Belangrijke aantekeningen en arresten Staats- en bestuursrecht kernvak I
Arresten:
1. Kleyn Art. 6 lid 1 EVRM onpartijdigheid rechter. Raad van State twee taken een
adviserende taak en een rechterlijke controlerende taak. Art. 6 betekent niet dat de Raad
van State geen adviserende en rechtsprekende taak zou mogen combineren. Later zijn de
raad van state twee afzonderlijke afdelingen gekomen.
2. Meerenberg Art. 89 GW bevoegdheden koning. Wanneer de grondwet niet een bepaalde
bevoegdheid uitdrukkelijk aan een ander orgaan had toebedeeld, deze bevoegdheid aan de
koning toe kwam.
3. Jamin (sub)delegatie. De bedoelde eisen zouden zelf in de AMvB moeten staan, de AMvB
had niet mogen subdelegeren aan de arbeidsinspectie. (subdelegatie niet als er in de formele
wet staat ‘bij AMvB’) (Subdelegatie wel als er in de formele wet staat ‘bij of krachten AMvB)
4. Fluoridering ingrijpende overheidsmaatregelen. Legaliteitsbeginsel: geen bevoegdheid tot
fluoridering zonder wettelijke grondslag. Fluoridering om tandbederf tegen te gaan, te
ingrijpend van aard.
5. Bromfietshelm subdelegatie, uitvoering van een AMvB door de minister is geen formeel
wettelijke grondslag nodig. AmvB kende aan de minister uitvoeringsbevoegdheden toe.
6. Harmonisatiewet toetsingsverbod art. 120 GW. Een wet in formele zin mag zowel niet
aan fundamentele rechtsbeginsel als aan het statuut worden getoetst. Kan makkelijk worden
omzeild omdat de rechter een wet in formele zin wel mat toetsen aan verdragen, daarin zijn
vaak fundamentele rechtsbeginsel in opgenomen.
7. Arbeidskostenforfait
8. Waterpakt Art. 81 GW machtenscheiding. Wetten in formele zin worden vastgesteld door
de regering en de Staten-Generaal gezamenlijk. De rechter mag niet aanzetten tot
wetgeving.
9. Grenstractaat Aken Art. 93/94 GW. Doorwerking internationaal recht. Door een ieder te
eerbiedigen recht toekwam. Nederlandse rechter verdragsrecht in zijn volkenrechtelijke
hoedanigheid toepast.
10. Spoorwegstaking art. 93 GW. Directe werking verdragen. Wanneer is het een ieder
verbinden.
11. Uitzondering rookverbod wel in strijd, maar de staat heeft een grote beleidsvrijheid.
12. Van Gend en Loos directe werking verdrag. De Europese Unie kan, onafhankelijk van de
nationale wetgever rechten en plichten scheppen voor particulieren. Sprake van directe
doorwerking in de nationale rechtsorde.
13. Costa/Enel Art. 93/94 GW directe werking EEG verdrag werkt rechtstreeks door. Andere
verdragen is transformatie nodig, tenzij monistisch stelsel.
14. Tilburg Art. 7 GW, beperking grondrecht. het verspreidingsrecht kan door lagere
wetgevers worden beperkt, alleen mag de verspreiding van drukwerken nooit in zijn
algemeenheid worden verboden of van een voorafgaand verlof afhankelijk worden gesteld.
Ook is de gemeentelijke wetgever niet bevoegd om de verspreiding van gedrukte stukken op
grond van de inhoud daarvan te verbieden. Dit kan alleen de formele wetgever, want het
begrip ‘wet’ in de zin van art. 7 GW heeft de betekenis van wet in formele zin.
15. APV Nuth Art. 7 GW, beperking grondrecht. Het besluit van B&W mist verbindende kracht,
het is in strijd met art. 7 GW. het besluit van B&W om het verspreiden van drukwerk, alleen
op twee dagen gedurende een tweetal ochtenduren in de week toe te staan, is een zodanige
beperking dat het neerkomt op een algemeen verbod. Voor het desbetreffende
verspreidingsmiddel wordt geen gebruik van betekenis overgelaten.
16. AOW gewetensbezwaren art 9 EVRM, vrijheid van godsdienst. Niet ieder handelen of
nalaten van een persoon uit godsdienstige overwegingen valt onder de vrijheid van
godsdienst. De AOW is een verplichte verzekering van de gehele bevolking tegen geldelijke
gevolgen van ouderdom. De toepassing van de AOW valt buiten de reikwijdte van art. 9
, EVRM. De AOW is een verplichte verzekering voor de hele bevolking tegen de geldelijke
gevolgen van ouderdom. Godsdienstvrijheid betekent niet dat men een wettelijk voorschrift
te zijnen aanzien verbindende kracht kan ontzeggen op grond van een bezwaar dat ontleend
is aan zij godsdienstige overtuiging.
17. Handyside Series A vol. 24 art. 10 EVRM, vrijheid van meningsuiting.
Margin of appreciation te bepalen of een beperking noodzakelijk is in een democratische
samenleving (nationale beoordelingsvrijheid). Iedere beperking met betrekking tot de
vrijheid van meningsuiting moet evenredig zijn aan het legitieme doel dat wordt nagestreefd.
18. Sunday Times Art. 10 EVRM, beperking EVRM. Een beperking van de vrijheid van
meningsuiting, welke bij ‘de wet is voorzien’, moet voldoen aan de volgende voorwaarden:
ten eerste dient het recht waarop de beperking berust voldoende kenbaar te zijn en ten
tweede kan een norm pas als wet geformuleerd worden, indien deze met voldoende precisie
is geformuleerd, zodat de justitiabele er zich naar kan richten.
19. Antroposofische huisarts Art. 9 EVRM, vrijheid van godsdienst. De afwijzing van
pensioenverplichtingen is geen gedraging die naar objectieve maatstaven een directe
uitdrukking geeft aan een godsdienst of overtuiging in de zin van art.9 EVRM en 18 IVBPR.
20. Turkse werkneemster Art 6 GW, art 7:677 jo 678 BW, werking grondrechten. Over het
algemeen zal van een werknemer die op tijd, met gegronde redenen, toestemming voor het
opnemen van een snipperdag heeft gevraagd om een voor hem belangrijke godsdienstige
feestdag te vieren, niet kunnen worden verlangd dat hij op het werk aanwezig is. Dit kan
anders zijn, wanneer te verwachten valt dat de gang van zaken in het bedrijf ernstig zal
worden geschaad door de afwezigheid van de werknemer op die dag.
21. Kerk van Satan Art 6 GW, vrijheid van godsdienst. Activiteiten die zich in niets
onderscheiden van een gewone seksclub kunnen niet worden beschouwd als een
godsdienstuitoefening. Er moet in objectieve zin sprake zijn van een godsdienstuitoefening.
De rechter kan op grond van uiterlijke waarnemingen tot het oordeel komen dat van een
godsdienstuitoefening in de zin van art. 123 onder 2e SV geen sprake is.
22. Ärzte für das leben Art 11 EVRM, actief overheidsoptreden. De vrijheid van vergadering,
waaronder de vrijheid van demonstratie, kan niet worden opgevat als slechts een
verplichting van de overheid om niet in te grijpen. Onder omstandigheden vereist art. 11
EVRM een actief optreden, zoals bescherming bieden aan demonstranten die worden
belaagd door tegenstanders. Dus, in sommige gevallen is de overheid verplicht om actief op
te treden om grondrechten te waarborgen.
23. Verplichte aidstest Art 11 EVRM, horizontale werking grondrechten. Burgers kunnen ook
onderling grondrechten op elkaar roepen. ????! (nog naar kijken in de werkgroep!!)
24. Drugspand Venlo Art 10 lid 1 GW, beperking grondrechten. In dit arrest was de gemeente
niet bevoegd om APV te maken. Namelijk art 10 GW had geen delegatie naar gemeentes. Het
mocht alleen met een wet in formele zin. Na dit arrest is er formeel-wettelijke grondslag
voor beperkingen op het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer gekomen.
25. Verfbommetje art 10 EVRM, art 112 SR, meningsuiting. Het begrip meningsuiting wordt
door de HR beperkter geïnterpreteerd dan door het hof. Een gedraging (zoals het gooien van
een verfbommetje) gebaseerd op een bepaalde overtuiging, waarvan niet kenbaar is dat zij
moett worden begrepen als een deelname aan enig debat over het onderwerp waarop die
overtuiging ziet, is geen vorm van meningsuiting. Het gooien van een verfbom kan niet
worden gezien als een deelname aan een debat. In dit arrest wordt er dus helemaal niet
gekeken naar de beperking van Art 10 EVRM, omdat het gooien van een verfbom niet kan
worden gezien als een manier van meningsuiting.
26. Khurshid mustafa and tarzibachi v. Sweden Art 10 EVRM, Art 8 EVRM, vrijheid om
informatie te ontvangen en recht op eerbiediging van het privéleven en gezin. De nationale
rechter had het huurcontract zo geïnterpreteerd dat het in strijd was met het EVRM. Het
gezin moest noodgedwongen verhuizen wat ernstige gevolgen had. Terwijl de satelliet geen
schade bracht aan het huurhuis.
, 27. Wilnisser visser art 149 gemeentewet, benedengrens, onsplitsbare wilsverklaring.
Benedengrens APV de grens wordt overschreden als: de APV-bepaling ook een gedraging
verbiedt waarbij niet de openbare orde, zedelijkheid, gezondheid of huishoudelijk
gemeentebelang is betrokken.
In dit arrest werd ook het verboden op zondag in particuliere wateren verboden. Dit
betekend dat de benedengrens van de APV is geschonden.
28. Emmense baliekluivers art 40 Wegenverkeerswet, 14 APV Emmen, art 121 Gemeentewet,
anterieure lagere regeling. De APV-bepaling van een eerder afgekondigde, reeds geldende
verordening vervalt van rechtswege wanneer de hogere regeling in hetzelfde onderwerp
voorziet. In casus voorziet de wet niet in hetzelfde onderwerp omdat het doel verschilt, dat
met beide regelingen wordt beoogd. Dus in dit geval vervalt de APV-bepaling niet. Ook de
motieftheorie speelt een rol. Is het motief van beide regelingen hetzelfde, dan is er sprake
van hetzelfde onderwerp.
29. Westland art 128 gemeentewet, vernietiging KB. Het Europees recht laat de institutionele
inrichting en interne bevoegdheidsverdeling binnen een lidstaat vrij. De gemeente Westland
heeft geen autonome toeristische aantrekkingskracht. En kan dus niet worden vrijgesteld van
het verbod op koopzondagen.
30. Vereniging martijn de Hoge Raad heeft beslist dat de vereniging Martijn wordt verboden
en ontbonden omdat haar activiteiten in strijd zijn met de openbare orde.
Aantekeningen joho’s
Week 1:
- een bestuursrechtelijke wet kan een apart orgaan in het leven roepen.
- op grond van gewoonte en historie worden sommige terreinen tot het staatsrecht gerekend en
andere tot het bestuursrecht.
- Handelingen overheid:
1. feitelijke handelingen
2. rechtshandelingen
3. privaatrechtelijke handelingen
4. publiekrechtelijke handelingen
- Theocratische theorie:
- de vorst is de hoogste instantie en regeert uit naam van god.
- de vorst is de bron van macht en recht en staat boven de wet.
- onderdanen geen recht alleen tijdelijke gunsten.
- er bestaat geen recht op verzet tegen de vorst.
- verzetsleer:
- voldoet de vorst niet aan de verplichtingen van het contract dan kan verzet plaatsvinden.
- nadruk ligt op de volkssoevereiniteit
- Plakkaat van Verlatinge
- Natuurrecht John Locke
- mens is van nature vrij en ongebonden
- recht op verzet tegen de Staat
- de mens laat zich leiden door eigenbelang
- Rausseau:
- iedereen is gelijk en de wet is een uitdrukking van de gemeenschappelijke wil
- Contrat Social
- twee belangrijke ontwikkelingen met betrekking tot ministeriële verantwoordelijkheid
1. vertrouwensbeginsel
2. Algemeen kiesrecht
- Thomas Hobbes:
- wil een rede van de mens centraal, niet goddelijke natuurrechtsorde
- pessimistisch menbeels, natuurtoestand = state of war
Arresten:
1. Kleyn Art. 6 lid 1 EVRM onpartijdigheid rechter. Raad van State twee taken een
adviserende taak en een rechterlijke controlerende taak. Art. 6 betekent niet dat de Raad
van State geen adviserende en rechtsprekende taak zou mogen combineren. Later zijn de
raad van state twee afzonderlijke afdelingen gekomen.
2. Meerenberg Art. 89 GW bevoegdheden koning. Wanneer de grondwet niet een bepaalde
bevoegdheid uitdrukkelijk aan een ander orgaan had toebedeeld, deze bevoegdheid aan de
koning toe kwam.
3. Jamin (sub)delegatie. De bedoelde eisen zouden zelf in de AMvB moeten staan, de AMvB
had niet mogen subdelegeren aan de arbeidsinspectie. (subdelegatie niet als er in de formele
wet staat ‘bij AMvB’) (Subdelegatie wel als er in de formele wet staat ‘bij of krachten AMvB)
4. Fluoridering ingrijpende overheidsmaatregelen. Legaliteitsbeginsel: geen bevoegdheid tot
fluoridering zonder wettelijke grondslag. Fluoridering om tandbederf tegen te gaan, te
ingrijpend van aard.
5. Bromfietshelm subdelegatie, uitvoering van een AMvB door de minister is geen formeel
wettelijke grondslag nodig. AmvB kende aan de minister uitvoeringsbevoegdheden toe.
6. Harmonisatiewet toetsingsverbod art. 120 GW. Een wet in formele zin mag zowel niet
aan fundamentele rechtsbeginsel als aan het statuut worden getoetst. Kan makkelijk worden
omzeild omdat de rechter een wet in formele zin wel mat toetsen aan verdragen, daarin zijn
vaak fundamentele rechtsbeginsel in opgenomen.
7. Arbeidskostenforfait
8. Waterpakt Art. 81 GW machtenscheiding. Wetten in formele zin worden vastgesteld door
de regering en de Staten-Generaal gezamenlijk. De rechter mag niet aanzetten tot
wetgeving.
9. Grenstractaat Aken Art. 93/94 GW. Doorwerking internationaal recht. Door een ieder te
eerbiedigen recht toekwam. Nederlandse rechter verdragsrecht in zijn volkenrechtelijke
hoedanigheid toepast.
10. Spoorwegstaking art. 93 GW. Directe werking verdragen. Wanneer is het een ieder
verbinden.
11. Uitzondering rookverbod wel in strijd, maar de staat heeft een grote beleidsvrijheid.
12. Van Gend en Loos directe werking verdrag. De Europese Unie kan, onafhankelijk van de
nationale wetgever rechten en plichten scheppen voor particulieren. Sprake van directe
doorwerking in de nationale rechtsorde.
13. Costa/Enel Art. 93/94 GW directe werking EEG verdrag werkt rechtstreeks door. Andere
verdragen is transformatie nodig, tenzij monistisch stelsel.
14. Tilburg Art. 7 GW, beperking grondrecht. het verspreidingsrecht kan door lagere
wetgevers worden beperkt, alleen mag de verspreiding van drukwerken nooit in zijn
algemeenheid worden verboden of van een voorafgaand verlof afhankelijk worden gesteld.
Ook is de gemeentelijke wetgever niet bevoegd om de verspreiding van gedrukte stukken op
grond van de inhoud daarvan te verbieden. Dit kan alleen de formele wetgever, want het
begrip ‘wet’ in de zin van art. 7 GW heeft de betekenis van wet in formele zin.
15. APV Nuth Art. 7 GW, beperking grondrecht. Het besluit van B&W mist verbindende kracht,
het is in strijd met art. 7 GW. het besluit van B&W om het verspreiden van drukwerk, alleen
op twee dagen gedurende een tweetal ochtenduren in de week toe te staan, is een zodanige
beperking dat het neerkomt op een algemeen verbod. Voor het desbetreffende
verspreidingsmiddel wordt geen gebruik van betekenis overgelaten.
16. AOW gewetensbezwaren art 9 EVRM, vrijheid van godsdienst. Niet ieder handelen of
nalaten van een persoon uit godsdienstige overwegingen valt onder de vrijheid van
godsdienst. De AOW is een verplichte verzekering van de gehele bevolking tegen geldelijke
gevolgen van ouderdom. De toepassing van de AOW valt buiten de reikwijdte van art. 9
, EVRM. De AOW is een verplichte verzekering voor de hele bevolking tegen de geldelijke
gevolgen van ouderdom. Godsdienstvrijheid betekent niet dat men een wettelijk voorschrift
te zijnen aanzien verbindende kracht kan ontzeggen op grond van een bezwaar dat ontleend
is aan zij godsdienstige overtuiging.
17. Handyside Series A vol. 24 art. 10 EVRM, vrijheid van meningsuiting.
Margin of appreciation te bepalen of een beperking noodzakelijk is in een democratische
samenleving (nationale beoordelingsvrijheid). Iedere beperking met betrekking tot de
vrijheid van meningsuiting moet evenredig zijn aan het legitieme doel dat wordt nagestreefd.
18. Sunday Times Art. 10 EVRM, beperking EVRM. Een beperking van de vrijheid van
meningsuiting, welke bij ‘de wet is voorzien’, moet voldoen aan de volgende voorwaarden:
ten eerste dient het recht waarop de beperking berust voldoende kenbaar te zijn en ten
tweede kan een norm pas als wet geformuleerd worden, indien deze met voldoende precisie
is geformuleerd, zodat de justitiabele er zich naar kan richten.
19. Antroposofische huisarts Art. 9 EVRM, vrijheid van godsdienst. De afwijzing van
pensioenverplichtingen is geen gedraging die naar objectieve maatstaven een directe
uitdrukking geeft aan een godsdienst of overtuiging in de zin van art.9 EVRM en 18 IVBPR.
20. Turkse werkneemster Art 6 GW, art 7:677 jo 678 BW, werking grondrechten. Over het
algemeen zal van een werknemer die op tijd, met gegronde redenen, toestemming voor het
opnemen van een snipperdag heeft gevraagd om een voor hem belangrijke godsdienstige
feestdag te vieren, niet kunnen worden verlangd dat hij op het werk aanwezig is. Dit kan
anders zijn, wanneer te verwachten valt dat de gang van zaken in het bedrijf ernstig zal
worden geschaad door de afwezigheid van de werknemer op die dag.
21. Kerk van Satan Art 6 GW, vrijheid van godsdienst. Activiteiten die zich in niets
onderscheiden van een gewone seksclub kunnen niet worden beschouwd als een
godsdienstuitoefening. Er moet in objectieve zin sprake zijn van een godsdienstuitoefening.
De rechter kan op grond van uiterlijke waarnemingen tot het oordeel komen dat van een
godsdienstuitoefening in de zin van art. 123 onder 2e SV geen sprake is.
22. Ärzte für das leben Art 11 EVRM, actief overheidsoptreden. De vrijheid van vergadering,
waaronder de vrijheid van demonstratie, kan niet worden opgevat als slechts een
verplichting van de overheid om niet in te grijpen. Onder omstandigheden vereist art. 11
EVRM een actief optreden, zoals bescherming bieden aan demonstranten die worden
belaagd door tegenstanders. Dus, in sommige gevallen is de overheid verplicht om actief op
te treden om grondrechten te waarborgen.
23. Verplichte aidstest Art 11 EVRM, horizontale werking grondrechten. Burgers kunnen ook
onderling grondrechten op elkaar roepen. ????! (nog naar kijken in de werkgroep!!)
24. Drugspand Venlo Art 10 lid 1 GW, beperking grondrechten. In dit arrest was de gemeente
niet bevoegd om APV te maken. Namelijk art 10 GW had geen delegatie naar gemeentes. Het
mocht alleen met een wet in formele zin. Na dit arrest is er formeel-wettelijke grondslag
voor beperkingen op het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer gekomen.
25. Verfbommetje art 10 EVRM, art 112 SR, meningsuiting. Het begrip meningsuiting wordt
door de HR beperkter geïnterpreteerd dan door het hof. Een gedraging (zoals het gooien van
een verfbommetje) gebaseerd op een bepaalde overtuiging, waarvan niet kenbaar is dat zij
moett worden begrepen als een deelname aan enig debat over het onderwerp waarop die
overtuiging ziet, is geen vorm van meningsuiting. Het gooien van een verfbom kan niet
worden gezien als een deelname aan een debat. In dit arrest wordt er dus helemaal niet
gekeken naar de beperking van Art 10 EVRM, omdat het gooien van een verfbom niet kan
worden gezien als een manier van meningsuiting.
26. Khurshid mustafa and tarzibachi v. Sweden Art 10 EVRM, Art 8 EVRM, vrijheid om
informatie te ontvangen en recht op eerbiediging van het privéleven en gezin. De nationale
rechter had het huurcontract zo geïnterpreteerd dat het in strijd was met het EVRM. Het
gezin moest noodgedwongen verhuizen wat ernstige gevolgen had. Terwijl de satelliet geen
schade bracht aan het huurhuis.
, 27. Wilnisser visser art 149 gemeentewet, benedengrens, onsplitsbare wilsverklaring.
Benedengrens APV de grens wordt overschreden als: de APV-bepaling ook een gedraging
verbiedt waarbij niet de openbare orde, zedelijkheid, gezondheid of huishoudelijk
gemeentebelang is betrokken.
In dit arrest werd ook het verboden op zondag in particuliere wateren verboden. Dit
betekend dat de benedengrens van de APV is geschonden.
28. Emmense baliekluivers art 40 Wegenverkeerswet, 14 APV Emmen, art 121 Gemeentewet,
anterieure lagere regeling. De APV-bepaling van een eerder afgekondigde, reeds geldende
verordening vervalt van rechtswege wanneer de hogere regeling in hetzelfde onderwerp
voorziet. In casus voorziet de wet niet in hetzelfde onderwerp omdat het doel verschilt, dat
met beide regelingen wordt beoogd. Dus in dit geval vervalt de APV-bepaling niet. Ook de
motieftheorie speelt een rol. Is het motief van beide regelingen hetzelfde, dan is er sprake
van hetzelfde onderwerp.
29. Westland art 128 gemeentewet, vernietiging KB. Het Europees recht laat de institutionele
inrichting en interne bevoegdheidsverdeling binnen een lidstaat vrij. De gemeente Westland
heeft geen autonome toeristische aantrekkingskracht. En kan dus niet worden vrijgesteld van
het verbod op koopzondagen.
30. Vereniging martijn de Hoge Raad heeft beslist dat de vereniging Martijn wordt verboden
en ontbonden omdat haar activiteiten in strijd zijn met de openbare orde.
Aantekeningen joho’s
Week 1:
- een bestuursrechtelijke wet kan een apart orgaan in het leven roepen.
- op grond van gewoonte en historie worden sommige terreinen tot het staatsrecht gerekend en
andere tot het bestuursrecht.
- Handelingen overheid:
1. feitelijke handelingen
2. rechtshandelingen
3. privaatrechtelijke handelingen
4. publiekrechtelijke handelingen
- Theocratische theorie:
- de vorst is de hoogste instantie en regeert uit naam van god.
- de vorst is de bron van macht en recht en staat boven de wet.
- onderdanen geen recht alleen tijdelijke gunsten.
- er bestaat geen recht op verzet tegen de vorst.
- verzetsleer:
- voldoet de vorst niet aan de verplichtingen van het contract dan kan verzet plaatsvinden.
- nadruk ligt op de volkssoevereiniteit
- Plakkaat van Verlatinge
- Natuurrecht John Locke
- mens is van nature vrij en ongebonden
- recht op verzet tegen de Staat
- de mens laat zich leiden door eigenbelang
- Rausseau:
- iedereen is gelijk en de wet is een uitdrukking van de gemeenschappelijke wil
- Contrat Social
- twee belangrijke ontwikkelingen met betrekking tot ministeriële verantwoordelijkheid
1. vertrouwensbeginsel
2. Algemeen kiesrecht
- Thomas Hobbes:
- wil een rede van de mens centraal, niet goddelijke natuurrechtsorde
- pessimistisch menbeels, natuurtoestand = state of war
