49
Tweede Powerpoint Koude Oorlog: Twee machtsvacua verwekken de Koude Oorlog 49
Stalin en diens aanpak 50
Houding USSR na bevrijding Europa en Azië 51
Hongaarse opstand en Suez crisis 52
Voorlopige conclusie Koude Oorlog) 53
De geboorte van Europa met kinderziektes landbouw en staal 54
Les 8 (04.04) 57
1973: het was (ook) oorlog en (ook) energiecrisis, (ook) transitie? 58
De Yom Kippur oorlog en zijn gevolgen/1 60
Energie vanuit Rusland 62
Lessen uit 1973 en zijn transitie 63
Les 9 (25.04) 66
Fundamentalisme en terrorisme I (tot 2000) 66
Wat is fundamentalisme? 69
Religie en geweld 70
Waarom wordt fundamentalisme zo geïdentificeerd met Moslim 71
Les 10 (09.05) 76
Osama bin Laden, 9/11: wereldwijde nasleep 76
Afghanistan 2001 na aanslag: start van 20-jarige oorlog 79
De geboorte van Islamitische Staat 80
Terreurbewegingen in Midden-Oosten, Verre Oosten, Afrika, Pakistan… 82
Enkele lessen uit de Belgische ervaring 82
Les 11 (16/05) 86
Wanneer verdwijnt een Staat /1 89
, Wanneer verdwijnt een Staat /2 90
Een Staat verdwijnt niet omdat ze ‘faalt’ 90
Indien omstandigheden meezitten of tegenzitten, kunnen personen het verschil maken 91
Wat gebeurt er in 1989-90 bijna gelijktijdig? 92
De eerste schokken na de implosie: militair 92
Eerste schokken na de implosie: economisch/politiek 93
Voorlopige conclusie – appreciatie 95
H14: De Joegoslavische burgeroorlogen 96
Een beetje geschiedenis 97
Josip Broz, bijgenaamd Tito 97
De religie in Joegoslavië 98
De drievoudige breuklijn die het nationalisme voedt 98
Wat doet de vlam in pan slaan in jaren ‘80? 98
Bosnische oorlog 99
Macedonische kwestie 100
Montenegro 101
Joegoslavisch oorlogstribunaal sedert 1991 (opgericht door UNO) 101
Conclusie 101
Les 1 (14.02) Inleidende beschouwingen bij college RGREP
Geschiedenis: zin, wetmatigheid, vrije wil en toeval
• Kent de geschiedenis wetten of wetmatigheid zoals de fysica?
• Wetenschap is voorspelbaar: als men een experiment herhaalt, komt men weer
op hetzelfde uit
• Wij zitten in de humane wetenschappen als we het hebben over geschiedenis.
Zitten er daar wetten in? ‘De geschiedenis herhaalt zich.’
• Heeft de geschiedenis een zin, een finaliteit?
• Geschiedenis herhaalt de ziel
• Ibn Kaldhun, Al Makoeddima, 1370 (Ned. 2008)
• Leo Tolstoj, Oorlog en Vrede, boek 4 (1869),
• Fel bekritiseerd door K. Popper (Open sociéty and its enemies, 1945)
en door I. Berlin (Egel en vos, 1953)
• Leo Tolstoy: Russische romanschrijven van de 2e helft van de 19e E die
heeft zitten zoeken naar de wetmatigheden in de geschiedenis. In een
boek over Napoleon staat dat. Hij zoek naar de zin van de geschiedenis:
gaan we ergens naartoe en waar komen we vandaan of is het allemaal
maar toeval?
• Oswald Spengler, Der Untergang des Abendlandes (1918-’22)
• = ondergang van het avondland
• Heeft getracht de geschiedenis in wetmatigheden te verdelen
• Klopt dit wel? Is er geen veel grotere rol weggelegd voor toeval
, • K. Popper = onderlijnt dat er geen zin/wetmatigheden in de
geschiedenis zitten (ó Spengler)
• Isaia Berlin: zegt zelfde als Popper: er zijn geen wetmatigheden
• Arnold Toynbee, A study of history, 12 delen(1934-’61)
• Fel bekritiseerd door Franz Borkenau, Ende und Anfang, Von
der Generationen der Hochkulturen (1957, Eng. 1981)
• Toynbee zette beschavingen naast elkaar.
• Samuel Huntington, The clash of civilisations (1996)
• S. Huntington (ó K. Popper) = pleit enorm voor wetmatigheid
Conclusie: Waarschijnlijk is er geen wetmatigheid en is er een grote rol voor toeval,
maar het kan interpellerend zijn om te denken over grootste denkers die wel
wetmatigheden in geschiedenis zien
• Hoe beschrijf je geschiedenis objectief: er is bij ons vertekenend oriëntalisme (P. v.d.
Veer, Moderne oriëntalisme, 1995) en er is in het oosten vertekenend occidentalisme
(I. Buruma, Het westen in de ogen van zijn vijanden, 2017)
• De vooruitgang van wetenschap en technologie heeft enorm impact en gaat veel
sneller dan onze biologishe evolutie (K. Lorenz, Onze laatste kans. Blauwdruk voor
een menselijke toekomst, 1983)
• Rol technologie is ook niet te onderschatten in de geschiedenis
• (Zie Wet Gordon Moore: chips, R&T)
• De Wet van Moore, die stelt dat het aantal transistors op een
chip ongeveer elke twee jaar verdubbelt (elke keer kan er het
dubbel op ivgl met het jaar voordien), illustreert deze snelle
ontwikkeling.
• Wereld is fundamenteel veranderd op 50j tijd, ook het menselijk leven
• Generaties worden steeds korter
• MAAR men is an sich niet veranderd => generatie is wel gedetermineerd
door technologie die dan regeert maar wij zijn nog steeds hetzelfde als
vroeger (ons lichaam is hierop dus niet voorbereid)
• De rol van vrije wil en toeval zijn moeilijk in te schatten (vgl R. Sapolsky, “Determined.
A science of life without free will” 2023)
(Andere nota’s)
Karl Marx: historisch materialisme op basis van Hegel.
Link tussen biologische en technologie evolutie die niet op elkaar zijn afgestemd,
dat wij een beetje gedetermineerd worden door die technologische evolutie. Dat
die voor ons beslist.
Bv. De elektrische wagen was veel sneller bij het begin van de 20ste E sneller dan de
verbrandingsmotor. Toch heeft men gekozen voor de verbrandingsmotor voor technische
redenen (o.a. de prijs en elektrische auto’s die lagere topsnelheid hadden etc). Maar het zijn
wij dus die kiezen voor de evolutie, maar of het ook gebeurt, beslissen wij dat. Toen kon
meneer Ford voluit gaan voor elektrische wagens, dan reden er 50-60 jaar geleden al allemaal
elektrische wagens rond.
Wat heeft impact op ons huidig mensenbeeld/actuele politieke
samenleving?
Generatie X – Boomers
Generaties worden steeds korter (=> ons lichaam en biologische evolutie)
politiek
Inhoud
Les 1 (14.02) Inleidende beschouwingen bij college RGREP 3
Geschiedenis: zin, wetmatigheid, vrije wil en toeval 3
Wat heeft impact op ons huidig mensenbeeld/actuele politieke samenleving? 4
1) Internationale context squeez-t de natie 5
2) Technologische voortgang ‘vervreemdt’ mens 5
3) Arbeidsmarkt 6
4) Visie op gezin, sexualiteit en procreatie sterk gewijzigd 7
5) De persoon, zijn ontwikkeling en zijn mening 8
6) De media verliezen door onmiddelijkheid, kortheid en interactiviteit hun diepgang 8
De paradox van democratic excess enerzijds en aristocratic excess anderzijds 8
Les 2 (21.02) (De jaartallen) 9
Enkele achtergronden: niets is wat het lijkt 9
De vier cruciale jaren 9
1945: de val van Berlijn – VREDE 9
1973: Oliecrisis OORLOG EN OVERGANG 11
1989: De val van de muur GROEI&GEVAAR 12
2007: de financiële meltdown CRISIS & ANGST 13
Les 3 (28.02) (de rol van de jurist) 14
De jurist te midden van de ambiguïteit 14
Van bourgeois-naar sociaaldemocratie; van laissez faire naar gemengde markteconomie
15
Vier voorbeelden van belangrijk (goed of slecht) juristenwerk 16
De volksverhuizingen: de wolfstijd 17
I. De Duitse Ostvertriebene 17
II. De Joodse kwestie 18
III. De collaboratie (hoofdzakelijk in België) 19
IV. De verantwoordelijkheid die weegt op jonge juristen: de casussen Van Weizsäcker,
Ronse 23
Les 4 (7.03) De taalkwestie en de Belgische staatsinrichting als uitvloeisels van interbellum
en WO2 25
Waarom werd voor de naam ‘Vlamingen’ gekozen (etymologisch) 25
Hoe werden de Vlamingen en de Walen ‘een volk’: historisch en politiek 26
Ex cursus: Prof. Dr. Gaston Eyskens (1905-88) 27
, De Koningskwestie (1940-1950) 29
Eerste staatshervorming 1971: de cultuurautonomie in de cultuurraden (59bis GW) 30
Les 5 (14.03) Naoorlogse sociaaldemocratie en geschiedenis van de sociale zekerheid 34
De (Belgische) voorgeschiedenis 34
Het Sociaal Pact 1944 36
De sociale zekerheid en het budget 38
De budgettaire marge van de federale overheid 39
De koude oorlog verwekt Europa (2 powerpoint)
e
41
De laatste twee jaren van WO2 i/h westen 42
Les 6 (21.03) Koude Oorlog (vervolg) 43
Naoorlogse posities 44
Economische, militaire en politieke situatie 47
Les 7 (28.03) 49
Tweede Powerpoint Koude Oorlog: Twee machtsvacua verwekken de Koude Oorlog 49
Stalin en diens aanpak 50
Houding USSR na bevrijding Europa en Azië 51
Hongaarse opstand en Suez crisis 52
Voorlopige conclusie Koude Oorlog) 53
De geboorte van Europa met kinderziektes landbouw en staal 54
Les 8 (04.04) 57
1973: het was (ook) oorlog en (ook) energiecrisis, (ook) transitie? 58
De Yom Kippur oorlog en zijn gevolgen/1 60
Energie vanuit Rusland 62
Lessen uit 1973 en zijn transitie 63
Les 9 (25.04) 66
Fundamentalisme en terrorisme I (tot 2000) 66
Wat is fundamentalisme? 69
Religie en geweld 70
Waarom wordt fundamentalisme zo geïdentificeerd met Moslim 71
Les 10 (09.05) 76
Osama bin Laden, 9/11: wereldwijde nasleep 76
Afghanistan 2001 na aanslag: start van 20-jarige oorlog 79
De geboorte van Islamitische Staat 80
Terreurbewegingen in Midden-Oosten, Verre Oosten, Afrika, Pakistan… 82
Enkele lessen uit de Belgische ervaring 82
Les 11 (16/05) 86
Wanneer verdwijnt een Staat /1 89
, Wanneer verdwijnt een Staat /2 90
Een Staat verdwijnt niet omdat ze ‘faalt’ 90
Indien omstandigheden meezitten of tegenzitten, kunnen personen het verschil maken 91
Wat gebeurt er in 1989-90 bijna gelijktijdig? 92
De eerste schokken na de implosie: militair 92
Eerste schokken na de implosie: economisch/politiek 93
Voorlopige conclusie – appreciatie 95
H14: De Joegoslavische burgeroorlogen 96
Een beetje geschiedenis 97
Josip Broz, bijgenaamd Tito 97
De religie in Joegoslavië 98
De drievoudige breuklijn die het nationalisme voedt 98
Wat doet de vlam in pan slaan in jaren ‘80? 98
Bosnische oorlog 99
Macedonische kwestie 100
Montenegro 101
Joegoslavisch oorlogstribunaal sedert 1991 (opgericht door UNO) 101
Conclusie 101
Les 1 (14.02) Inleidende beschouwingen bij college RGREP
Geschiedenis: zin, wetmatigheid, vrije wil en toeval
• Kent de geschiedenis wetten of wetmatigheid zoals de fysica?
• Wetenschap is voorspelbaar: als men een experiment herhaalt, komt men weer
op hetzelfde uit
• Wij zitten in de humane wetenschappen als we het hebben over geschiedenis.
Zitten er daar wetten in? ‘De geschiedenis herhaalt zich.’
• Heeft de geschiedenis een zin, een finaliteit?
• Geschiedenis herhaalt de ziel
• Ibn Kaldhun, Al Makoeddima, 1370 (Ned. 2008)
• Leo Tolstoj, Oorlog en Vrede, boek 4 (1869),
• Fel bekritiseerd door K. Popper (Open sociéty and its enemies, 1945)
en door I. Berlin (Egel en vos, 1953)
• Leo Tolstoy: Russische romanschrijven van de 2e helft van de 19e E die
heeft zitten zoeken naar de wetmatigheden in de geschiedenis. In een
boek over Napoleon staat dat. Hij zoek naar de zin van de geschiedenis:
gaan we ergens naartoe en waar komen we vandaan of is het allemaal
maar toeval?
• Oswald Spengler, Der Untergang des Abendlandes (1918-’22)
• = ondergang van het avondland
• Heeft getracht de geschiedenis in wetmatigheden te verdelen
• Klopt dit wel? Is er geen veel grotere rol weggelegd voor toeval
, • K. Popper = onderlijnt dat er geen zin/wetmatigheden in de
geschiedenis zitten (ó Spengler)
• Isaia Berlin: zegt zelfde als Popper: er zijn geen wetmatigheden
• Arnold Toynbee, A study of history, 12 delen(1934-’61)
• Fel bekritiseerd door Franz Borkenau, Ende und Anfang, Von
der Generationen der Hochkulturen (1957, Eng. 1981)
• Toynbee zette beschavingen naast elkaar.
• Samuel Huntington, The clash of civilisations (1996)
• S. Huntington (ó K. Popper) = pleit enorm voor wetmatigheid
Conclusie: Waarschijnlijk is er geen wetmatigheid en is er een grote rol voor toeval,
maar het kan interpellerend zijn om te denken over grootste denkers die wel
wetmatigheden in geschiedenis zien
• Hoe beschrijf je geschiedenis objectief: er is bij ons vertekenend oriëntalisme (P. v.d.
Veer, Moderne oriëntalisme, 1995) en er is in het oosten vertekenend occidentalisme
(I. Buruma, Het westen in de ogen van zijn vijanden, 2017)
• De vooruitgang van wetenschap en technologie heeft enorm impact en gaat veel
sneller dan onze biologishe evolutie (K. Lorenz, Onze laatste kans. Blauwdruk voor
een menselijke toekomst, 1983)
• Rol technologie is ook niet te onderschatten in de geschiedenis
• (Zie Wet Gordon Moore: chips, R&T)
• De Wet van Moore, die stelt dat het aantal transistors op een
chip ongeveer elke twee jaar verdubbelt (elke keer kan er het
dubbel op ivgl met het jaar voordien), illustreert deze snelle
ontwikkeling.
• Wereld is fundamenteel veranderd op 50j tijd, ook het menselijk leven
• Generaties worden steeds korter
• MAAR men is an sich niet veranderd => generatie is wel gedetermineerd
door technologie die dan regeert maar wij zijn nog steeds hetzelfde als
vroeger (ons lichaam is hierop dus niet voorbereid)
• De rol van vrije wil en toeval zijn moeilijk in te schatten (vgl R. Sapolsky, “Determined.
A science of life without free will” 2023)
(Andere nota’s)
Karl Marx: historisch materialisme op basis van Hegel.
Link tussen biologische en technologie evolutie die niet op elkaar zijn afgestemd,
dat wij een beetje gedetermineerd worden door die technologische evolutie. Dat
die voor ons beslist.
Bv. De elektrische wagen was veel sneller bij het begin van de 20ste E sneller dan de
verbrandingsmotor. Toch heeft men gekozen voor de verbrandingsmotor voor technische
redenen (o.a. de prijs en elektrische auto’s die lagere topsnelheid hadden etc). Maar het zijn
wij dus die kiezen voor de evolutie, maar of het ook gebeurt, beslissen wij dat. Toen kon
meneer Ford voluit gaan voor elektrische wagens, dan reden er 50-60 jaar geleden al allemaal
elektrische wagens rond.
Wat heeft impact op ons huidig mensenbeeld/actuele politieke
samenleving?
Generatie X – Boomers
Generaties worden steeds korter (=> ons lichaam en biologische evolutie)
