Socialezekerheidsrecht (JUR-4SOCZNR MSEM2)
Hoorcollege- en werkcollegeaantekeningen, samenvatting van de voorgeschreven literatuur,
kennisclips en jurisprudentie
Inhoud:
- HC 1 – Historische ontwikkeling en evenredigheid
o S. Klosse & G.J. Vonk, Hoofdzaken socialezekerheidsrecht, hoofdstuk 1
o E.J. Blok, ‘Meer ruimte voor evenredigheidstoetsing in de sociale zekerheid: een kritische
vergelijking van twee wetsvoorstellen’
o CRvB 18 april 2024
- WC 1 – Personele werkingssfeer
o S. Klosse & G.J. Vonk, Hoofdzaken socialezekerheidsrecht, par. 3.1 en 3.2.
o HR Gouden Kooi
o HR X/Staatssecretaris van Financiën
o HR Deliveroo
- WC 2 – Kortdurende ziekte
o S. Klosse & G.J. Vonk, Hoofdzaken socialezekerheidsrecht, hoofdstuk 4
o B. Barentsen, ‘Passende of bedongen arbeid, wat is de vraag?’
o P.S. Fluit, ‘Second opinion en deskundigenoordeel’
o CRvB 24 januari 2018
o CRvB 21 augustus 2019
o CRvB 23 februari 2021
o CRvB 12 mei 2021
o Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 22 april 2025
o Kennisclip 1 - Arbeidsongeschiktheid in de ZW
o Kennisclip 2 - Introductie op het hybride stelsel (deel I)
- WC 3 – Langdurige ziekte
o S. Klosse & G.J. Vonk, Hoofdzaken socialezekerheidsrecht, hoofdstuk 5
o P.H. Burger & P.S. Fluit, ‘De omvang en strekking van de no-riskpolis: driedubbele of niet
verzekerde arbeid bij hernieuwde uitval’
o CRvB 4 maart 2009
o CRvB 6 maart 2019
o CRvB 11 augustus 2022
o CRvB 23 november 2023
o Kennisclip 3 – Arbeidsongeschiktheid in de Wet WIA
o Kennisclip 4 – De no-riskpolis
o Kennisclip 5 – Introductie op het hybride stelsel (deel II)
- WC 4 – Werkloosheid I
o S. Klosse & G.J. Vonk, Hoofdzaken socialezekerheidsrecht. Part. 6.1 t/m 6.3.3.
o P.S. Fluit, ‘De zelfstandige en de WW’
o CRvB 7 november 2012
o CRvB 20 september 2018
o CRvB 13 juli 2020
o CRvB 18 april 2024
- WC 5 – Werkloosheid II
o S. Klosse & G.J. Vonk, Hoofdzaken socialezekerheidsrecht, part. 6.3.4.
o I. Lintsen, ‘Artikel 24 Werkloosheidswet: het juridisch doolhof’
o CRvB 14 november 2012
o CRvB 7 december 2016
o CRvB 7 november 2018
o CRvB 8 mei 2019
o CRvB 30 juni 2022
1
,- HC 2 – Europese coördinatie van het socialezekerheidsrecht
o F.J.L. Pennings, Europees socialezekerheidsrecht, part. 6.1 t/m 6.3 en par. 6.7 (de
aanwijsregels van verordening 883/2004) en paragraaf 7.1 t/m 7.3 (detachering)
o A.P. van der Mei, ‘Kroniek EU-socialezekerheidsrecht: de toepassing van de ‘aloude’
aanwijsregels in ‘nieuwe’ tijden’
o HvJ EU Altun
o HvJ EU AFMB
o HvJ EU Team Power Europe
- WC 6 – Oefenen met de Coördinatieverordening
o F.J.L. Pennings, Europees socialezekerheidsrecht, hoofdstuk 15
(werkloosheidsuitkeringen)
- WC 7 – Grondrechten en sociale zekerheid
o N. Jansen, ‘De schone schijn van de Regeling dienstverlening aan huis’
o CRvB 13 september 2016
o CRvB 26 februari 2019
o CRvB 30 maart 2023
o CRvB 19 september 2023
- WC 8 – Actualiteit
2
, HC 1 – Historische ontwikkeling en evenredigheid
S. Klosse & G.J. Vonk, Hoofdzaken socialezekerheidsrecht, hoofdstuk 1 | E.J. Blok, ‘Meer ruimte voor evenredigheidstoetsing
in de sociale zekerheid: een kritische vergelijking van twee wetsvoorstellen’ | CRvB 18 april 2024
Hoorcollege 9 februari – Historische ontwikkeling en evenredigheid
Werknemersverzekeringen (verplicht): WW, Ziektewet en WIA (WGA & IVA)
Deze raken steeds meer vervlochten met het arbeidsrecht
Relevantie sociale zekerheid:
- Juridische perspectief: uitdagend rechtsgebied in beweging
- Sociaal belang: dient belangen van het individu, maar ook van de gehele samenleving
- Economisch belang: instandhouding economie en goede werking arbeidsmarkt
Grondrecht op sociale zekerheid:
- Sociale zekerheid heeft te maken met bestaanszekerheid
- Nederlandse Grondwet:
o Art. 20 Gw: overheid draagt zorg voor een systeem van sociale zekerheid (waaronder
bijstand)
o Art. 19 Gw: beginsel van bevordering van werkgelegenheid
- Europees/internationaal
o Art. 34 Handvest van de grondrechten van de EU
o Meerdere artikelen in het Europees Sociaal Handvest
o ILO-verdragen
Sociale zekerheid
- Sociale voorzieningen
o Participatiewet, IOAW, IOW, IOAZ, TW, Wajong
- Sociale verzekeringen
o Volksverzekeringen
Wlz, AOW, Amw, AKW
o Werknemersverzekeringen
WIA. WAO, WW, ZW
Historische ontwikkelingen
1) Begin 19e eeuw
o Eerste stappen richting verzorgingsstaat
2) WO II tot jaren 90
o Sociale zekerheid opgebouwd met WW, Bijstand en WAO
o Gericht op bestaanszekerheid
3) Begin 21e eeuw
o Omslag van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving
Liberaal mensbeeld
1) Terugtredende overheid
a. Diverse wetswijzigingen die aanspraak op uitkering beperken
b. Privatisering, meer verantwoordelijkheden voor de wetgever (belangrijkste voorbeeld:
loondoorbetalingsverplichting bij ziekte)
2) Meer nadruk op activering
a. Financiële inkomensprikkels voor uitkeringsgerechtigden
b. → Inmiddels vrij complex en gelaagd systeem ontstaan
3) Strenge handhaving en sancties
a. Angst voor potentieel frauduleus gedrag
b. Harde aanpak ten behoeve van maatschappelijk draagvlak
3
, 7:629 BW gaat voor op de Ziektewet, de ZW fungeert in sommige gevallen als een vangnet
Voorbeelden activeringsfunctie
- WIA → Focus op restcapaciteit i.p.v. arbeidsongeschiktheid
- WW en ZW → Premiedifferentiatie en eigen risico
- WW → Aangescherpte ‘uitsmijters’ functie: sollicitatieplicht en kortere uitkeringsduur
- Privatisering ZW → Loon met re-integratie bij werkgever gelegd
NB: naast activering ook informatieverplichtingen
Vraag: Welke gevolgen heeft de activeringsfunctie gehad voor de overzichtelijkheid van het systeem
van de sociale zekerheid?
- Er komen steeds meer verplichtingen voor de werknemer, deze zijn geregeld in het publiekrecht
- Bijvoorbeeld in de WW (art. 25) is er een informatieplicht voor de werknemer
- De private werkgever wordt steeds meer het publiekrecht ingetrokken → dat betekent dat het
socialezekerheidsrecht steeds meer verweven raakt bij de arbeidsovereenkomst (zoals re-
integratieverplichtingen → wordt ook getoetst door het UWV)
- Spanningen tussen publiekrecht en privaatrecht → het systeem wordt daardoor complexer
Toeslagenaffaire
- Waar ging het mis?
o Inlichtingenplicht scharnierpunt in wetgeving
o Terugvordering gebonden bevoegdheid: alles-of-niets-benadering
o Geen ruimte voor evenredigheid (art. 3:4 lid 2 BW)
o Hardheidsclausule extreem restrictief uitgelegd
- Disproportionele gevolgen
o Geringe administratieve omissies resulteerden systematisch in terugvordering van
volledige bedrag, vermeerderd met boetes
o Individuele omstandigheden werden volledig genegeerd
Speelt ook in sociale zekerheid
- Herziening van het besluit (art. 22 WW)
- Terugvorderingsregime (art. 36 WW)
o Ten onrechte ontvangen uitkering altijd terugbetalen
o Slechts één mogelijkheid hiervan af te zien: bij dringende reden
o Beroep hierop slaagde zelden (onaanvaardbaarheid)
- Sanctieregime (art. 27 en 27a WW)
o Maatregel en boete, tenzij dringende reden (onaanvaardbaarheid)
o Waarschuwingen slechts in twee beperkte situaties
Zoektocht naar menselijke maat
- Twee wetgevingstrajecten trachten de toepassing van evenredigheid te versterken
o Wetsvoorstel versterking waarborgfunctie Awb
Algemeen bestuursrechtelijk perspectief dat evenredigheid richt op álle besluiten
Uitbreiding naar gebonden besluiten via geschiktheid, noodzakelijkheid en
evenwichtigheid
o Wetsvoorstel handhaving sociale zekerheid
Specifiek socialezekerheidsperspectief dat evenredigheid concentreert op
herziening, terugvordering en sancties
Toetsingskader omvat aard en ernst van overtreding, verwijtbaarheid van
overtreder én uitvoeringsorgaan
Ruimere invulling dringende reden (CRvB 18 april 2025) (is van toepassing op
alle socialezekerheidswetten, niet alleen de Wajong zoals in deze uitspraak, maar
dus ook op de WW etc.)
4
Hoorcollege- en werkcollegeaantekeningen, samenvatting van de voorgeschreven literatuur,
kennisclips en jurisprudentie
Inhoud:
- HC 1 – Historische ontwikkeling en evenredigheid
o S. Klosse & G.J. Vonk, Hoofdzaken socialezekerheidsrecht, hoofdstuk 1
o E.J. Blok, ‘Meer ruimte voor evenredigheidstoetsing in de sociale zekerheid: een kritische
vergelijking van twee wetsvoorstellen’
o CRvB 18 april 2024
- WC 1 – Personele werkingssfeer
o S. Klosse & G.J. Vonk, Hoofdzaken socialezekerheidsrecht, par. 3.1 en 3.2.
o HR Gouden Kooi
o HR X/Staatssecretaris van Financiën
o HR Deliveroo
- WC 2 – Kortdurende ziekte
o S. Klosse & G.J. Vonk, Hoofdzaken socialezekerheidsrecht, hoofdstuk 4
o B. Barentsen, ‘Passende of bedongen arbeid, wat is de vraag?’
o P.S. Fluit, ‘Second opinion en deskundigenoordeel’
o CRvB 24 januari 2018
o CRvB 21 augustus 2019
o CRvB 23 februari 2021
o CRvB 12 mei 2021
o Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 22 april 2025
o Kennisclip 1 - Arbeidsongeschiktheid in de ZW
o Kennisclip 2 - Introductie op het hybride stelsel (deel I)
- WC 3 – Langdurige ziekte
o S. Klosse & G.J. Vonk, Hoofdzaken socialezekerheidsrecht, hoofdstuk 5
o P.H. Burger & P.S. Fluit, ‘De omvang en strekking van de no-riskpolis: driedubbele of niet
verzekerde arbeid bij hernieuwde uitval’
o CRvB 4 maart 2009
o CRvB 6 maart 2019
o CRvB 11 augustus 2022
o CRvB 23 november 2023
o Kennisclip 3 – Arbeidsongeschiktheid in de Wet WIA
o Kennisclip 4 – De no-riskpolis
o Kennisclip 5 – Introductie op het hybride stelsel (deel II)
- WC 4 – Werkloosheid I
o S. Klosse & G.J. Vonk, Hoofdzaken socialezekerheidsrecht. Part. 6.1 t/m 6.3.3.
o P.S. Fluit, ‘De zelfstandige en de WW’
o CRvB 7 november 2012
o CRvB 20 september 2018
o CRvB 13 juli 2020
o CRvB 18 april 2024
- WC 5 – Werkloosheid II
o S. Klosse & G.J. Vonk, Hoofdzaken socialezekerheidsrecht, part. 6.3.4.
o I. Lintsen, ‘Artikel 24 Werkloosheidswet: het juridisch doolhof’
o CRvB 14 november 2012
o CRvB 7 december 2016
o CRvB 7 november 2018
o CRvB 8 mei 2019
o CRvB 30 juni 2022
1
,- HC 2 – Europese coördinatie van het socialezekerheidsrecht
o F.J.L. Pennings, Europees socialezekerheidsrecht, part. 6.1 t/m 6.3 en par. 6.7 (de
aanwijsregels van verordening 883/2004) en paragraaf 7.1 t/m 7.3 (detachering)
o A.P. van der Mei, ‘Kroniek EU-socialezekerheidsrecht: de toepassing van de ‘aloude’
aanwijsregels in ‘nieuwe’ tijden’
o HvJ EU Altun
o HvJ EU AFMB
o HvJ EU Team Power Europe
- WC 6 – Oefenen met de Coördinatieverordening
o F.J.L. Pennings, Europees socialezekerheidsrecht, hoofdstuk 15
(werkloosheidsuitkeringen)
- WC 7 – Grondrechten en sociale zekerheid
o N. Jansen, ‘De schone schijn van de Regeling dienstverlening aan huis’
o CRvB 13 september 2016
o CRvB 26 februari 2019
o CRvB 30 maart 2023
o CRvB 19 september 2023
- WC 8 – Actualiteit
2
, HC 1 – Historische ontwikkeling en evenredigheid
S. Klosse & G.J. Vonk, Hoofdzaken socialezekerheidsrecht, hoofdstuk 1 | E.J. Blok, ‘Meer ruimte voor evenredigheidstoetsing
in de sociale zekerheid: een kritische vergelijking van twee wetsvoorstellen’ | CRvB 18 april 2024
Hoorcollege 9 februari – Historische ontwikkeling en evenredigheid
Werknemersverzekeringen (verplicht): WW, Ziektewet en WIA (WGA & IVA)
Deze raken steeds meer vervlochten met het arbeidsrecht
Relevantie sociale zekerheid:
- Juridische perspectief: uitdagend rechtsgebied in beweging
- Sociaal belang: dient belangen van het individu, maar ook van de gehele samenleving
- Economisch belang: instandhouding economie en goede werking arbeidsmarkt
Grondrecht op sociale zekerheid:
- Sociale zekerheid heeft te maken met bestaanszekerheid
- Nederlandse Grondwet:
o Art. 20 Gw: overheid draagt zorg voor een systeem van sociale zekerheid (waaronder
bijstand)
o Art. 19 Gw: beginsel van bevordering van werkgelegenheid
- Europees/internationaal
o Art. 34 Handvest van de grondrechten van de EU
o Meerdere artikelen in het Europees Sociaal Handvest
o ILO-verdragen
Sociale zekerheid
- Sociale voorzieningen
o Participatiewet, IOAW, IOW, IOAZ, TW, Wajong
- Sociale verzekeringen
o Volksverzekeringen
Wlz, AOW, Amw, AKW
o Werknemersverzekeringen
WIA. WAO, WW, ZW
Historische ontwikkelingen
1) Begin 19e eeuw
o Eerste stappen richting verzorgingsstaat
2) WO II tot jaren 90
o Sociale zekerheid opgebouwd met WW, Bijstand en WAO
o Gericht op bestaanszekerheid
3) Begin 21e eeuw
o Omslag van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving
Liberaal mensbeeld
1) Terugtredende overheid
a. Diverse wetswijzigingen die aanspraak op uitkering beperken
b. Privatisering, meer verantwoordelijkheden voor de wetgever (belangrijkste voorbeeld:
loondoorbetalingsverplichting bij ziekte)
2) Meer nadruk op activering
a. Financiële inkomensprikkels voor uitkeringsgerechtigden
b. → Inmiddels vrij complex en gelaagd systeem ontstaan
3) Strenge handhaving en sancties
a. Angst voor potentieel frauduleus gedrag
b. Harde aanpak ten behoeve van maatschappelijk draagvlak
3
, 7:629 BW gaat voor op de Ziektewet, de ZW fungeert in sommige gevallen als een vangnet
Voorbeelden activeringsfunctie
- WIA → Focus op restcapaciteit i.p.v. arbeidsongeschiktheid
- WW en ZW → Premiedifferentiatie en eigen risico
- WW → Aangescherpte ‘uitsmijters’ functie: sollicitatieplicht en kortere uitkeringsduur
- Privatisering ZW → Loon met re-integratie bij werkgever gelegd
NB: naast activering ook informatieverplichtingen
Vraag: Welke gevolgen heeft de activeringsfunctie gehad voor de overzichtelijkheid van het systeem
van de sociale zekerheid?
- Er komen steeds meer verplichtingen voor de werknemer, deze zijn geregeld in het publiekrecht
- Bijvoorbeeld in de WW (art. 25) is er een informatieplicht voor de werknemer
- De private werkgever wordt steeds meer het publiekrecht ingetrokken → dat betekent dat het
socialezekerheidsrecht steeds meer verweven raakt bij de arbeidsovereenkomst (zoals re-
integratieverplichtingen → wordt ook getoetst door het UWV)
- Spanningen tussen publiekrecht en privaatrecht → het systeem wordt daardoor complexer
Toeslagenaffaire
- Waar ging het mis?
o Inlichtingenplicht scharnierpunt in wetgeving
o Terugvordering gebonden bevoegdheid: alles-of-niets-benadering
o Geen ruimte voor evenredigheid (art. 3:4 lid 2 BW)
o Hardheidsclausule extreem restrictief uitgelegd
- Disproportionele gevolgen
o Geringe administratieve omissies resulteerden systematisch in terugvordering van
volledige bedrag, vermeerderd met boetes
o Individuele omstandigheden werden volledig genegeerd
Speelt ook in sociale zekerheid
- Herziening van het besluit (art. 22 WW)
- Terugvorderingsregime (art. 36 WW)
o Ten onrechte ontvangen uitkering altijd terugbetalen
o Slechts één mogelijkheid hiervan af te zien: bij dringende reden
o Beroep hierop slaagde zelden (onaanvaardbaarheid)
- Sanctieregime (art. 27 en 27a WW)
o Maatregel en boete, tenzij dringende reden (onaanvaardbaarheid)
o Waarschuwingen slechts in twee beperkte situaties
Zoektocht naar menselijke maat
- Twee wetgevingstrajecten trachten de toepassing van evenredigheid te versterken
o Wetsvoorstel versterking waarborgfunctie Awb
Algemeen bestuursrechtelijk perspectief dat evenredigheid richt op álle besluiten
Uitbreiding naar gebonden besluiten via geschiktheid, noodzakelijkheid en
evenwichtigheid
o Wetsvoorstel handhaving sociale zekerheid
Specifiek socialezekerheidsperspectief dat evenredigheid concentreert op
herziening, terugvordering en sancties
Toetsingskader omvat aard en ernst van overtreding, verwijtbaarheid van
overtreder én uitvoeringsorgaan
Ruimere invulling dringende reden (CRvB 18 april 2025) (is van toepassing op
alle socialezekerheidswetten, niet alleen de Wajong zoals in deze uitspraak, maar
dus ook op de WW etc.)
4
