Ak samenvatting – De wereld als systeem
1.1 – INTERNATIONALE HANDEL TOT 1945
Vanaf halverwege de vijftiende eeuw maakten zeilschepen verre reizen tussen continenten.
Globalisering: het proces van internationale vervlechting van de levens van mensen, en de internationale
uitwisseling van goederen en geld en van informatie op het gebied van kennis en cultuur.
Economische dimensie= economische globalisering. Geld en werk.
Bijvoorbeeld: Apple produceert onderdelen in meerdere landen en verkoopt de producten wereldwijd.
Politieke dimensie= politieke globalisering. Gezamenlijke beslissingen.
Bijvoorbeeld: De Verenigde Naties, waar landen samenwerken aan wereldvrede en klimaatbeleid.
Culturele dimensie= culturele globalisering. Mensen gewoontes en gebruiken. Culturen raken door elkaar.
Bijvoorbeeld: Fastfoodketens zoals McDonald’s vind je in veel landen met vergelijkbare producten.
Goederen worden internationaal verkocht en gekocht. Als je naar deze goederenstromen kijkt, krijg je
informatie over economische globalisering. Was er vroeger ook, maar kreeg na verloop van tijd ander karakter.
Voor vijftiende eeuw al sprake van handel over lange afstanden. Specerijen en zijde verhandeld in Azië. Ook
handel tussen inheemse volken aan de westkust van Amerika. Machtscentrum lag in Azië.
Vanaf vijftiende eeuw gingen Europese landen op ontdekkingsreis. Spanje en Portugal stichtten de eerste
koloniën in Midden- en Zuid-Amerika en Afrika, en beheersten de handel tussen deze continenten en Europa.
Nederland volgde in de zeventiende eeuw. Daarna namen Britten mondiale machtspositie over.
De verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) was in 1602 de eerste multinationale onderneming (mno) op de
wereld. Handelde voornamelijk in specerijen en had bezittingen van Japan tot Zuid-Afrika.
Vanaf de zestiende eeuw sprake van grootschalig kolonialisme= systeem waarin vooral Europese landen
gebiedsdelen bezetten uit economische en/of politieke overwegingen, of als vestingsgebied.
Koloniale gebieden werden politiek en economisch verbonden met de Europese landen.
Was militaire macht nodig om een kolonie te veroveren en te behouden.
Europese landen haalden landbouwproducten en grondstoffen uit de koloniën. Ze maakte hiervan
industrieproducten. Met deze winst kon de politieke greep verder gevestigd worden en de opbrengsten zorgde
voor welvaart in de koloniale gebieden.
Meeste koloniën waren exploitatiekoloniën= winst maken voor Europese landen en ondernemingen. Met
onderdrukking en geweld.
Oostkust van Noord-Amerika waren er vestigingskoloniën= Europeanen migreren er naar toe. In 1783 maakten
13 van deze gebieden zich los van moederland Engeland. Dit zijn de Verenigde Staten van Noord-Amerika. Ze
gingen hun eigen weg en breidde hun grondgebied in de negentiende eeuw uit in westelijke richting.
Landen als Portugal, Spanje, Nederland en Groot-Brittannië lieten tot slaaf gemaakte uit Afrika in mijnen en op
plantages werken.
Tussen Europa, Amerika en Afrika ontstond de driehoek handel. Vanuit West-Afrika trokken zeilschepen met
slaven naar Noord- en Zuid-Amerika en het Caribische gebied.
, Er kwamen opstanden omdat boottocht zwaar was en het werken op plantages en in de mijnen ook.
Tula (bekend als Rigaud) was de leider van de slavenopstand in 1795, is in 2010 uitgeroepen tot nationale held
van Curaçao.
Slavenhandel werd in 1814 verboden.
- Groot-Brittanië schafte slavenhandel in 1833 af.
- Frankrijk in 1848.
- Nederlands-Indië 1860.
- Suriname en Caribische gebied in 1863.
In Suriname werden slaven gedwongen om (betaald) nog tien jaar (tot 1873) op plantages te blijven werken.
Vanaf de achttiende eeuw begon in Europese landen het proces van de industrialisatie. -> kwam verdeling van
economische activiteiten over landen, de internationale arbeidsverdeling= landen produceren wat het best bij
hun grondstoffen of locatie past. -> Europese landen specialiseren zich in producten waarin ze relatief sterk
zijn.
Grote hoeveelheden grondstoffen nodig voor industrialisatie -> Europese landen importeren veel goederen uit
koloniën. -> om invoer mogelijk te maken werd er geïnvesteerd in infrastructuur, geld kwam van de handel. ->
handel werd sneller en grootschaliger. -> industrialisatie van koloniën zorgde ervoor dat er nu producten over
waren -> export naar nieuwe afzet gebieden.
Aan het einde van de 19e eeuw ontstaat een grotere stroom van goederen, zakenmensen, migranten en geld,
vooral ten gunste van een kleine elite in koloniën en moederlanden.
Hegemoniale staat= staat die met politieke, economische en militaire middelen een overheersende en
beslissend rol speelt in de wereld. Eerste waren Spanje en Portugal. Daarna ook Groot-Brittannië. Duitsland,
Frankrijk en Nederland later ook.
Geopolitiek= het inzetten van middelen om invloed te vergroten.
Imperialisme= hoe Europese landen zoals Groot-Brittannië, Frankrijk en Nederland in de 19e eeuw hun macht
uitbreidden over koloniën.
De handel kreeg alle kenmerken van het op winst gerichte kapitalisme. Wereldhandel steeg snel tussen 1850
en 1914. Tijdens het imperialisme werd handel steeds meer gericht op winst (kapitalisme). Tussen 1850 en
1914 groeide de wereldhandel enorm. Dit zie je in de stijging van export als aandeel van het wereld-bbp= maat
voor economische globalisering. Hoe meer landen onderling handel drijven, hoe sterker ze economisch
afhankelijk van elkaar worden. De winsten uit handel en industrialisatie gingen vooral naar de koloniale
machten, waardoor de welvaart in hun landen steeg.
Groot-Brittannië gebruikte ruwe katoen uit koloniën om goedkoop katoenen stof te maken. Eerst werd deze
stof vooral voor de Britse markt gemaakt en beschermd met invoerheffingen tegen Indiase producten. Later
koos Groot-Brittannië voor vrije handel en exporteerde de goedkopere Britse stoffen naar India. Dit zorgde
ervoor dat duizenden Indiase textielwerkers hun baan verloren.
1.1 – INTERNATIONALE HANDEL TOT 1945
Vanaf halverwege de vijftiende eeuw maakten zeilschepen verre reizen tussen continenten.
Globalisering: het proces van internationale vervlechting van de levens van mensen, en de internationale
uitwisseling van goederen en geld en van informatie op het gebied van kennis en cultuur.
Economische dimensie= economische globalisering. Geld en werk.
Bijvoorbeeld: Apple produceert onderdelen in meerdere landen en verkoopt de producten wereldwijd.
Politieke dimensie= politieke globalisering. Gezamenlijke beslissingen.
Bijvoorbeeld: De Verenigde Naties, waar landen samenwerken aan wereldvrede en klimaatbeleid.
Culturele dimensie= culturele globalisering. Mensen gewoontes en gebruiken. Culturen raken door elkaar.
Bijvoorbeeld: Fastfoodketens zoals McDonald’s vind je in veel landen met vergelijkbare producten.
Goederen worden internationaal verkocht en gekocht. Als je naar deze goederenstromen kijkt, krijg je
informatie over economische globalisering. Was er vroeger ook, maar kreeg na verloop van tijd ander karakter.
Voor vijftiende eeuw al sprake van handel over lange afstanden. Specerijen en zijde verhandeld in Azië. Ook
handel tussen inheemse volken aan de westkust van Amerika. Machtscentrum lag in Azië.
Vanaf vijftiende eeuw gingen Europese landen op ontdekkingsreis. Spanje en Portugal stichtten de eerste
koloniën in Midden- en Zuid-Amerika en Afrika, en beheersten de handel tussen deze continenten en Europa.
Nederland volgde in de zeventiende eeuw. Daarna namen Britten mondiale machtspositie over.
De verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) was in 1602 de eerste multinationale onderneming (mno) op de
wereld. Handelde voornamelijk in specerijen en had bezittingen van Japan tot Zuid-Afrika.
Vanaf de zestiende eeuw sprake van grootschalig kolonialisme= systeem waarin vooral Europese landen
gebiedsdelen bezetten uit economische en/of politieke overwegingen, of als vestingsgebied.
Koloniale gebieden werden politiek en economisch verbonden met de Europese landen.
Was militaire macht nodig om een kolonie te veroveren en te behouden.
Europese landen haalden landbouwproducten en grondstoffen uit de koloniën. Ze maakte hiervan
industrieproducten. Met deze winst kon de politieke greep verder gevestigd worden en de opbrengsten zorgde
voor welvaart in de koloniale gebieden.
Meeste koloniën waren exploitatiekoloniën= winst maken voor Europese landen en ondernemingen. Met
onderdrukking en geweld.
Oostkust van Noord-Amerika waren er vestigingskoloniën= Europeanen migreren er naar toe. In 1783 maakten
13 van deze gebieden zich los van moederland Engeland. Dit zijn de Verenigde Staten van Noord-Amerika. Ze
gingen hun eigen weg en breidde hun grondgebied in de negentiende eeuw uit in westelijke richting.
Landen als Portugal, Spanje, Nederland en Groot-Brittannië lieten tot slaaf gemaakte uit Afrika in mijnen en op
plantages werken.
Tussen Europa, Amerika en Afrika ontstond de driehoek handel. Vanuit West-Afrika trokken zeilschepen met
slaven naar Noord- en Zuid-Amerika en het Caribische gebied.
, Er kwamen opstanden omdat boottocht zwaar was en het werken op plantages en in de mijnen ook.
Tula (bekend als Rigaud) was de leider van de slavenopstand in 1795, is in 2010 uitgeroepen tot nationale held
van Curaçao.
Slavenhandel werd in 1814 verboden.
- Groot-Brittanië schafte slavenhandel in 1833 af.
- Frankrijk in 1848.
- Nederlands-Indië 1860.
- Suriname en Caribische gebied in 1863.
In Suriname werden slaven gedwongen om (betaald) nog tien jaar (tot 1873) op plantages te blijven werken.
Vanaf de achttiende eeuw begon in Europese landen het proces van de industrialisatie. -> kwam verdeling van
economische activiteiten over landen, de internationale arbeidsverdeling= landen produceren wat het best bij
hun grondstoffen of locatie past. -> Europese landen specialiseren zich in producten waarin ze relatief sterk
zijn.
Grote hoeveelheden grondstoffen nodig voor industrialisatie -> Europese landen importeren veel goederen uit
koloniën. -> om invoer mogelijk te maken werd er geïnvesteerd in infrastructuur, geld kwam van de handel. ->
handel werd sneller en grootschaliger. -> industrialisatie van koloniën zorgde ervoor dat er nu producten over
waren -> export naar nieuwe afzet gebieden.
Aan het einde van de 19e eeuw ontstaat een grotere stroom van goederen, zakenmensen, migranten en geld,
vooral ten gunste van een kleine elite in koloniën en moederlanden.
Hegemoniale staat= staat die met politieke, economische en militaire middelen een overheersende en
beslissend rol speelt in de wereld. Eerste waren Spanje en Portugal. Daarna ook Groot-Brittannië. Duitsland,
Frankrijk en Nederland later ook.
Geopolitiek= het inzetten van middelen om invloed te vergroten.
Imperialisme= hoe Europese landen zoals Groot-Brittannië, Frankrijk en Nederland in de 19e eeuw hun macht
uitbreidden over koloniën.
De handel kreeg alle kenmerken van het op winst gerichte kapitalisme. Wereldhandel steeg snel tussen 1850
en 1914. Tijdens het imperialisme werd handel steeds meer gericht op winst (kapitalisme). Tussen 1850 en
1914 groeide de wereldhandel enorm. Dit zie je in de stijging van export als aandeel van het wereld-bbp= maat
voor economische globalisering. Hoe meer landen onderling handel drijven, hoe sterker ze economisch
afhankelijk van elkaar worden. De winsten uit handel en industrialisatie gingen vooral naar de koloniale
machten, waardoor de welvaart in hun landen steeg.
Groot-Brittannië gebruikte ruwe katoen uit koloniën om goedkoop katoenen stof te maken. Eerst werd deze
stof vooral voor de Britse markt gemaakt en beschermd met invoerheffingen tegen Indiase producten. Later
koos Groot-Brittannië voor vrije handel en exporteerde de goedkopere Britse stoffen naar India. Dit zorgde
ervoor dat duizenden Indiase textielwerkers hun baan verloren.
