Samenvatting Formeel Belastingrecht
HC 1: heffingsmethoden.................................................................................2
WC 1............................................................................................................................... 6
HC 2: navordering en naheffing.......................................................................9
WC 2............................................................................................................................. 13
HC 3: algemene beginselen van behoorlijk bestuur: ABBB..............................16
WC 3............................................................................................................................. 21
HC 4: verplichtingen ten dienste van de belastingheffing...............................25
WC 4............................................................................................................................. 29
HC 5: bezwaar.............................................................................................. 33
WC 5............................................................................................................................. 37
HC 6: beroep................................................................................................ 40
WC 6............................................................................................................................. 45
Gastcollege: Arresten van de Hoge Raad.......................................................49
HC 8: Boeten................................................................................................ 54
WC 7............................................................................................................................. 63
HC 9: Invordering.........................................................................................67
WC 8............................................................................................................................. 71
Gastcollege: Fiscaal Strafrecht......................................................................75
,HC 1: heffingsmethoden
Wat is formeel belastingrecht?
• Formeel belastingrecht:
• Typisch juridische invalshoek: op welke wijze worden belastingen
geheven (vastgesteld: betaling vindt plaats) en ingevorderd (geïnd)?
• Relevante vragen:
• Bevoegdheden Belastingdienst?
• Welke procedures gelden?
• Rechten en plichten van belastingplichtigen.
Transformatie belastingadministraties
Van tax administration-centric naar customer-centric
Formeel belastingrecht versus materieel belastingrecht
Wat & Hoe
• Materieel belastingrecht:
Wat (inhoudelijk)
• Formeel belastingrecht:
Hoe (welke procedures, bevoegdheden, rechten en plichten gelden)
• Spanning rechtshandhaving en rechtsbescherming
• Rechtshandhaving: spontane & juiste belastingbetaling is illusie
• Rechtsbescherming belastingplichtige tegenover Belastingdienst
Begrip belastingschuld
• Materiële belastingschuld
- Vloeit voort uit de wet (legaliteitsbeginsel)
- Niet invorderbaar
- Tijdstip- en tijdvakbelastingen
Omzetbelasting = tijdvakbelasting, inkomstenbelasting
(kalenderjaar/boekjaar) = tijdvakbelasting, erf/schenk/overdracht =
tijdstipbelasting
Aangifte – indienen – aanslag op
• Formele belastingschuld
- Formalisering materiële belastingschuld
- Betalingsverplichting (ontstaat door formalisering)
Heffingsmethoden: aangifte- en aanslagbelasting
Heffingsmethoden
• AWR
• Aanslag- en aangiftebelastingen (2 methoden om een belastingschuld
vast te stellen = formaliseren = belangrijk bij vaststellen
betalingsverplichting)
• Heffing bij wege van uitnodiging tot betaling
• Heffingen op overige wijzen
• Heffingsmethoden: afhankelijk van complexiteit echter…
Afdrachtsbelasting = altijd een ander dan de
belastingplichtige die de belasting afdraagt
Voldoeningsbelasting = de belastingplichtige
zelf doet de aangifte en betaalt
- Ondernemer bij omzetbelasting
2
, Aanslagbelastingen: aanslag indienen –
inspecteur controleert en stelt belastingschuld
vast d.m.v. het vaststellen van een aanslag;
aanslag = moment van formaliseren
Aangiftebelastingen: aangifte van
belastingdienst – inleveren en meteen
betalen; betaling = moment van formaliseren,
controle gebeurt pas achteraf
Verhouding Awb en AWR
Juridische kader FBR: Awb (algemene wet bestuursrecht) versus AWR
• Systematisch:
• Awb: algemene wet (gelaagde structuur)
• AWR: bijzondere (algemene) wet
• Volgorde raadplegen:
• Eerst Awb, dan AWR (lex specialis = eerst altijd awb, voor
uitzonderingen naar awr):
• Dan lagere regelgeving zoals besluiten: art. 4:84 Awb: Besluit Fiscaal
Bestuursrecht (BFB), (‘beleidsbesluit’; bevat beleidsregels)
AWR bevat uitzonderingen en specifieke regelingen t.o.v. Awb
• Soms ‘teruggenomen’ (=>Awb-conform) of nog soepeler behandeling in
beleidsregels!
• Beleidsbesluit tbv uniforme uitvoering
AWR
Let op indeling AWR:
• Alg. bepalingen, Hoofdstuk I
• Aangifte, Hoofdstuk II (art. 6 t/m 10a AWR)
- Aangifte voor aanslag- en aangiftebelasting
• Bij wege van aanslag, Hoofdstuk III AWR (art. 11 t/m 18a AWR)
• Bij wege van aangifte, Hoofdstuk IV AWR (art. 19 en 20 AWR)
De inspecteur
• Wie is inspecteur [ontvanger]?: landelijke bevoegdheid (art. 3 AWR)
(regionale) directeur art. 3 AWR jo. art. 5 Uitv.reg.Bd
• Bevoegdheid inspecteur
• Absolute competentie (‘of’)
• over welke bevoegdheden beschikt ambtenaar; bijv. Art. 11 AWR:
aanslag vaststellen
• Relatieve competentie (‘welke’)
• welke ambtenaar is in concreet geval bevoegd (art. 11 Uitv. Reg.
BD)
• art. 3 AWR; art. 3, lid 2 AWR: delegatiebepaling
• Art. 3 Uitv. Reg Bd: organisatie structuur Belastingdienst
Elektronisch berichtenverkeer
Wet elektronisch berichtenverkeer BD (afwijking van afd. 2.3 Awb)
Art. 3a AWR jo Regeling elektronisch berichtenverkeer BD
- Formele verkeer zoveel mogelijk elektronisch
* digitaal domein
* in de wetgeving benoemd
* gefaseerde invoering via ministeriële regeling
* keuzeregeling sinds 1 januari 2026
Aangifte en aanslag
3
, Aanslagbiljet
• Art. 5 AWR (definitie bepaling)
• Vaststelling aanslag door opmaken aanslagbiljet
• Dagtekening biljet = dagtekening aanslag
• Tenzij: BNB 1990/176, BNB 2014/182
• Aanslagbiljet ter invordering naar de ontvanger
• art. 8 Inv. Wet: ontvanger maakt aanslag bekend
Uitreiking aangifte
• Art. 6 AWR (algemene bepaling)
• Uitnodigen tot het doen van aangifte
• Art. 4a Uitv. Reg. AWR
• Verplichting om uitreiking van biljet te verzoeken
• Hoofdstuk II AWR, artikel 2 t/m 4 AWR Uitvoeringsregeling
• “Gehouden aangifte te doen”
Tijdslijn
Art. 6 lid 3 AWR juncto art. 2 Uitv. Reg
AWR
Tijdvak is kalenderjaar
Aangifte doen
Art. 8 AWR: vereiste aangifte!!
- Lid 1 onderdeel a: “Duidelijk, stellig en zonder voorbehoud”
- Geen “beschikking op aanvraag” (art. 8, lid 2 AWR)
• Art. 9 AWR aangifte voor aanslagbelasting
• Art. 10 AWR aangifte voor aangiftebelasting
• Art. 10a AWR spontane informatieplicht
Aanslagbelastingen
Let vanaf hier: aanslagbelastingen!
• De inspecteur stelt de aanslag vast (art. 11 AWR)
• Hij/zij mag daarbij afwijken van de aangifte: of
• Ambtshalve vaststellen als geen aangifte is gedaan (schatting & hoger
dan aangifte)
Voorbereiding
• Inspecteur moet daarbij zorgvuldige voorbereiden (zorgvuldigheidsbeginsel)
* wat mag wel/niet?
• Dossier kijken
• Informatie ex art. 47 e.v. AWR
• Informatie van derden
• Reikwijdte onderzoeksplicht (navordering)
* Niet in redelijkheid hoefde te twijfelen aan de juistheid
* Niet onwaarschijnlijke mogelijkheid
De aanslag
• Vaststelling aanslag door opmaken van aanslagbiljet: art. 5 AWR
• Aanslagbiljet soms meerdere beschikkingen
• Dagtekening
• Termijn aanslag, artikel 11, lid 3 AWR (juncto art. 11, lid 4 AWR)
• Verleende uitstel (BNB 1997/159)
• Conversie
Verleende uitstel IB
4
HC 1: heffingsmethoden.................................................................................2
WC 1............................................................................................................................... 6
HC 2: navordering en naheffing.......................................................................9
WC 2............................................................................................................................. 13
HC 3: algemene beginselen van behoorlijk bestuur: ABBB..............................16
WC 3............................................................................................................................. 21
HC 4: verplichtingen ten dienste van de belastingheffing...............................25
WC 4............................................................................................................................. 29
HC 5: bezwaar.............................................................................................. 33
WC 5............................................................................................................................. 37
HC 6: beroep................................................................................................ 40
WC 6............................................................................................................................. 45
Gastcollege: Arresten van de Hoge Raad.......................................................49
HC 8: Boeten................................................................................................ 54
WC 7............................................................................................................................. 63
HC 9: Invordering.........................................................................................67
WC 8............................................................................................................................. 71
Gastcollege: Fiscaal Strafrecht......................................................................75
,HC 1: heffingsmethoden
Wat is formeel belastingrecht?
• Formeel belastingrecht:
• Typisch juridische invalshoek: op welke wijze worden belastingen
geheven (vastgesteld: betaling vindt plaats) en ingevorderd (geïnd)?
• Relevante vragen:
• Bevoegdheden Belastingdienst?
• Welke procedures gelden?
• Rechten en plichten van belastingplichtigen.
Transformatie belastingadministraties
Van tax administration-centric naar customer-centric
Formeel belastingrecht versus materieel belastingrecht
Wat & Hoe
• Materieel belastingrecht:
Wat (inhoudelijk)
• Formeel belastingrecht:
Hoe (welke procedures, bevoegdheden, rechten en plichten gelden)
• Spanning rechtshandhaving en rechtsbescherming
• Rechtshandhaving: spontane & juiste belastingbetaling is illusie
• Rechtsbescherming belastingplichtige tegenover Belastingdienst
Begrip belastingschuld
• Materiële belastingschuld
- Vloeit voort uit de wet (legaliteitsbeginsel)
- Niet invorderbaar
- Tijdstip- en tijdvakbelastingen
Omzetbelasting = tijdvakbelasting, inkomstenbelasting
(kalenderjaar/boekjaar) = tijdvakbelasting, erf/schenk/overdracht =
tijdstipbelasting
Aangifte – indienen – aanslag op
• Formele belastingschuld
- Formalisering materiële belastingschuld
- Betalingsverplichting (ontstaat door formalisering)
Heffingsmethoden: aangifte- en aanslagbelasting
Heffingsmethoden
• AWR
• Aanslag- en aangiftebelastingen (2 methoden om een belastingschuld
vast te stellen = formaliseren = belangrijk bij vaststellen
betalingsverplichting)
• Heffing bij wege van uitnodiging tot betaling
• Heffingen op overige wijzen
• Heffingsmethoden: afhankelijk van complexiteit echter…
Afdrachtsbelasting = altijd een ander dan de
belastingplichtige die de belasting afdraagt
Voldoeningsbelasting = de belastingplichtige
zelf doet de aangifte en betaalt
- Ondernemer bij omzetbelasting
2
, Aanslagbelastingen: aanslag indienen –
inspecteur controleert en stelt belastingschuld
vast d.m.v. het vaststellen van een aanslag;
aanslag = moment van formaliseren
Aangiftebelastingen: aangifte van
belastingdienst – inleveren en meteen
betalen; betaling = moment van formaliseren,
controle gebeurt pas achteraf
Verhouding Awb en AWR
Juridische kader FBR: Awb (algemene wet bestuursrecht) versus AWR
• Systematisch:
• Awb: algemene wet (gelaagde structuur)
• AWR: bijzondere (algemene) wet
• Volgorde raadplegen:
• Eerst Awb, dan AWR (lex specialis = eerst altijd awb, voor
uitzonderingen naar awr):
• Dan lagere regelgeving zoals besluiten: art. 4:84 Awb: Besluit Fiscaal
Bestuursrecht (BFB), (‘beleidsbesluit’; bevat beleidsregels)
AWR bevat uitzonderingen en specifieke regelingen t.o.v. Awb
• Soms ‘teruggenomen’ (=>Awb-conform) of nog soepeler behandeling in
beleidsregels!
• Beleidsbesluit tbv uniforme uitvoering
AWR
Let op indeling AWR:
• Alg. bepalingen, Hoofdstuk I
• Aangifte, Hoofdstuk II (art. 6 t/m 10a AWR)
- Aangifte voor aanslag- en aangiftebelasting
• Bij wege van aanslag, Hoofdstuk III AWR (art. 11 t/m 18a AWR)
• Bij wege van aangifte, Hoofdstuk IV AWR (art. 19 en 20 AWR)
De inspecteur
• Wie is inspecteur [ontvanger]?: landelijke bevoegdheid (art. 3 AWR)
(regionale) directeur art. 3 AWR jo. art. 5 Uitv.reg.Bd
• Bevoegdheid inspecteur
• Absolute competentie (‘of’)
• over welke bevoegdheden beschikt ambtenaar; bijv. Art. 11 AWR:
aanslag vaststellen
• Relatieve competentie (‘welke’)
• welke ambtenaar is in concreet geval bevoegd (art. 11 Uitv. Reg.
BD)
• art. 3 AWR; art. 3, lid 2 AWR: delegatiebepaling
• Art. 3 Uitv. Reg Bd: organisatie structuur Belastingdienst
Elektronisch berichtenverkeer
Wet elektronisch berichtenverkeer BD (afwijking van afd. 2.3 Awb)
Art. 3a AWR jo Regeling elektronisch berichtenverkeer BD
- Formele verkeer zoveel mogelijk elektronisch
* digitaal domein
* in de wetgeving benoemd
* gefaseerde invoering via ministeriële regeling
* keuzeregeling sinds 1 januari 2026
Aangifte en aanslag
3
, Aanslagbiljet
• Art. 5 AWR (definitie bepaling)
• Vaststelling aanslag door opmaken aanslagbiljet
• Dagtekening biljet = dagtekening aanslag
• Tenzij: BNB 1990/176, BNB 2014/182
• Aanslagbiljet ter invordering naar de ontvanger
• art. 8 Inv. Wet: ontvanger maakt aanslag bekend
Uitreiking aangifte
• Art. 6 AWR (algemene bepaling)
• Uitnodigen tot het doen van aangifte
• Art. 4a Uitv. Reg. AWR
• Verplichting om uitreiking van biljet te verzoeken
• Hoofdstuk II AWR, artikel 2 t/m 4 AWR Uitvoeringsregeling
• “Gehouden aangifte te doen”
Tijdslijn
Art. 6 lid 3 AWR juncto art. 2 Uitv. Reg
AWR
Tijdvak is kalenderjaar
Aangifte doen
Art. 8 AWR: vereiste aangifte!!
- Lid 1 onderdeel a: “Duidelijk, stellig en zonder voorbehoud”
- Geen “beschikking op aanvraag” (art. 8, lid 2 AWR)
• Art. 9 AWR aangifte voor aanslagbelasting
• Art. 10 AWR aangifte voor aangiftebelasting
• Art. 10a AWR spontane informatieplicht
Aanslagbelastingen
Let vanaf hier: aanslagbelastingen!
• De inspecteur stelt de aanslag vast (art. 11 AWR)
• Hij/zij mag daarbij afwijken van de aangifte: of
• Ambtshalve vaststellen als geen aangifte is gedaan (schatting & hoger
dan aangifte)
Voorbereiding
• Inspecteur moet daarbij zorgvuldige voorbereiden (zorgvuldigheidsbeginsel)
* wat mag wel/niet?
• Dossier kijken
• Informatie ex art. 47 e.v. AWR
• Informatie van derden
• Reikwijdte onderzoeksplicht (navordering)
* Niet in redelijkheid hoefde te twijfelen aan de juistheid
* Niet onwaarschijnlijke mogelijkheid
De aanslag
• Vaststelling aanslag door opmaken van aanslagbiljet: art. 5 AWR
• Aanslagbiljet soms meerdere beschikkingen
• Dagtekening
• Termijn aanslag, artikel 11, lid 3 AWR (juncto art. 11, lid 4 AWR)
• Verleende uitstel (BNB 1997/159)
• Conversie
Verleende uitstel IB
4
