Formeel Strafrecht Samenvatting RB1422 en RB0822

1




FORMEEL
STRAFRECHT
TENTAMEN:
- 1 casus
- 1 jurisprudentievraag
- 1 dwangmiddel vraag
- 1 kennisclip vraag
- theoretische vraag
- vraag over onderzoek ter terechtzitting


LES 1:
Uitgangspunten van het
strafprocesrecht
1. Inleiding
1.1 Aard en doel van het strafprocesrecht.
1.1.1 Een tweeledig hoofddoel
Strafprocesrecht bestaat uit een geheel van regels die betrekking hebben op
de toepassing van het strafrecht in een concreet geval. (= bestaansrecht
strafproces)
In het materiële strafrecht wordt bepaald welke de strafbare feiten zijn en
met welke straffen zij kunnen worden bestraft.
In het strafprocesrecht worden de bevoegdheden toegekend en wordt de
uitoefening daarvan geregeld. Cruciaal is de bevoegdheid om te
(ver)oordelen, dat aan een onafhankelijke rechter is toegekend.
KERN STRAFPROCESRECHT = totstandkoming van rechterlijke
beslissing.
HOOFDDOEL STRAFPROCESRECHT = verzekeren van juiste toepassing
van het abstracte materiële strafrecht.
1. Zorgen dat de schuldigen worden gestraft
2. Voorkomen van de bestraffing van onschuldigen (weegt het
zwaarste door)
Het tweeledige doel bergt een zeker spanning in zich. In gevallen van
twijfel gaat realisering van het ene doel onherroepelijk ten koste van het
andere doel.

, 2


In dubio pro reo-beginsel
= De verdachte krijgt het voordeel van de twijfel

De persoonlijke overtuiging van de rechter garandeert immers niet dat de
verdachte ook werkelijk schuldig is.

Als uit nieuwe feiten blijkt dat de rechter heeft gedwaald, kan de veroordeling
ongedaan worden gemaakt (art 457 ev Sv)




1.1.2 Bijkomende doelen
4 bijkomende doelen:
1) Eerbiediging (naleving) van de rechten en vrijheden van de
verdachte
 Vervolging van onschuldige burgers zoveel mogelijk voorkomen
 De vrije positie van de burger in de rechtstaat tov de overheid moet
gerespecteerd worden als die burger door de overheid van een
strafbaar feit wordt verdacht
 Toekenning van zwijgrecht aan verdachte
 Niet gedwongen kan worden bewijs tegen zichzelf te leveren

2) Eerbiediging van de rechten en vrijheden van andere betrokkenen
 Getuigen kunnen verplicht worden op de zitting te verschijnen
 Secundaire victimisatie =
dat iemand die al slachtoffer is, opnieuw gekwetst wordt door de
manier waarop anderen – zoals politie, hulpverlening, familie of de
maatschappij – met hen omgaan.

3) Procedurele rechtvaardigheid
 Verdedigingsrechten van verdachten
 Laatste woord verdachte
 Recht op eerlijk proces
Een eerlijk proces garandeert net dat de beslissing juist i, maar kan
die beslissing wel aanvaardbaar maken

, 3


 Procedurele rechtvaardigheid =
dat mensen het gevoel hebben dat een beslissing of behandeling
eerlijk tot stand is gekomen, ongeacht de uitkomst.

4) Demonstratiefunctie
 Terechtzitting dient openbaar te zijn, maakt publieke controle
mogelijk.
Waarborg tegen willekeurige bestraffing.




Instrumentaliteit vs. Rechtsbescherming (kennisclips)

Instrumentaliteit (middel) – lopende band
 Strafproces geeft bevoegdheden aan politie/OM.
 Crimineel gedrag onderdrukken
 Doel: opsporen, onderzoeken, vervolgen, bestraffen.
 Bestraffing van de daadwerkelijk schuldige
 Dient o.a. belangen van slachtoffers en samenleving.

Hoe efficiëntie bereiken in strafproces?
- Hoge pakkans en veroordelingsgraad
- Snelle en eindige strafprocedures
- Vooronderzoek
- Niet – gerechtelijke afdoening waar mogelijk

, 4


- Bestuursrechtelijke afdoening waar mogelijk

Rechtsbescherming (grens) - hindernissenbaan
 Beschermt burgers tegen misbruik van bevoegdheden.
 Voorkomen van bestraffing van onschuldigen
 Voorbeelden:
o geen straf zonder bewijs
o recht op tegenspraak
o recht op rechtsbijstand
o recht op hoger beroep

Beperkingen strafrechtspleging:
- Betrouwbaarheid van de uitkomst van strafproces
 Weinig vertrouwen in opsporingsresultaten
 Onderzoek ter zitting staat centraal
 Rechtsmiddelen om fouten te herstellen
- Bescherming feitelijk onschuldigen
- Inperking staatsmacht ipv efficiëntie



ARREST: HR Jailplant (2004)
Kern van het arrest: inzet van opsporingsbevoegdheden (zoals art. 126j Sv)
mag alleen als:
 misdrijf bijzonder ernstig is
 geen andere opsporingsmiddelen beschikbaar zijn
 proportionaliteit & subsidiariteit worden gerespecteerd
 verklaringsvrijheid verdachte (art. 29 Sv, art. 6 EVRM) niet wordt
geschonden

Rechter kijkt o.a. naar:
 proceshouding verdachte
 rol en druk van informant
 omstandigheden van het onderzoek


1.1.3 Strafproces en waarheidsvinding
Opsporingsambtenaar
 zoektocht naar waarheid

Rechtspositie verdachte
 recht om behandeld te worden als iemand die het feit niet gepleegd heeft.

Waarheidsvinding
 Een afgeleide van het eigenlijke doel, te weten de juiste toepassing van de
strafwet.

Naar de waarheid moet worden gezocht omdat er voor zover een verantwoorde
beslissing om vaststelling van de feiten vraagt. Het gaat in het strafproces zo
gezien uiteindelijk om de vraag of de beslissing verantwoord is, niet om
de vraag of de waarheid is gevonden.