Week 1
Het recht is het geheel van regels of normen dat het maatschappelijk
verkeer in banen leidt en een remedie aandraagt voor de problemen die
rijzen wanneer mensen zich niet gedragen overeenkomstig hetgeen men
van elkaar mag verwachten.
- Kort: Het recht is het geheel van regels dat de samenleving ordent
Het doel van het recht is het realiseren van een toestand van rust en
rechtvaardigheid in de onderlinge betrekkingen van mensen.
Er zijn verschillen tussen rechtsregels en morele regels:
1. Het recht richt zich tot de uitkomst, het moraal richt zich tot de
intentie
2. Het recht heeft sancties bij overtredingen, het moraal kan sancties
hebben bij overtredingen
3. Het recht heeft een dwingende werking, het moraal heeft eerder
gewetensdwang
Het recht kan worden onderverdeeld in privaat- en publiekrecht. Deze
kunnen op hun beurt ook weer worden onderverdeeld in verschillende
rechtsgebieden.
1. Privaatrecht regelt de relatie tussen burgers onderling
- Personen- en familierecht regelt de relatie tussen personen
onderling binnen het gezin en de familie, bijvoorbeeld met
betrekking tot geboorte, huwelijk, echtscheiding, ouderlijk
gezag, adoptie en erfopvolging.
- Vermogensrecht regelt de relatie tussen personen en
goederen, en tussen personen onderling voor zover het gaat
om geld, bezit en verhandelbare rechten.
2. Publiekrecht regelt de relatie tussen overheid en de burger
- Staatsrecht regelt de inrichting en bevoegdheden van de
staat en zijn organen, en de verhouding tussen burger en
overheid.
, - Strafrecht regelt welk gedrag strafbaar is en welke straffen of
maatregelen de overheid kan opleggen bij overtreding van die
regels.
- Bestuursrecht regelt de verhouding tussen overheid en
burgers bij het uitoefenen van bestuurszaken, zoals
vergunningen, uitkeringen en belastingen.
In het Nederlandse rechtsstelsel vloeien rechten voornamelijk voort uit de
volgende rechtsbronnen: de wet, de gewoonte, de rechtsspraak en het
verdrag.
Alle regels die voortvloeien uit deze rechtsbronnen zijn rechtsregels die
behoren tot het positieve recht. Dit is het geheel van regels dat op een
bepaald tijdstip en binnen een bepaalde gemeenschap van mensen geldt.
Het natuurrecht is een tegenhanger van het positieve recht en gaat uit
van het idee dat er boven het positieve recht hogere universele normen en
waarden bestaan, zoals rechtvaardigheid en menselijke waardigheid.
Voor het begrip ‘wet’ wordt er een onderscheid gemaakt tussen:
1. Een wet in formele zin: ieder gezamenlijk besluit van de regering
en de Staten-Generaal dat volgens een bepaalde in de Grondwet
geregelde procedure tot stand is gekomen.
2. Een wet in materiële zin: een naar buiten werkende algemene
regeling die de burger bindt en afkomstig is van een
overheidsorgaan dat zijn bevoegdheid daartoe direct ontleent aan
een wet in formele zin.
We kunnen in totaal drie categorieën onderscheiden:
1. Wetten die alleen wet in formele zin zijn en géén wet in materiële
zin.
2. Wetten die zowel wet in formele zin, als wet in materiële zin zijn.
3. Wetten die alleen wet in materiële zin zijn en geen wet in formele
zin.
Er zijn drie regels om de hiërarchie van wetten vast te stellen:
1. Een hogere wet gaat voor een lagere wet
2. Een latere wet gaat voor een eerdere wet
, 3. Een bijzondere wet gaat voor een algemene wet
Codificatie is het proces waarbij het recht wordt vastgelegd in
wetboeken.
Montesquieu bedacht de trias-politicaleer waarbij hij de staatsmacht
verdeelde in drie machten: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke
macht. De organen die deze functies uitvoeren zouden elkaar in evenwicht
moeten houden (balances) en elkaar moeten kunnen controleren
(checks).
- In Nederland zijn de principes van de trias politica en checks en
balances maar deels gerealiseerd: de uitvoerende en wetgevende
macht zijn met elkaar verstrengeld.
Het legisme is een stroming die leert dat de rechter al het recht uit de
wet haalt en dat hij het recht mechanisch moet toepassen.
In de loop der jaren kwam er kritiek op het legisme. Rechtsfilosoof Paul
Scholten beargumenteerde tegen het legisme:
1. De wet is niet altijd duidelijk (zie Elektriciteitsarrest)
2. De wet vertoont leemtes die de rechter zal moeten opvullen
(zie arrest Zutphense Waterleiding)
3. De wet bevat niet alle regels; de rechter moet ook
rechtsbeginselen in acht nemen.
Gewoonte wordt recht indien aan twee vereisten wordt voldaan:
1. Herhaling van gedragingen
2. Overtuiging dat men zich zo behoort te gedragen als gevolg van een
rechtsplicht
Er zijn verschillen tussen gewoonterecht en wettenrecht:
1. De wet is een bewuste schepping, gewoonterecht ontstaat
geleidelijk
2. De wet wordt door een hogere, officiële instantie gecreëerd en
opgelegd, gewoonterecht niet
3. De wet is geschreven, de gewoonte is ongeschreven
4. Gewoonterecht eist herhaling voordat het als recht kan worden
aangenomen
Het recht is het geheel van regels of normen dat het maatschappelijk
verkeer in banen leidt en een remedie aandraagt voor de problemen die
rijzen wanneer mensen zich niet gedragen overeenkomstig hetgeen men
van elkaar mag verwachten.
- Kort: Het recht is het geheel van regels dat de samenleving ordent
Het doel van het recht is het realiseren van een toestand van rust en
rechtvaardigheid in de onderlinge betrekkingen van mensen.
Er zijn verschillen tussen rechtsregels en morele regels:
1. Het recht richt zich tot de uitkomst, het moraal richt zich tot de
intentie
2. Het recht heeft sancties bij overtredingen, het moraal kan sancties
hebben bij overtredingen
3. Het recht heeft een dwingende werking, het moraal heeft eerder
gewetensdwang
Het recht kan worden onderverdeeld in privaat- en publiekrecht. Deze
kunnen op hun beurt ook weer worden onderverdeeld in verschillende
rechtsgebieden.
1. Privaatrecht regelt de relatie tussen burgers onderling
- Personen- en familierecht regelt de relatie tussen personen
onderling binnen het gezin en de familie, bijvoorbeeld met
betrekking tot geboorte, huwelijk, echtscheiding, ouderlijk
gezag, adoptie en erfopvolging.
- Vermogensrecht regelt de relatie tussen personen en
goederen, en tussen personen onderling voor zover het gaat
om geld, bezit en verhandelbare rechten.
2. Publiekrecht regelt de relatie tussen overheid en de burger
- Staatsrecht regelt de inrichting en bevoegdheden van de
staat en zijn organen, en de verhouding tussen burger en
overheid.
, - Strafrecht regelt welk gedrag strafbaar is en welke straffen of
maatregelen de overheid kan opleggen bij overtreding van die
regels.
- Bestuursrecht regelt de verhouding tussen overheid en
burgers bij het uitoefenen van bestuurszaken, zoals
vergunningen, uitkeringen en belastingen.
In het Nederlandse rechtsstelsel vloeien rechten voornamelijk voort uit de
volgende rechtsbronnen: de wet, de gewoonte, de rechtsspraak en het
verdrag.
Alle regels die voortvloeien uit deze rechtsbronnen zijn rechtsregels die
behoren tot het positieve recht. Dit is het geheel van regels dat op een
bepaald tijdstip en binnen een bepaalde gemeenschap van mensen geldt.
Het natuurrecht is een tegenhanger van het positieve recht en gaat uit
van het idee dat er boven het positieve recht hogere universele normen en
waarden bestaan, zoals rechtvaardigheid en menselijke waardigheid.
Voor het begrip ‘wet’ wordt er een onderscheid gemaakt tussen:
1. Een wet in formele zin: ieder gezamenlijk besluit van de regering
en de Staten-Generaal dat volgens een bepaalde in de Grondwet
geregelde procedure tot stand is gekomen.
2. Een wet in materiële zin: een naar buiten werkende algemene
regeling die de burger bindt en afkomstig is van een
overheidsorgaan dat zijn bevoegdheid daartoe direct ontleent aan
een wet in formele zin.
We kunnen in totaal drie categorieën onderscheiden:
1. Wetten die alleen wet in formele zin zijn en géén wet in materiële
zin.
2. Wetten die zowel wet in formele zin, als wet in materiële zin zijn.
3. Wetten die alleen wet in materiële zin zijn en geen wet in formele
zin.
Er zijn drie regels om de hiërarchie van wetten vast te stellen:
1. Een hogere wet gaat voor een lagere wet
2. Een latere wet gaat voor een eerdere wet
, 3. Een bijzondere wet gaat voor een algemene wet
Codificatie is het proces waarbij het recht wordt vastgelegd in
wetboeken.
Montesquieu bedacht de trias-politicaleer waarbij hij de staatsmacht
verdeelde in drie machten: de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke
macht. De organen die deze functies uitvoeren zouden elkaar in evenwicht
moeten houden (balances) en elkaar moeten kunnen controleren
(checks).
- In Nederland zijn de principes van de trias politica en checks en
balances maar deels gerealiseerd: de uitvoerende en wetgevende
macht zijn met elkaar verstrengeld.
Het legisme is een stroming die leert dat de rechter al het recht uit de
wet haalt en dat hij het recht mechanisch moet toepassen.
In de loop der jaren kwam er kritiek op het legisme. Rechtsfilosoof Paul
Scholten beargumenteerde tegen het legisme:
1. De wet is niet altijd duidelijk (zie Elektriciteitsarrest)
2. De wet vertoont leemtes die de rechter zal moeten opvullen
(zie arrest Zutphense Waterleiding)
3. De wet bevat niet alle regels; de rechter moet ook
rechtsbeginselen in acht nemen.
Gewoonte wordt recht indien aan twee vereisten wordt voldaan:
1. Herhaling van gedragingen
2. Overtuiging dat men zich zo behoort te gedragen als gevolg van een
rechtsplicht
Er zijn verschillen tussen gewoonterecht en wettenrecht:
1. De wet is een bewuste schepping, gewoonterecht ontstaat
geleidelijk
2. De wet wordt door een hogere, officiële instantie gecreëerd en
opgelegd, gewoonterecht niet
3. De wet is geschreven, de gewoonte is ongeschreven
4. Gewoonterecht eist herhaling voordat het als recht kan worden
aangenomen
