Week 1:
Hoorcollege 1: statutair bestuurder
Wat is een onderneming?
- Vennootschap (BV/NV)
- Stichting, vereniging, vof etc.
Arbeidsrecht: WOR, overgang van onderneming
O&A: vooral gericht op vennootschappen
Rollen in de vennootschap:
- Algemene vergadering van aandeelhouders (AVA)
- Raad van bestuur/bestuurders (directie)
- Raad van commissarissen (verplichte rol bij structuurvennootschappen; art. 2:153 en
263 lid 2 BW)
- Ondernemingsraad (OR)
De statutair bestuurder:
- Benoeming
- Ontslag van de bestuurder
- Bezoldiging
- Aansprakelijkheid van bestuurders
Wat/wie is een ‘statutair’ bestuurder?
- Directeur, CEO, general manager, president?
- Er moet een rechtsgeldig benoemingsbesluit zijn
- Door de benoeming wordt de statutair bestuurder rechtsgeldig vertegenwoordiger
- Titulair bestuurder/directeur (Een “titulair” of “functioneel” directeur heeft binnen
de vennootschap een functie waaraan de titel directeur verbonden is. De titulair
bestuurder heeft een expliciete volmacht nodig en is gewoon werknemer)
- Ook een rechtspersoon kan statutair bestuurderschap bekleden
Benoeming
- Meestal is algemene vergadering van aandeelhouders (AVA) bevoegd tot benoeming
(2:132/242 BW). Soms in statuten beperkt tot bepaalde groep aandeelhouders
- Structuurregime; Raad van commissarissen bevoegd (art. 2:162 resp. 2:272 BW)
- De statutair bestuurder moet de benoeming aanvaarden
- Art 30 WOR: adviesrecht OR
- Art. 2:134a BW: standpuntbepaling OR bij NV
Werknemer?
- Werkrelatie: arbeidsovereenkomst, overeenkomst van opdracht?
- Art. 7:610 BW: persoonlijke arbeid, loon, gezag
- Is sprake van een gezagsverhouding tussen de vennootschap en de bestuurder?
Zie Hof Arnhem-Leeuwarden 30 mei 2022 (Volksbank)
- Maar: art. 6 li d1 sub d WW en ZW: uitzondering voor DGA
, - Art. 2:132 lid 3 BW: bestuurder bij beursgenoteerde vennootschap heeft geen
arbeidsovereenkomst
Duale rechtsbetrekking
- Vennootschapsrechtelijk: art. 2:129 e.v. en 2:239 e.v.
- Arbeidsrechtelijk: boek 7 titel 10 BW
- Gevolgen: o.a. HR 1992 Levison/MAB; en HR 1993 Mooij Verf: Boek 2 en Boek 7
combineren, tenzij Boek 2 een bepaalde arbeidsrechtelijke regeling uitdrukkelijk
terzijde stelt.
- Twee ‘banden’ die rechtsgeldig tot stand moeten komen en rechtsgeldig beëindigd
dienen te worden
- Rechtbank, sector civiel, in plaats van sector kanton bevoegd (art. 2:131/241 BW)
Vennootschapsrechtelijk ontslag (vro)
- Wie mag benoemen, mag schorsen en ontslaan (dus: AVA/RVC)
- 2:134/244 lid 1 BW: ‘te allen tijde’ ruime ontslagbevoegdheid
Procedure:
- Oproeping AVA met vermelding onderwerp ontslag (2:114/224 lid 1 BW)
- Op een termijn van 15 (NV) of 8 (BV) dagen (2:115/225)
In tussentijd advies OR 134a/ art. 30 WOR
- SB heft hoorrecht en adviesrecht (2:8 en 2:117 lid 4/227 lid 7 BW)
- Bij niet-inachtneming; ontslagbesluit vernietigbaar of nietig (art. 2:8/2:14 of 2:15)
Arbeidsrechtelijk ontslag (aro)
- 15-april arresten: ’ontslag is ontslag’
- Eggenhuizen/Unidek: met vro-besluit is aro gegeven
Uitzondering: 1) wettelijk opzegverbod of 2) anders overeengekomen
Ciris/Bartelink: dit geldt ook voor ontslagname door statutair bestuurder
- Vragen over 15-april arresten:
Geldt de regel ook voor statutair bestuurder met overeenkomst van opdracht?
Geldt de regel ook als er een ‘echte’ arbeidsovereenkomst is naast SB-schap?
Geldt de regel ook bij ontslag door de OK?
Arbeidsrechtelijk ontslag statutair bestuurder
- Geen preventieve toets (7:671 lid 1 sub e BW) ‘is niet aan de overheid’
- SB kan instemmen met opzegging, maar instemming niet herroepen (7:670a lid 7 BW;
zie ook 670b lid 5)
- Herstel niet mogelijk 2:134 lid 3/244 lid 3
- NB. Afwijking ketenregeling periode 36 maanden; art. 7:668a lid 7 BW
- Wel herplaatsingsplicht en een redelijke grond 7:669 BW (veelal sub h) ‘relatief snel
aangenomen’
Sanctie billijke vergoeding 7:682 lid 3 sub a BW
- Opzegverboden wel van toepassing (zie Eggenhuizen/Unidek) verzoek tot
vernietiging 7:681
- Opzegtermijn wel van toepassing – regelmatige opzegging mogelijk?
Relatie VRO en ARO
- Bij vernietigen VRO is ARO ook van de baan (HR Lampe/Video-networks)
, - Maar andersom niet (HR Sjardin/Sjartec)
Ontslagvergoeding
- 7:673 BW: transitievergoeding max. € 94.000
- 7:682 lid 3: billijke vergoeding
Indien sprake is van strijd met 7:669
Einde van arbeidsovereenkomst werkgever
- 7:682 lid 7: cumulatievergoeding
- NB evt. 7:671b lid 9/671c lid 2; 7:672 lid 11; 7:673 lid 9; 7:681; 7:682 BW
- Cumulatie met een contractuele afvloeiingsregeling?
Formulering regeling
HR Drankencentrale/Blakborn
Bezoldiging algemeen
- AV stelt bezoldiging vast voor bestuurder BV 2:245
- AV stelt beleid bezoldiging vast voor bestuur NV 2:135
- OR mag geen standpunt geven (2:135 lid 2)
- Zie voor beursgenoteerde NV 2:135 a BW
- OR heeft informatierecht 31d lid 2 WOR (niet voor individuen
Beperking topinkomens
Wet claw back (2014):
- AVA mag bonus aanpassen indien naar redelijkheid & billijkheid onaanvaardbaar
(2:135 lid 6)
- NV mag bonus terugvorderen indien gegrond op onjuiste informatie (2:135 lid 8) (Claw
Back)
Wet normering topinkomens (2013)
- Topfunctionarissen in publieke en semipublieke sector
- Maximum van 100% ministersalaris
Wet beloningsbeleid financiële ondernemingen (2015):
- Bonussen bij financiële instellingen maximaal 20% jaarsalaris
Wanbeleid en aansprakelijkheid
- Taak bestuurder
- Interne aansprakelijkheid 2:9 BW, art. 7:661 BW
- Externe aansprakelijkheid 6:162 (derden)
Taak bestuurder
- Besturen van de vennootschap 2:129/239 lid 1
- Een bestuurder moet handelen in het belang van de vennootschap 129/239 lid 5
(vennootschapsrechtelijk belang)
- Bestuurder met arbeidsrechtelijke status heeft ook recht om voor privé belangen op te
komen (persoonlijk belang)
- Bij tegenstrijdig belang moet hij zich onthouden van beraadslaging en besluitvorming
2:129/239 lid 6
HR 29 juni 2007, NJ 2007/420 (Bruil): door omstandigheden niet in staat met vereiste
integriteit en objectiviteit te besluiten
, - Er blijft soms speelruimte en dus spanning SB-rol/werknemersrol, oplossing (OK):
primaat vennootschap; transparantie.
Interne aansprakelijkheid, een blik op de wettekst:
1. Elke bestuurder is tegenover de rechtspersoon gehouden tot een behoorlijke
vervulling van zijn taak. Tot de taak van de bestuurder behoren alle bestuurstaken die
niet bij of krachtens de wet of de statuten aan een of meer andere bestuurders zijn
toebedeeld.
2. Elke bestuurder draagt verantwoordelijkheid voor de algemene gang van zaken. Hij is
voor het geheel aansprakelijk terzake van onbehoorlijk bestuur, tenzij hem mede
gelet op de aan anderen toebedeelde taken geen ernstig verwijt kan worden
gemaakt en hij niet nalatig is geweest in het treffen van maatregelen om de gevolgen
van onbehoorlijk bestuur af te wenden.
Ernstig verwijt
- HR 10 januari 1997 (Staleman/ Van de Ven)
Relevant o.a.: aard activiteiten, daarbij horende risico’s, taakverdeling binnen
bestuur, aanwezige informatie, inzicht en zorgvuldigheid van een behoorlijk
bestuurder
- HR 25 november 2002 (Berghuizer papierfabriek)
De omstandigheid dat bestuurder heeft gehandeld in strijd met statutaire bepalingen
geldt als zwaarwegende omstandigheid en vestigt in beginsel aansprakelijkheid
- Ratio: bestuurder moet risico’s nemen
HR 20 juni 2008, NJ 2009/21 (NOM) r.o. 5.3
Werknemersaansprakelijkheid
- Grondslag 7:661
- Opzet of bewuste roekeloosheid
- Tegenhanger van 7:658 BW
HR: norm moet op dezelfde wijze worden uitgelegd (City Tax/de Boer)
- Geen omzeiling door vordering op basis van 7:611 of 6:162 BW: normen worden
ingekleurd door 7:661 (HR Nutsbedrijf Westland NV)
Samenloop boek 2 en boek 7
- Statutair bestuurder/werknemer, 2:9/7:661
- Ernstig verwijt/opzet of bewuste roekeloosheid
- Alternatieve en exclusieve grondslagen
2:9 voor handelen als bestuurder
7:661 voor handelen als werknemer
- Lagere jurisprudentie: veelal objectieve benadering van bewuste roekeloosheid art.
7:661 BW
Externe aansprakelijkheid
- Voor derden in het algemeen: grondslag art. 6:162 BW (norm volgens 6:162;
toerekenbaarheid)
- Zie o.a. HR 20 juni 2008 (NOM); norm bij bestuurder is ‘persoonlijk en ernstig verwijt’
- Relevant gezichtspuntl voorzienbaarheid schade
Hoorcollege 1: statutair bestuurder
Wat is een onderneming?
- Vennootschap (BV/NV)
- Stichting, vereniging, vof etc.
Arbeidsrecht: WOR, overgang van onderneming
O&A: vooral gericht op vennootschappen
Rollen in de vennootschap:
- Algemene vergadering van aandeelhouders (AVA)
- Raad van bestuur/bestuurders (directie)
- Raad van commissarissen (verplichte rol bij structuurvennootschappen; art. 2:153 en
263 lid 2 BW)
- Ondernemingsraad (OR)
De statutair bestuurder:
- Benoeming
- Ontslag van de bestuurder
- Bezoldiging
- Aansprakelijkheid van bestuurders
Wat/wie is een ‘statutair’ bestuurder?
- Directeur, CEO, general manager, president?
- Er moet een rechtsgeldig benoemingsbesluit zijn
- Door de benoeming wordt de statutair bestuurder rechtsgeldig vertegenwoordiger
- Titulair bestuurder/directeur (Een “titulair” of “functioneel” directeur heeft binnen
de vennootschap een functie waaraan de titel directeur verbonden is. De titulair
bestuurder heeft een expliciete volmacht nodig en is gewoon werknemer)
- Ook een rechtspersoon kan statutair bestuurderschap bekleden
Benoeming
- Meestal is algemene vergadering van aandeelhouders (AVA) bevoegd tot benoeming
(2:132/242 BW). Soms in statuten beperkt tot bepaalde groep aandeelhouders
- Structuurregime; Raad van commissarissen bevoegd (art. 2:162 resp. 2:272 BW)
- De statutair bestuurder moet de benoeming aanvaarden
- Art 30 WOR: adviesrecht OR
- Art. 2:134a BW: standpuntbepaling OR bij NV
Werknemer?
- Werkrelatie: arbeidsovereenkomst, overeenkomst van opdracht?
- Art. 7:610 BW: persoonlijke arbeid, loon, gezag
- Is sprake van een gezagsverhouding tussen de vennootschap en de bestuurder?
Zie Hof Arnhem-Leeuwarden 30 mei 2022 (Volksbank)
- Maar: art. 6 li d1 sub d WW en ZW: uitzondering voor DGA
, - Art. 2:132 lid 3 BW: bestuurder bij beursgenoteerde vennootschap heeft geen
arbeidsovereenkomst
Duale rechtsbetrekking
- Vennootschapsrechtelijk: art. 2:129 e.v. en 2:239 e.v.
- Arbeidsrechtelijk: boek 7 titel 10 BW
- Gevolgen: o.a. HR 1992 Levison/MAB; en HR 1993 Mooij Verf: Boek 2 en Boek 7
combineren, tenzij Boek 2 een bepaalde arbeidsrechtelijke regeling uitdrukkelijk
terzijde stelt.
- Twee ‘banden’ die rechtsgeldig tot stand moeten komen en rechtsgeldig beëindigd
dienen te worden
- Rechtbank, sector civiel, in plaats van sector kanton bevoegd (art. 2:131/241 BW)
Vennootschapsrechtelijk ontslag (vro)
- Wie mag benoemen, mag schorsen en ontslaan (dus: AVA/RVC)
- 2:134/244 lid 1 BW: ‘te allen tijde’ ruime ontslagbevoegdheid
Procedure:
- Oproeping AVA met vermelding onderwerp ontslag (2:114/224 lid 1 BW)
- Op een termijn van 15 (NV) of 8 (BV) dagen (2:115/225)
In tussentijd advies OR 134a/ art. 30 WOR
- SB heft hoorrecht en adviesrecht (2:8 en 2:117 lid 4/227 lid 7 BW)
- Bij niet-inachtneming; ontslagbesluit vernietigbaar of nietig (art. 2:8/2:14 of 2:15)
Arbeidsrechtelijk ontslag (aro)
- 15-april arresten: ’ontslag is ontslag’
- Eggenhuizen/Unidek: met vro-besluit is aro gegeven
Uitzondering: 1) wettelijk opzegverbod of 2) anders overeengekomen
Ciris/Bartelink: dit geldt ook voor ontslagname door statutair bestuurder
- Vragen over 15-april arresten:
Geldt de regel ook voor statutair bestuurder met overeenkomst van opdracht?
Geldt de regel ook als er een ‘echte’ arbeidsovereenkomst is naast SB-schap?
Geldt de regel ook bij ontslag door de OK?
Arbeidsrechtelijk ontslag statutair bestuurder
- Geen preventieve toets (7:671 lid 1 sub e BW) ‘is niet aan de overheid’
- SB kan instemmen met opzegging, maar instemming niet herroepen (7:670a lid 7 BW;
zie ook 670b lid 5)
- Herstel niet mogelijk 2:134 lid 3/244 lid 3
- NB. Afwijking ketenregeling periode 36 maanden; art. 7:668a lid 7 BW
- Wel herplaatsingsplicht en een redelijke grond 7:669 BW (veelal sub h) ‘relatief snel
aangenomen’
Sanctie billijke vergoeding 7:682 lid 3 sub a BW
- Opzegverboden wel van toepassing (zie Eggenhuizen/Unidek) verzoek tot
vernietiging 7:681
- Opzegtermijn wel van toepassing – regelmatige opzegging mogelijk?
Relatie VRO en ARO
- Bij vernietigen VRO is ARO ook van de baan (HR Lampe/Video-networks)
, - Maar andersom niet (HR Sjardin/Sjartec)
Ontslagvergoeding
- 7:673 BW: transitievergoeding max. € 94.000
- 7:682 lid 3: billijke vergoeding
Indien sprake is van strijd met 7:669
Einde van arbeidsovereenkomst werkgever
- 7:682 lid 7: cumulatievergoeding
- NB evt. 7:671b lid 9/671c lid 2; 7:672 lid 11; 7:673 lid 9; 7:681; 7:682 BW
- Cumulatie met een contractuele afvloeiingsregeling?
Formulering regeling
HR Drankencentrale/Blakborn
Bezoldiging algemeen
- AV stelt bezoldiging vast voor bestuurder BV 2:245
- AV stelt beleid bezoldiging vast voor bestuur NV 2:135
- OR mag geen standpunt geven (2:135 lid 2)
- Zie voor beursgenoteerde NV 2:135 a BW
- OR heeft informatierecht 31d lid 2 WOR (niet voor individuen
Beperking topinkomens
Wet claw back (2014):
- AVA mag bonus aanpassen indien naar redelijkheid & billijkheid onaanvaardbaar
(2:135 lid 6)
- NV mag bonus terugvorderen indien gegrond op onjuiste informatie (2:135 lid 8) (Claw
Back)
Wet normering topinkomens (2013)
- Topfunctionarissen in publieke en semipublieke sector
- Maximum van 100% ministersalaris
Wet beloningsbeleid financiële ondernemingen (2015):
- Bonussen bij financiële instellingen maximaal 20% jaarsalaris
Wanbeleid en aansprakelijkheid
- Taak bestuurder
- Interne aansprakelijkheid 2:9 BW, art. 7:661 BW
- Externe aansprakelijkheid 6:162 (derden)
Taak bestuurder
- Besturen van de vennootschap 2:129/239 lid 1
- Een bestuurder moet handelen in het belang van de vennootschap 129/239 lid 5
(vennootschapsrechtelijk belang)
- Bestuurder met arbeidsrechtelijke status heeft ook recht om voor privé belangen op te
komen (persoonlijk belang)
- Bij tegenstrijdig belang moet hij zich onthouden van beraadslaging en besluitvorming
2:129/239 lid 6
HR 29 juni 2007, NJ 2007/420 (Bruil): door omstandigheden niet in staat met vereiste
integriteit en objectiviteit te besluiten
, - Er blijft soms speelruimte en dus spanning SB-rol/werknemersrol, oplossing (OK):
primaat vennootschap; transparantie.
Interne aansprakelijkheid, een blik op de wettekst:
1. Elke bestuurder is tegenover de rechtspersoon gehouden tot een behoorlijke
vervulling van zijn taak. Tot de taak van de bestuurder behoren alle bestuurstaken die
niet bij of krachtens de wet of de statuten aan een of meer andere bestuurders zijn
toebedeeld.
2. Elke bestuurder draagt verantwoordelijkheid voor de algemene gang van zaken. Hij is
voor het geheel aansprakelijk terzake van onbehoorlijk bestuur, tenzij hem mede
gelet op de aan anderen toebedeelde taken geen ernstig verwijt kan worden
gemaakt en hij niet nalatig is geweest in het treffen van maatregelen om de gevolgen
van onbehoorlijk bestuur af te wenden.
Ernstig verwijt
- HR 10 januari 1997 (Staleman/ Van de Ven)
Relevant o.a.: aard activiteiten, daarbij horende risico’s, taakverdeling binnen
bestuur, aanwezige informatie, inzicht en zorgvuldigheid van een behoorlijk
bestuurder
- HR 25 november 2002 (Berghuizer papierfabriek)
De omstandigheid dat bestuurder heeft gehandeld in strijd met statutaire bepalingen
geldt als zwaarwegende omstandigheid en vestigt in beginsel aansprakelijkheid
- Ratio: bestuurder moet risico’s nemen
HR 20 juni 2008, NJ 2009/21 (NOM) r.o. 5.3
Werknemersaansprakelijkheid
- Grondslag 7:661
- Opzet of bewuste roekeloosheid
- Tegenhanger van 7:658 BW
HR: norm moet op dezelfde wijze worden uitgelegd (City Tax/de Boer)
- Geen omzeiling door vordering op basis van 7:611 of 6:162 BW: normen worden
ingekleurd door 7:661 (HR Nutsbedrijf Westland NV)
Samenloop boek 2 en boek 7
- Statutair bestuurder/werknemer, 2:9/7:661
- Ernstig verwijt/opzet of bewuste roekeloosheid
- Alternatieve en exclusieve grondslagen
2:9 voor handelen als bestuurder
7:661 voor handelen als werknemer
- Lagere jurisprudentie: veelal objectieve benadering van bewuste roekeloosheid art.
7:661 BW
Externe aansprakelijkheid
- Voor derden in het algemeen: grondslag art. 6:162 BW (norm volgens 6:162;
toerekenbaarheid)
- Zie o.a. HR 20 juni 2008 (NOM); norm bij bestuurder is ‘persoonlijk en ernstig verwijt’
- Relevant gezichtspuntl voorzienbaarheid schade
