Hoorcolleges aansprakelijkheidsrecht
Blok I. Doelen, functies & gronden
Hoorcollege 1
Een verbintenis is een rechtsplicht waaraan een subjectief vermogensrecht
verbonden is
- Art. 6:1 BW: verbintenissen kunnen slechts ontstaan, indien dit uit de wet
voortvloeit
o Een verbintenis wordt aangenomen indien het past binnen het
stelsel van de wet en aansluit bij de in de wet geregelde gevallen
Doelstellingen van het aansprakelijkheidsrecht:
- Compensatie: het herstellen van onrecht dat de benadeelde is aangedaan
door de dader d.m.v. schadevergoeding
o Komt neer op herstel: status quo ante (oude toestand) en ad
integrum (alle schade moet vergoed worden)
o Schadevergoeding: in geld / natura (art. 6:103 BW)
Andere remedies:
Verklaring voor recht
Rechterlijk bevel/verbod
o Corrigerende rechtvaardigheid
- Genoegdoening: het geven van erkenning aan de benadeelde dat de dader
iets verkeerd heeft gedaan. Boetedoening door de veroorzaker. Dit kan in
de vorm van een schadevergoeding, maar kan ook d.m.v. andere remedies
o Verklaring voor recht (‘moreel-declaratoir’): erkenning van het feit
HR Jeffrey
- Preventie: het voorkomen van onrechtmatig gedrag.
o Onderscheid tussen generale en speciale preventie:
Generale preventie: afschrikkingseffect, waardoor mensen
zich weerhouden van schadeveroorzakend gedrag
Speciale preventie: een individu die reeds schade heeft
veroorzaakt, valt niet in herhaling
o Manier van gedragsbeïnvloeding: ontmoediging van (dreigende)
normschending
Ex ante perspectief (= op voorhand)
Aansprakelijkheid werpt schaduw vooruit
o Handhaving van andersoortige (rechts)normen
o Empirische vragen (rechtssociologie en -economie)
Leidt de dreiging van aansprakelijkheid tot naleving? (“chilling
effect”)
- Kostenverdeling: de voorziene kosten kunnen berekend worden en deze
kunnen gespreid worden over een groter geheel (via verzekering)
, Corrigerende rechtvaardigheid: betrekking op verhoudingen tussen twee
partijen, namelijk de dader en het slachtoffer. Deze verhouding kan
contractueel, maar ook buitencontractueel bestaan. Er moet
teruggekeerd worden naar de toestand zoals deze was voordat de
schade is gemaakt
Verdelende rechtvaardigheid: verdeling van kansen en risico’s op grond
van een rechtvaardige maatstaf. Ieder krijgt zijn aandeel.
Voor verplaatsing van schade naar een ander worden de volgende
rechtvaardigingen gegeven:
- Schuldleer: schade kan worden afgewenteld wanneer een ander iets te
verwijten valt
- Risicoleer
- Profijtleer: degene die profijt heeft van bepaalde activiteiten, personen of
zaken moet ook de daaraan verbonden risico’s dragen
Een benadeelde kan zichzelf tegen bepaalde risico’s verzekeren (first party-
verzekering)
- Er ontstaat een verzekeringsovereenkomst (ex art. 7:925 BW)
Men kan zich ook verzekeren tegen de financiële gevolgen van aansprakelijkheid
(third party-verzekering)
Collectieve acties (art. 3:305a BW):
- Via dit artikel kunnen stichtingen en verenigingen een rechtsvordering
instellen namens een groep benadeelden
o Bijv. bij massaschade
Jurisprudentie
HR Wrongful birth
- Een arts was vergeten een spiraal terug te plaatsen bij een vrouw na een
operatie, waarna zij zwanger werd
o Is de arts aansprakelijk voor de vergoeding van de opvoedkosten
van het kind, smartengeld en gederfde inkomsten wegens het niet
kunnen werken?
Ja, de arts moest de opvoedkosten en gederfde inkomsten
vergoeden
HR Jeffrey
- Is een emotioneel belang een grond voor verklaring voor recht?
, o Er werd geoordeeld dat een zuiver emotioneel belang niet
voldoende is. Er moet een financieel belang zijn.
HR Baby Kelly
- Het kind heeft een aangeboren afwijking die ontdekt had moeten worden
door de verloskundige. Het kind ontwikkeld zich zeer slecht en lijdt
daardoor. Het kind behoeft extra intensieve verzorging. Dit brengt allerlei
kosten met zich mee
- De ouders brengen een vordering in tegen de verloskundige en het
ziekenhuis om de kosten terug te vorderen
o Vordering van ‘wrongful life’: het gaat om een niet gezond kind
Anders dan ‘wrongful birth’
- De vordering kan worden ingesteld door de ouders die extra kosten maken,
maar deze kan ook worden ingesteld door het kind zelf
- De vordering kan worden ingesteld tegen het ziekenhuis, maar kan ook
worden ingesteld tegen de ouders zelf
- De ouders spreken het ziekenhuis en de verloskundige aan. Dit doen zij
zowel als vertegenwoordigers, als op eigen naam.
o De rechtsgrond bevindt zich zowel in wanprestatie als in
onrechtmatige daad:
Wanprestatie (art. 6:74, 6:98, 7:446 en 7:453 BW): er is
sprake van een geneeskundige behandelingsovereenkomst
De verloskundige heeft een beroepsfout gemaakt, die
ook nog eens toerekenbaar is.
o Wanprestatie tegenover de moeder
Onrechtmatige daad (art. 6:162 en 6:98 BW):
De vader is niet betrokken als partij bij de
geneeskundige behandelingsovereenkomst, maar zijn
belangen zijn zo nauw betrokken op basis van het
familierecht, dat de wanprestatie jegens de moeder
een onrechtmatige daad oplevert tegenover de vader
De aard van de overeenkomst is er zo op gericht dat
het verlenen van zorg jegens de moeder direct in het
belang is van het ongeboren kind. Schending van deze
zorgplicht jegens de moeder levert een onrechtmatige
daad op jegens baby Kelly
o Er moet sprake zijn van een causaal verband.
CSQN houdt in dat er een direct verband bestaat
tussen de gedraging en de schade. TNR bepaald
de omvang van de schadevergoeding. De schade
moet toe te rekenen zijn aan de dader
- Schade: ze vorderen niet alleen een materiele schadevergoeding, maar
óók immateriële schadevergoeding, ten aanzien van de gemiste keuze om
de zwangerschap af te breken. Alle relevante omstandigheden van het
geval zijn van belang
o Art. 6:106, lid 1 onder b: lichamelijk letsel, aantasting eer en goede
naam, of “andere aantasting in de persoon’’
o Art. 6:97 BW: hoe moeten we de schade begroten?
, Opmaken van het verschil van hoe het was en hoe het nu is.
de rechter dient de schade te begroten op grond van de
kosten gedurende Kelly’s hele leven.
HR Urgenda
- Is de Nederlandse Staat, op basis van de zorgplicht, verplicht om de
uitstoot van broeikasgassen te verminderen?
o De Staat heeft haar zorgplicht op basis van art. 2 en 8 EVRM
geschonden, waarmee zij onrechtmatig gehandeld heeft.
Hof Shell/Milieudefensie
- Handelt Shell in strijd met de maatschappelijke zorgvuldigheid, omdat zij
geen maatregelen neemt om de gevaarlijke klimaatverandering te
voorkomen?
o Volgens het Hof is er geen strijd met de maatschappelijke
zorgvuldigheid. Shell heeft voor zichzelf reductiedoelstellingen en is
goed op weg om deze te behalen.
Hoorcollege 2
Buitencontractuele aansprakelijkheid:
- Van de Europese Unie
o Art. 340 VWEU
o HvJEU Grifoni
Onrechtmatigheid
Daadwerkelijke schade
Causaal verband
- Van de landen om ons heen
o Frankrijk (code civile):
Schade door een ander veroorzaakt leidt tot aansprakelijkheid
De schade kan ook een gevolg zijn van nalatigheid of
onvoorzichtigheid, niet alleen van daden
o Duitsland:
Wie opzettelijk of nalatig het leven, het lichaam, de
gezondheid, de vrijheid, het eigendom of een ander recht van
een ander wederrechtelijk schendt, is verplicht de schade die
daaruit ontstaat te vergoeden.
- Rechtsgeschiedenis:
o Gaius en Ulpianus, Digesten:
Een handeling die tot schade leidt en onrechtmatig is, moet
worden vergoed.
Twee hoofdbeginselen van aansprakelijkheid:
1) Berokken een ander geen schade
2) Ieder draagt zijn eigen schade
Voorwaarden voor aansprakelijkheid op grond van art. 6:162 BW:
- Er moet sprake zijn van een gedraging (doen of nalaten)
Blok I. Doelen, functies & gronden
Hoorcollege 1
Een verbintenis is een rechtsplicht waaraan een subjectief vermogensrecht
verbonden is
- Art. 6:1 BW: verbintenissen kunnen slechts ontstaan, indien dit uit de wet
voortvloeit
o Een verbintenis wordt aangenomen indien het past binnen het
stelsel van de wet en aansluit bij de in de wet geregelde gevallen
Doelstellingen van het aansprakelijkheidsrecht:
- Compensatie: het herstellen van onrecht dat de benadeelde is aangedaan
door de dader d.m.v. schadevergoeding
o Komt neer op herstel: status quo ante (oude toestand) en ad
integrum (alle schade moet vergoed worden)
o Schadevergoeding: in geld / natura (art. 6:103 BW)
Andere remedies:
Verklaring voor recht
Rechterlijk bevel/verbod
o Corrigerende rechtvaardigheid
- Genoegdoening: het geven van erkenning aan de benadeelde dat de dader
iets verkeerd heeft gedaan. Boetedoening door de veroorzaker. Dit kan in
de vorm van een schadevergoeding, maar kan ook d.m.v. andere remedies
o Verklaring voor recht (‘moreel-declaratoir’): erkenning van het feit
HR Jeffrey
- Preventie: het voorkomen van onrechtmatig gedrag.
o Onderscheid tussen generale en speciale preventie:
Generale preventie: afschrikkingseffect, waardoor mensen
zich weerhouden van schadeveroorzakend gedrag
Speciale preventie: een individu die reeds schade heeft
veroorzaakt, valt niet in herhaling
o Manier van gedragsbeïnvloeding: ontmoediging van (dreigende)
normschending
Ex ante perspectief (= op voorhand)
Aansprakelijkheid werpt schaduw vooruit
o Handhaving van andersoortige (rechts)normen
o Empirische vragen (rechtssociologie en -economie)
Leidt de dreiging van aansprakelijkheid tot naleving? (“chilling
effect”)
- Kostenverdeling: de voorziene kosten kunnen berekend worden en deze
kunnen gespreid worden over een groter geheel (via verzekering)
, Corrigerende rechtvaardigheid: betrekking op verhoudingen tussen twee
partijen, namelijk de dader en het slachtoffer. Deze verhouding kan
contractueel, maar ook buitencontractueel bestaan. Er moet
teruggekeerd worden naar de toestand zoals deze was voordat de
schade is gemaakt
Verdelende rechtvaardigheid: verdeling van kansen en risico’s op grond
van een rechtvaardige maatstaf. Ieder krijgt zijn aandeel.
Voor verplaatsing van schade naar een ander worden de volgende
rechtvaardigingen gegeven:
- Schuldleer: schade kan worden afgewenteld wanneer een ander iets te
verwijten valt
- Risicoleer
- Profijtleer: degene die profijt heeft van bepaalde activiteiten, personen of
zaken moet ook de daaraan verbonden risico’s dragen
Een benadeelde kan zichzelf tegen bepaalde risico’s verzekeren (first party-
verzekering)
- Er ontstaat een verzekeringsovereenkomst (ex art. 7:925 BW)
Men kan zich ook verzekeren tegen de financiële gevolgen van aansprakelijkheid
(third party-verzekering)
Collectieve acties (art. 3:305a BW):
- Via dit artikel kunnen stichtingen en verenigingen een rechtsvordering
instellen namens een groep benadeelden
o Bijv. bij massaschade
Jurisprudentie
HR Wrongful birth
- Een arts was vergeten een spiraal terug te plaatsen bij een vrouw na een
operatie, waarna zij zwanger werd
o Is de arts aansprakelijk voor de vergoeding van de opvoedkosten
van het kind, smartengeld en gederfde inkomsten wegens het niet
kunnen werken?
Ja, de arts moest de opvoedkosten en gederfde inkomsten
vergoeden
HR Jeffrey
- Is een emotioneel belang een grond voor verklaring voor recht?
, o Er werd geoordeeld dat een zuiver emotioneel belang niet
voldoende is. Er moet een financieel belang zijn.
HR Baby Kelly
- Het kind heeft een aangeboren afwijking die ontdekt had moeten worden
door de verloskundige. Het kind ontwikkeld zich zeer slecht en lijdt
daardoor. Het kind behoeft extra intensieve verzorging. Dit brengt allerlei
kosten met zich mee
- De ouders brengen een vordering in tegen de verloskundige en het
ziekenhuis om de kosten terug te vorderen
o Vordering van ‘wrongful life’: het gaat om een niet gezond kind
Anders dan ‘wrongful birth’
- De vordering kan worden ingesteld door de ouders die extra kosten maken,
maar deze kan ook worden ingesteld door het kind zelf
- De vordering kan worden ingesteld tegen het ziekenhuis, maar kan ook
worden ingesteld tegen de ouders zelf
- De ouders spreken het ziekenhuis en de verloskundige aan. Dit doen zij
zowel als vertegenwoordigers, als op eigen naam.
o De rechtsgrond bevindt zich zowel in wanprestatie als in
onrechtmatige daad:
Wanprestatie (art. 6:74, 6:98, 7:446 en 7:453 BW): er is
sprake van een geneeskundige behandelingsovereenkomst
De verloskundige heeft een beroepsfout gemaakt, die
ook nog eens toerekenbaar is.
o Wanprestatie tegenover de moeder
Onrechtmatige daad (art. 6:162 en 6:98 BW):
De vader is niet betrokken als partij bij de
geneeskundige behandelingsovereenkomst, maar zijn
belangen zijn zo nauw betrokken op basis van het
familierecht, dat de wanprestatie jegens de moeder
een onrechtmatige daad oplevert tegenover de vader
De aard van de overeenkomst is er zo op gericht dat
het verlenen van zorg jegens de moeder direct in het
belang is van het ongeboren kind. Schending van deze
zorgplicht jegens de moeder levert een onrechtmatige
daad op jegens baby Kelly
o Er moet sprake zijn van een causaal verband.
CSQN houdt in dat er een direct verband bestaat
tussen de gedraging en de schade. TNR bepaald
de omvang van de schadevergoeding. De schade
moet toe te rekenen zijn aan de dader
- Schade: ze vorderen niet alleen een materiele schadevergoeding, maar
óók immateriële schadevergoeding, ten aanzien van de gemiste keuze om
de zwangerschap af te breken. Alle relevante omstandigheden van het
geval zijn van belang
o Art. 6:106, lid 1 onder b: lichamelijk letsel, aantasting eer en goede
naam, of “andere aantasting in de persoon’’
o Art. 6:97 BW: hoe moeten we de schade begroten?
, Opmaken van het verschil van hoe het was en hoe het nu is.
de rechter dient de schade te begroten op grond van de
kosten gedurende Kelly’s hele leven.
HR Urgenda
- Is de Nederlandse Staat, op basis van de zorgplicht, verplicht om de
uitstoot van broeikasgassen te verminderen?
o De Staat heeft haar zorgplicht op basis van art. 2 en 8 EVRM
geschonden, waarmee zij onrechtmatig gehandeld heeft.
Hof Shell/Milieudefensie
- Handelt Shell in strijd met de maatschappelijke zorgvuldigheid, omdat zij
geen maatregelen neemt om de gevaarlijke klimaatverandering te
voorkomen?
o Volgens het Hof is er geen strijd met de maatschappelijke
zorgvuldigheid. Shell heeft voor zichzelf reductiedoelstellingen en is
goed op weg om deze te behalen.
Hoorcollege 2
Buitencontractuele aansprakelijkheid:
- Van de Europese Unie
o Art. 340 VWEU
o HvJEU Grifoni
Onrechtmatigheid
Daadwerkelijke schade
Causaal verband
- Van de landen om ons heen
o Frankrijk (code civile):
Schade door een ander veroorzaakt leidt tot aansprakelijkheid
De schade kan ook een gevolg zijn van nalatigheid of
onvoorzichtigheid, niet alleen van daden
o Duitsland:
Wie opzettelijk of nalatig het leven, het lichaam, de
gezondheid, de vrijheid, het eigendom of een ander recht van
een ander wederrechtelijk schendt, is verplicht de schade die
daaruit ontstaat te vergoeden.
- Rechtsgeschiedenis:
o Gaius en Ulpianus, Digesten:
Een handeling die tot schade leidt en onrechtmatig is, moet
worden vergoed.
Twee hoofdbeginselen van aansprakelijkheid:
1) Berokken een ander geen schade
2) Ieder draagt zijn eigen schade
Voorwaarden voor aansprakelijkheid op grond van art. 6:162 BW:
- Er moet sprake zijn van een gedraging (doen of nalaten)
