CENTRAAL EXAMEN · VWO · 2026
Samenvatting
Aardrijkskunde
Gebaseerd op de officiële syllabus CvTE versie 2.1
Domeinen A, B, C, D en E
DOMEIN A
Vaardigheden — Geografische Benadering
Domein A vormt de ruggengraat van het vak: alle geografische
vaardigheden die je nodig hebt om vragen te stellen, bronnen te gebruiken
en conclusies te trekken. Subdomein A1 (geografische benadering) is
verplicht voor het CE en wordt altijd gecombineerd met de vakinhoudelijke
stof. Subdomein A2 (geografisch onderzoek en veldwerk) valt onder het
schoolexamen.
Geografische informatie selecteren, verwerken en weergeven
Bij het werken met kaarten kun je vijf niveaus onderscheiden. Selecteren
betekent de juiste kaart kiezen op basis van informatiewaarde en
cartografische geschiktheid: let daarbij op de gebruikte projectie, de schaal
en de mate en wijze van generalisatie en symbolisatie. Lezen is het
identificeren en beschrijven van elementen op de kaart. Analyseren gaat
een stap verder: je herkent spreidingspatronen en beschrijft correlaties
tussen patronen. Interpreteren vraagt om verklaringen voor die patronen
en om voorspellingen op basis van je achtergrondkennis. Ten slotte kun je
ook zelf kaarten produceren: je kiest daarvoor het geschikte type
elementen (punten, lijnen, vlakken of stroompijlen), een passende
klassenindeling en cartografische variabelen zoals grootte, kleur of
grijswaarden. Afhankelijk van die keuzes ontstaan stippenkaarten,
isolijnenkaarten of anamorfosekaarten.
Naast traditionele kaarten gebruik je ook Geo-ICT: virtuele globes,
webatlassen, web GIS-applicaties en GPS-toepassingen om geografische
gegevens te verzamelen, te bewerken en te presenteren. Verder leer je om
, informatie uit teksten, beelden en cijfers — grafieken, tabellen, foto's,
cartoons — te selecteren en te analyseren bij geografische vragen.
Geografische vragen stellen
Geografische vragen gaan over verschillen en relaties tussen verschijnselen
op aarde, over de wijze waarop geografische kennis wordt verworven, of
over ruimtelijke vraagstukken waar mensen mee te maken hebben. Je
onderscheidt vijf typen vragen. Beschrijvende vragen geven een
stapsgewijze weergave van een locatie, kenmerk of patroon. Verklarende
vragen brengen een oorzaak-gevolgrelatie in beeld. Voorspellende
vragen bouwen een onderbouwd toekomstscenario op. Waarderende
vragen vragen om een beargumenteerd oordeel over een keuze of
beslissing. Probleemoplossende vragen zoeken naar mogelijke
uitkomsten voor een ruimtelijk vraagstuk.
Geografische werkwijzen
Er zijn zes geografische werkwijzen die je moet beheersen. Bij elke
werkwijze gaat het om twee denkvaardigheden: onderscheid maken en
samenhangen opsporen.
1. Vergelijken in ruimte en tijd — overeenkomsten en verschillen
tussen gebieden of verschijnselen aanwijzen, en categorieën vormen.
2. Relaties leggen binnen en tussen gebieden — verticale relaties
(natuur ↔ samenleving binnen één gebied) en horizontale relaties
(samenhangen tussen gebieden).
3. Vanuit verschillende dimensies beschrijven — natuur, economie,
politiek, sociaal-cultureel en demografie onderscheiden en de
samenhangen daartussen opsporen.
4. In geografische context plaatsen — bepalen uit welke
deelgebieden een gebied bestaat (indelen) en tot welk groter geheel
het behoort (toedelen).
5. Op verschillende ruimtelijke schalen analyseren — van globale
beelden concretiseren naar details, of van details abstraheren naar
het grote geheel.
6. Bijzondere en algemene relaties leggen — inductief en deductief
redeneren om te zien hoe algemene processen een specifieke vorm
krijgen in een bepaald gebied.
DOMEIN B · POSTINDUSTRIEEL LAND: VERENIGDE STATEN
Wereld — Globalisering en Mondiale Patronen
Domein B behandelt de wereld vanuit een sociaalgeografisch perspectief.
Centraal staan globalisering, mondiale spreidingspatronen en de rol van
wereldsteden. Als aangewezen postindustrieel land gelden de Verenigde
Staten, met als uitgewerkte steden New York, Washington en Los Angeles.
Samenvatting
Aardrijkskunde
Gebaseerd op de officiële syllabus CvTE versie 2.1
Domeinen A, B, C, D en E
DOMEIN A
Vaardigheden — Geografische Benadering
Domein A vormt de ruggengraat van het vak: alle geografische
vaardigheden die je nodig hebt om vragen te stellen, bronnen te gebruiken
en conclusies te trekken. Subdomein A1 (geografische benadering) is
verplicht voor het CE en wordt altijd gecombineerd met de vakinhoudelijke
stof. Subdomein A2 (geografisch onderzoek en veldwerk) valt onder het
schoolexamen.
Geografische informatie selecteren, verwerken en weergeven
Bij het werken met kaarten kun je vijf niveaus onderscheiden. Selecteren
betekent de juiste kaart kiezen op basis van informatiewaarde en
cartografische geschiktheid: let daarbij op de gebruikte projectie, de schaal
en de mate en wijze van generalisatie en symbolisatie. Lezen is het
identificeren en beschrijven van elementen op de kaart. Analyseren gaat
een stap verder: je herkent spreidingspatronen en beschrijft correlaties
tussen patronen. Interpreteren vraagt om verklaringen voor die patronen
en om voorspellingen op basis van je achtergrondkennis. Ten slotte kun je
ook zelf kaarten produceren: je kiest daarvoor het geschikte type
elementen (punten, lijnen, vlakken of stroompijlen), een passende
klassenindeling en cartografische variabelen zoals grootte, kleur of
grijswaarden. Afhankelijk van die keuzes ontstaan stippenkaarten,
isolijnenkaarten of anamorfosekaarten.
Naast traditionele kaarten gebruik je ook Geo-ICT: virtuele globes,
webatlassen, web GIS-applicaties en GPS-toepassingen om geografische
gegevens te verzamelen, te bewerken en te presenteren. Verder leer je om
, informatie uit teksten, beelden en cijfers — grafieken, tabellen, foto's,
cartoons — te selecteren en te analyseren bij geografische vragen.
Geografische vragen stellen
Geografische vragen gaan over verschillen en relaties tussen verschijnselen
op aarde, over de wijze waarop geografische kennis wordt verworven, of
over ruimtelijke vraagstukken waar mensen mee te maken hebben. Je
onderscheidt vijf typen vragen. Beschrijvende vragen geven een
stapsgewijze weergave van een locatie, kenmerk of patroon. Verklarende
vragen brengen een oorzaak-gevolgrelatie in beeld. Voorspellende
vragen bouwen een onderbouwd toekomstscenario op. Waarderende
vragen vragen om een beargumenteerd oordeel over een keuze of
beslissing. Probleemoplossende vragen zoeken naar mogelijke
uitkomsten voor een ruimtelijk vraagstuk.
Geografische werkwijzen
Er zijn zes geografische werkwijzen die je moet beheersen. Bij elke
werkwijze gaat het om twee denkvaardigheden: onderscheid maken en
samenhangen opsporen.
1. Vergelijken in ruimte en tijd — overeenkomsten en verschillen
tussen gebieden of verschijnselen aanwijzen, en categorieën vormen.
2. Relaties leggen binnen en tussen gebieden — verticale relaties
(natuur ↔ samenleving binnen één gebied) en horizontale relaties
(samenhangen tussen gebieden).
3. Vanuit verschillende dimensies beschrijven — natuur, economie,
politiek, sociaal-cultureel en demografie onderscheiden en de
samenhangen daartussen opsporen.
4. In geografische context plaatsen — bepalen uit welke
deelgebieden een gebied bestaat (indelen) en tot welk groter geheel
het behoort (toedelen).
5. Op verschillende ruimtelijke schalen analyseren — van globale
beelden concretiseren naar details, of van details abstraheren naar
het grote geheel.
6. Bijzondere en algemene relaties leggen — inductief en deductief
redeneren om te zien hoe algemene processen een specifieke vorm
krijgen in een bepaald gebied.
DOMEIN B · POSTINDUSTRIEEL LAND: VERENIGDE STATEN
Wereld — Globalisering en Mondiale Patronen
Domein B behandelt de wereld vanuit een sociaalgeografisch perspectief.
Centraal staan globalisering, mondiale spreidingspatronen en de rol van
wereldsteden. Als aangewezen postindustrieel land gelden de Verenigde
Staten, met als uitgewerkte steden New York, Washington en Los Angeles.
