Literatuur Vrienden en Vrije Tijd
Week 1............................................................................................................................... 3
College 1 .....................................................................................................................................3
Kennisclip: Prosociaal gedrag ........................................................................................................................3
Hoofdstuk 1: Peer rela9ons, past, present and promise ...............................................................................5
Hoofdstuk 13: Prosocial behavior with peers ................................................................................................7
The effects of physical ac9vity interven9ons on psychosocial outcomes in adolescents: A meta-analy9c
review – Spruit et al. (2016). .......................................................................................................................12
College 2 ................................................................................................................................... 14
Kennisclip: Sociale media als context voor interac9es tussen jeugdigen ....................................................14
Opname college: sociale media, mentale gezondheid & vriendschappen ..................................................18
Hoofdstuk 27: Social media and peer rela9ons ...........................................................................................22
Exploring how youth use TikTok for mental health informa9on in Bri9sh Columbia: Semistructured
interview study with youth – Turuba et al. (2024) ......................................................................................24
TikToxic or TikDoc? A Thema9c Analysis of Adolescents’ Use of Online Short Videos as a Mental Health
Informa9on and Support Source – Oldeman et al. (2026) ..........................................................................26
Week 2............................................................................................................................. 30
College 3 ................................................................................................................................... 30
Kennisclip: Vroegkinderlijke interac9es.......................................................................................................30
Hoofdstuk 11: The beginning of peer rela9ons ...........................................................................................33
A longitudinal study of the differen9al social-cogni9ve founda9ons of early prosocial behaviors. – Stout et
al. (2021) .....................................................................................................................................................37
Temperament, Prosociality, and Cultural Differences in Declara9ve Poin9ng: A Mul9-Methods Study –
Sille_ et al. (2026) ......................................................................................................................................39
Week 3............................................................................................................................. 41
College 4 ................................................................................................................................... 41
Kennisclip: Gene9sche perspec9even op interac9es tussen jeugdigen ......................................................41
Hoofdstuk 7: Psychosocial development – perspec9ves from gene9c approaches ....................................44
Sociale afwijzing in het brein en het dagelijks leven – Achterberg & Hogenhuis, (2024) ............................47
Neural sensi9vity to social feedback and adapta9ons to changing social contexts in adolescence – Davis
et al., (2026) ................................................................................................................................................50
College 5 ................................................................................................................................... 54
Kennisclip: Roman9sche interac9es tussen jeugdigen ................................................................................54
Hoofdstuk 21: Roman9c Rela9onships of Youth .........................................................................................56
Adolescent Roman9c Rela9onships – Collins et al., (2009) .........................................................................60
The Malleability of Mate Selec9on in Speed-da9ng Events – Overbeek et al., (2013)................................65
Week 4............................................................................................................................. 68
College 6 ................................................................................................................................... 68
Kennisclip: Pesten en slachtofferschap bij interac9es tussen jeugdigen .....................................................68
Hoofdstuk 16: Bullying and vic9miza9on ....................................................................................................71
Effec9ve Components of Social Skills Training Programs for Children and Adolescents in Nonclinical
Samples: A Mul9level Meta-analysis – De Mooij et al., (2020) ...................................................................73
Does defending help? The role of peer defending in reducing vic9miza9on and enhancing vic9ms’
psychological adjustment – Laninga-Wijnen et al., (2026) ..........................................................................74
Week 5............................................................................................................................. 77
College 8 ................................................................................................................................... 77
, Kennisclip: Gender als context voor interac9es tussen jeugdigen ..............................................................77
Hoofdstuk 29: Gender and peer rela9onships ............................................................................................80
Professional competencies for sexuality and rela9onships educa9on in child and youth social care: A
scoping review – Van der Gaag et al., (2024) ..............................................................................................83
Wat is jongerenwerk? (Infographic) NJi, Sociaal Werk Nederland, BV Jong, Youth Spot en Erasmus+. ......85
Eerste twee afleveringen van de podcast Gendergelijk Poelenburg ...........................................................87
Week 6............................................................................................................................. 88
College 9 ................................................................................................................................... 88
Kennisclip: Beïnvloeding bij interac9es tussen jeugdigen ...........................................................................88
Hoofdstuk 23: Peer influence ......................................................................................................................91
Videospellen: de posi9eve effecten – Granic et al., 2015 ...........................................................................92
Week 7............................................................................................................................. 94
College 10 ................................................................................................................................. 94
Kennisclip: Cultuur als context voor interac9es tussen jeugdigen ..............................................................94
Hoofdstuk 28: Culture and peer rela9onships ............................................................................................96
Reducing prejudice through promo9ng cross-group friendships – Killen et al., 2022 ..............................101
College 11 ............................................................................................................................... 102
Kennisclip: Agressie en interac9es tussen jeugdigen ................................................................................102
Hoofdstuk 15: Agression and peer rela9ons .............................................................................................104
Hos9le akribu9onal bias and aggressive behavior in global context – Dodge et al., 2015 .......................109
Virtual reality training to improve socio-emo9onal func9oning in adolescents with developmental
language disorders: A mul9ple baseline effec9veness study – Arts et al., 2025 .......................................111
Boekhoofdstukken komen uit: “Handbook of peer interac7ons, rela7onships, and groups”
, Week 1
College 1
Kennisclip: Prosociaal gedrag
Prosociaal gedrag à inten7es, uitkomsten en interpersoonlijke beoordeling
Defini&e prosociaal gedrag: gedrag waar anderen voordeel van hebben
• Reageren op de behoeBen van een ander persoon
o Instrumentele behoeBes (inzet nodig hebben)
o Materiële behoeBen (delen, hebben wat jij hebt)
o Emo7onele stress à troosten, helpen, ondersteuning
• Prosociale gedragingen van één persoon voor een andere persoon
o Helpen
o Delen
o Steunen
• Prosociale gedraging van twee of meer personen, die elkaar helpen à samenwerken
Primair à ander geholpen wil worden, iets nodig hebben
Secundair à je krijgt er zelf een preMg gevoel van, je wordt er zelf gelukkig van (dus je doet
het niet alleen omdat de ander het nodig heeB/wilt)
Wat is prosociaal gedrag niet
- Nega7ef gedrag van een ander blokkeren
o Stop zeggen tegen iemand die jou pest à je doet dit niet om iemand anders te
helpen, dit doe je om jezelf te helpen
- Sociaal vaardig gedrag (empathie, sympathie, enz.)
o Opkomen voor jezelf à eigen behoeBen/inten7es staan centraal
o Nee zeggen tegen een onrechtvaardig verzoek
Prosociaal gedrag ≠ sociale vaardigheden
- Andersom werkt het wel: Hoe sterker sociale vaardigheden dat je hebt hoe groter de
kans is dat je prosociaal gedrag zal laten zien
Mo&even om prosociaal gedrag te laten zien
- De observa7e dat iemand hulp nodig heeB
- De wens om je met iemand te verbinden (vrienden maken, contact leggen, vriendje)
- BehoeBe aan erkenning door anderen (status/posi7e in de groep sterker maken,
meerwaarde)
- Het helpen van anderen heeB een voordeel voor jezelf (betere status, in de toekomst
iets terugkrijgen)
Ontwikkelingsverloop prosociaal gedrag
- Vroege kinder+jd 0-4 jaar
o Start van prosociaal gedrag
o Eerst helpen, daarna delen, vervolgens ssamenwerken, uiteindelijk steunen
o Primaire inten7es en vaardigheden zijn er/ontstaan
, - Kinder+jd 5-11 jaar
o Toename van prosociaal gedag, met name steun
- Adolescen+e
o Wisselende patronen: toename/afname
o HeeB te maken met het veranderende beeld, meer op jezelf zijn en meer over
je iden7teit nadenken à meer egocentrisch
Belangrijkste bevindingen – ontwikkelingsverloop in mo&va&e
- Meer afstemming tussen de eigen behoeBe en die van de ander bij het ouder worden
(wat krijg ik ervoor terug, hoe krijgen we er allebei voordeel bij)
- Sympathie voor de ander speelt een rol op alle leeBijden
- In de adolescen7e gaat morele iden7teit een grotere rol spelen
o Hoe wil ik gezien worden, wil ik zijn zoals iemand die mensen helpt, wil ik stoer
zijn, wie ben ik?
Uitkomsten prosociaal gedrag
- Meer vrienden (bij veel prosociaal gedrag)
- Meer stabiele rela7es
- Betere kwaliteit van de rela7es
- Aardig gevonden worden
- Geaccepteerd door leeBijdsgenoten
Determinanten van prosociaal gedrag (wat zijn factoren die maken dat je meer prosociaal
gedrag laat zien)
- Geaccepteerd door leeBijdsgenoten (circulaire rela7e, meer geaccepteerd ßà meer
prosociaal gedrag)
- Betere kwaliteit van de rela7es (circulaire rela7e à zowel oorzaak als gevolg)
- Reciprociteit = de mate waarin rela7es elkaar helpen/wederkerig zijn
Wisselwerking prosociaal gedrag en rela&e met leeBijdsgenoten
- Er is bij jonge kinderen bewijs dat de inten7e waarmee iemand iets doet invloed heeB
op het ontvangen van prosociaal gedrag
o Heb je goede inten7es, dan is de kans groter dat iemand anders zich prosociaal
gedraagt naar jou toe
- Bij oudere kinderen is dit minder eenduidig te zien
o Misschien omdat inten7es ook niet al7jd eenduidig observeerbaar zijn of
eenduidig geuit worden (aardig lijken, maar niet aardig zijn bijvoorbeeld)
Conclusie
- Prosociaal gedrag is een mul7dimensioneel construct, met verschillende
ui7ngsvormen
- Inten7es voor prosociaal gedrag kunnen verschillend zijn, en zijn niet al7jd duidelijk
- De bevordering van prosociaal gedrag kan een bijdrage leveren aan een adap7eve
psychosociale ontwikkeling en meer harmonieuze rela7es met leeBijdsgenoten
, Hoofdstuk 1: Peer relations, past, present and promise
Het hoofdstuk beschrijB hoe onderzoek naar peerrela7es (rela7es tussen leeBijdsgenoten)
zich de afgelopen 120 jaar heeB ontwikkeld tot een uitgebreid, divers en levendig
onderzoeksveld. Peerrela7es blijken een fundamenteel onderdeel van de menselijke
ontwikkeling: ze beïnvloeden gedrag, emo7es, zel^eeld, schoolpresta7es en
psychopathologie.
De auteurs gebruiken de metafoor van een tweeledige “leeuw”:
• Aan de ene kant sociaal-developmentale psychologen, die vooral geïnteresseerd zijn
in normale sociale ontwikkeling
• Aan de andere kant klinisch georiënteerde kinderpsychologen, die vooral kijken naar
risico, problemen en psychopathologie
Deze tradi7es zijn in de jaren 70-80 samengekomen en hebben het veld juist sterker gemaakt
(hybrid vigor).
Onderzoek geordend rond drie kernvragen
1. Features (kenmerken)
Wat doen kinderen met hun peers, wat brengen ze mee, hoe denken ze over hun rela7es?
• Drie oriënta&es:
o Naar anderen toe: prosociaal, sociaal, inclusief
o Tegen anderen: agressie, conflicten, slachtofferschap
o Weg van anderen: terugtrekking, vermijding
• Drie (of vier) niveaus van sociale complexiteit:
o Individu: eigenschappen, doelen, temperament
o Dyade: interac7es en rela7es, bijv. vriendschap
o Groep: klas, clique, statusstructuur, normen
o Cultuur/samenleving: waarden als individualisme/collec7visme, ongelijkheid
Deze niveaus zijn conceptueel te onderscheiden, maar sterk met elkaar verweven (bijv.
“peeraccepta7e” is een individuele score die ontstaat uit groepsprocessen)
2. Effects (effecten)
Onderzoeker willen weten:
• Wat gaat vooraf aan bepaalde peerervaringen?
o (Bijv. temperament à vriendschapskwaliteit)
• Welke gevolgen hebben peerervaringen?
o (Bijv. vic7misa7e à depressieve symptomen)
De dominante aanpak is longitudinaal onderzoek naar individuele verschillen: over 7jd kijken
hoe variabelen elkaar beïnvloeden
• Klassieke ontwikkelingsonderzoek naar leeBijdsverschillen (hoe vriendschap,
groepsstructuur, betekenissen veranderen met leeBijd) is minder populair geworden,
o.a. door nadruk op directe toepasbaarheid (beleid, interven7e) en de erkenning dat
trajecten sterk kunnen verschillen tussen individuen
3. Processes (mechanismen, theorie)
Het hoofdstuk schetst de belangrijkste theore7sche tradi7es:
• Behavioris&sche/leer-theore&sche modellen: peers belonen en straffen elkaars
gedrag, en dienen als rolmodellen (imita7e)
• Piaget en Vygotsky (construc&vis&sch)
Week 1............................................................................................................................... 3
College 1 .....................................................................................................................................3
Kennisclip: Prosociaal gedrag ........................................................................................................................3
Hoofdstuk 1: Peer rela9ons, past, present and promise ...............................................................................5
Hoofdstuk 13: Prosocial behavior with peers ................................................................................................7
The effects of physical ac9vity interven9ons on psychosocial outcomes in adolescents: A meta-analy9c
review – Spruit et al. (2016). .......................................................................................................................12
College 2 ................................................................................................................................... 14
Kennisclip: Sociale media als context voor interac9es tussen jeugdigen ....................................................14
Opname college: sociale media, mentale gezondheid & vriendschappen ..................................................18
Hoofdstuk 27: Social media and peer rela9ons ...........................................................................................22
Exploring how youth use TikTok for mental health informa9on in Bri9sh Columbia: Semistructured
interview study with youth – Turuba et al. (2024) ......................................................................................24
TikToxic or TikDoc? A Thema9c Analysis of Adolescents’ Use of Online Short Videos as a Mental Health
Informa9on and Support Source – Oldeman et al. (2026) ..........................................................................26
Week 2............................................................................................................................. 30
College 3 ................................................................................................................................... 30
Kennisclip: Vroegkinderlijke interac9es.......................................................................................................30
Hoofdstuk 11: The beginning of peer rela9ons ...........................................................................................33
A longitudinal study of the differen9al social-cogni9ve founda9ons of early prosocial behaviors. – Stout et
al. (2021) .....................................................................................................................................................37
Temperament, Prosociality, and Cultural Differences in Declara9ve Poin9ng: A Mul9-Methods Study –
Sille_ et al. (2026) ......................................................................................................................................39
Week 3............................................................................................................................. 41
College 4 ................................................................................................................................... 41
Kennisclip: Gene9sche perspec9even op interac9es tussen jeugdigen ......................................................41
Hoofdstuk 7: Psychosocial development – perspec9ves from gene9c approaches ....................................44
Sociale afwijzing in het brein en het dagelijks leven – Achterberg & Hogenhuis, (2024) ............................47
Neural sensi9vity to social feedback and adapta9ons to changing social contexts in adolescence – Davis
et al., (2026) ................................................................................................................................................50
College 5 ................................................................................................................................... 54
Kennisclip: Roman9sche interac9es tussen jeugdigen ................................................................................54
Hoofdstuk 21: Roman9c Rela9onships of Youth .........................................................................................56
Adolescent Roman9c Rela9onships – Collins et al., (2009) .........................................................................60
The Malleability of Mate Selec9on in Speed-da9ng Events – Overbeek et al., (2013)................................65
Week 4............................................................................................................................. 68
College 6 ................................................................................................................................... 68
Kennisclip: Pesten en slachtofferschap bij interac9es tussen jeugdigen .....................................................68
Hoofdstuk 16: Bullying and vic9miza9on ....................................................................................................71
Effec9ve Components of Social Skills Training Programs for Children and Adolescents in Nonclinical
Samples: A Mul9level Meta-analysis – De Mooij et al., (2020) ...................................................................73
Does defending help? The role of peer defending in reducing vic9miza9on and enhancing vic9ms’
psychological adjustment – Laninga-Wijnen et al., (2026) ..........................................................................74
Week 5............................................................................................................................. 77
College 8 ................................................................................................................................... 77
, Kennisclip: Gender als context voor interac9es tussen jeugdigen ..............................................................77
Hoofdstuk 29: Gender and peer rela9onships ............................................................................................80
Professional competencies for sexuality and rela9onships educa9on in child and youth social care: A
scoping review – Van der Gaag et al., (2024) ..............................................................................................83
Wat is jongerenwerk? (Infographic) NJi, Sociaal Werk Nederland, BV Jong, Youth Spot en Erasmus+. ......85
Eerste twee afleveringen van de podcast Gendergelijk Poelenburg ...........................................................87
Week 6............................................................................................................................. 88
College 9 ................................................................................................................................... 88
Kennisclip: Beïnvloeding bij interac9es tussen jeugdigen ...........................................................................88
Hoofdstuk 23: Peer influence ......................................................................................................................91
Videospellen: de posi9eve effecten – Granic et al., 2015 ...........................................................................92
Week 7............................................................................................................................. 94
College 10 ................................................................................................................................. 94
Kennisclip: Cultuur als context voor interac9es tussen jeugdigen ..............................................................94
Hoofdstuk 28: Culture and peer rela9onships ............................................................................................96
Reducing prejudice through promo9ng cross-group friendships – Killen et al., 2022 ..............................101
College 11 ............................................................................................................................... 102
Kennisclip: Agressie en interac9es tussen jeugdigen ................................................................................102
Hoofdstuk 15: Agression and peer rela9ons .............................................................................................104
Hos9le akribu9onal bias and aggressive behavior in global context – Dodge et al., 2015 .......................109
Virtual reality training to improve socio-emo9onal func9oning in adolescents with developmental
language disorders: A mul9ple baseline effec9veness study – Arts et al., 2025 .......................................111
Boekhoofdstukken komen uit: “Handbook of peer interac7ons, rela7onships, and groups”
, Week 1
College 1
Kennisclip: Prosociaal gedrag
Prosociaal gedrag à inten7es, uitkomsten en interpersoonlijke beoordeling
Defini&e prosociaal gedrag: gedrag waar anderen voordeel van hebben
• Reageren op de behoeBen van een ander persoon
o Instrumentele behoeBes (inzet nodig hebben)
o Materiële behoeBen (delen, hebben wat jij hebt)
o Emo7onele stress à troosten, helpen, ondersteuning
• Prosociale gedragingen van één persoon voor een andere persoon
o Helpen
o Delen
o Steunen
• Prosociale gedraging van twee of meer personen, die elkaar helpen à samenwerken
Primair à ander geholpen wil worden, iets nodig hebben
Secundair à je krijgt er zelf een preMg gevoel van, je wordt er zelf gelukkig van (dus je doet
het niet alleen omdat de ander het nodig heeB/wilt)
Wat is prosociaal gedrag niet
- Nega7ef gedrag van een ander blokkeren
o Stop zeggen tegen iemand die jou pest à je doet dit niet om iemand anders te
helpen, dit doe je om jezelf te helpen
- Sociaal vaardig gedrag (empathie, sympathie, enz.)
o Opkomen voor jezelf à eigen behoeBen/inten7es staan centraal
o Nee zeggen tegen een onrechtvaardig verzoek
Prosociaal gedrag ≠ sociale vaardigheden
- Andersom werkt het wel: Hoe sterker sociale vaardigheden dat je hebt hoe groter de
kans is dat je prosociaal gedrag zal laten zien
Mo&even om prosociaal gedrag te laten zien
- De observa7e dat iemand hulp nodig heeB
- De wens om je met iemand te verbinden (vrienden maken, contact leggen, vriendje)
- BehoeBe aan erkenning door anderen (status/posi7e in de groep sterker maken,
meerwaarde)
- Het helpen van anderen heeB een voordeel voor jezelf (betere status, in de toekomst
iets terugkrijgen)
Ontwikkelingsverloop prosociaal gedrag
- Vroege kinder+jd 0-4 jaar
o Start van prosociaal gedrag
o Eerst helpen, daarna delen, vervolgens ssamenwerken, uiteindelijk steunen
o Primaire inten7es en vaardigheden zijn er/ontstaan
, - Kinder+jd 5-11 jaar
o Toename van prosociaal gedag, met name steun
- Adolescen+e
o Wisselende patronen: toename/afname
o HeeB te maken met het veranderende beeld, meer op jezelf zijn en meer over
je iden7teit nadenken à meer egocentrisch
Belangrijkste bevindingen – ontwikkelingsverloop in mo&va&e
- Meer afstemming tussen de eigen behoeBe en die van de ander bij het ouder worden
(wat krijg ik ervoor terug, hoe krijgen we er allebei voordeel bij)
- Sympathie voor de ander speelt een rol op alle leeBijden
- In de adolescen7e gaat morele iden7teit een grotere rol spelen
o Hoe wil ik gezien worden, wil ik zijn zoals iemand die mensen helpt, wil ik stoer
zijn, wie ben ik?
Uitkomsten prosociaal gedrag
- Meer vrienden (bij veel prosociaal gedrag)
- Meer stabiele rela7es
- Betere kwaliteit van de rela7es
- Aardig gevonden worden
- Geaccepteerd door leeBijdsgenoten
Determinanten van prosociaal gedrag (wat zijn factoren die maken dat je meer prosociaal
gedrag laat zien)
- Geaccepteerd door leeBijdsgenoten (circulaire rela7e, meer geaccepteerd ßà meer
prosociaal gedrag)
- Betere kwaliteit van de rela7es (circulaire rela7e à zowel oorzaak als gevolg)
- Reciprociteit = de mate waarin rela7es elkaar helpen/wederkerig zijn
Wisselwerking prosociaal gedrag en rela&e met leeBijdsgenoten
- Er is bij jonge kinderen bewijs dat de inten7e waarmee iemand iets doet invloed heeB
op het ontvangen van prosociaal gedrag
o Heb je goede inten7es, dan is de kans groter dat iemand anders zich prosociaal
gedraagt naar jou toe
- Bij oudere kinderen is dit minder eenduidig te zien
o Misschien omdat inten7es ook niet al7jd eenduidig observeerbaar zijn of
eenduidig geuit worden (aardig lijken, maar niet aardig zijn bijvoorbeeld)
Conclusie
- Prosociaal gedrag is een mul7dimensioneel construct, met verschillende
ui7ngsvormen
- Inten7es voor prosociaal gedrag kunnen verschillend zijn, en zijn niet al7jd duidelijk
- De bevordering van prosociaal gedrag kan een bijdrage leveren aan een adap7eve
psychosociale ontwikkeling en meer harmonieuze rela7es met leeBijdsgenoten
, Hoofdstuk 1: Peer relations, past, present and promise
Het hoofdstuk beschrijB hoe onderzoek naar peerrela7es (rela7es tussen leeBijdsgenoten)
zich de afgelopen 120 jaar heeB ontwikkeld tot een uitgebreid, divers en levendig
onderzoeksveld. Peerrela7es blijken een fundamenteel onderdeel van de menselijke
ontwikkeling: ze beïnvloeden gedrag, emo7es, zel^eeld, schoolpresta7es en
psychopathologie.
De auteurs gebruiken de metafoor van een tweeledige “leeuw”:
• Aan de ene kant sociaal-developmentale psychologen, die vooral geïnteresseerd zijn
in normale sociale ontwikkeling
• Aan de andere kant klinisch georiënteerde kinderpsychologen, die vooral kijken naar
risico, problemen en psychopathologie
Deze tradi7es zijn in de jaren 70-80 samengekomen en hebben het veld juist sterker gemaakt
(hybrid vigor).
Onderzoek geordend rond drie kernvragen
1. Features (kenmerken)
Wat doen kinderen met hun peers, wat brengen ze mee, hoe denken ze over hun rela7es?
• Drie oriënta&es:
o Naar anderen toe: prosociaal, sociaal, inclusief
o Tegen anderen: agressie, conflicten, slachtofferschap
o Weg van anderen: terugtrekking, vermijding
• Drie (of vier) niveaus van sociale complexiteit:
o Individu: eigenschappen, doelen, temperament
o Dyade: interac7es en rela7es, bijv. vriendschap
o Groep: klas, clique, statusstructuur, normen
o Cultuur/samenleving: waarden als individualisme/collec7visme, ongelijkheid
Deze niveaus zijn conceptueel te onderscheiden, maar sterk met elkaar verweven (bijv.
“peeraccepta7e” is een individuele score die ontstaat uit groepsprocessen)
2. Effects (effecten)
Onderzoeker willen weten:
• Wat gaat vooraf aan bepaalde peerervaringen?
o (Bijv. temperament à vriendschapskwaliteit)
• Welke gevolgen hebben peerervaringen?
o (Bijv. vic7misa7e à depressieve symptomen)
De dominante aanpak is longitudinaal onderzoek naar individuele verschillen: over 7jd kijken
hoe variabelen elkaar beïnvloeden
• Klassieke ontwikkelingsonderzoek naar leeBijdsverschillen (hoe vriendschap,
groepsstructuur, betekenissen veranderen met leeBijd) is minder populair geworden,
o.a. door nadruk op directe toepasbaarheid (beleid, interven7e) en de erkenning dat
trajecten sterk kunnen verschillen tussen individuen
3. Processes (mechanismen, theorie)
Het hoofdstuk schetst de belangrijkste theore7sche tradi7es:
• Behavioris&sche/leer-theore&sche modellen: peers belonen en straffen elkaars
gedrag, en dienen als rolmodellen (imita7e)
• Piaget en Vygotsky (construc&vis&sch)
