Hoofdstuk 8 – Taal / communicatie
Aangeboren capaciteit bij kinderen om te leren
- Zelf taal te gebruiken (productieve taal)
- Taal van anderen te begrijpen (receptieve taal)
Preverbale communicatie
- Dialoog via geluid, beweging en gezichtsuitdrukking. (= pseudo-conversatie).
- Ouder verantwoordelijk voor “flow” gesprek
- Protodeclerative: Gebaar gemaakt door kind om uitspraak te doen over objects
- Protoimperative: gebaar gemaakt door baby/kind om iemand iets te laten doen wat zij willen
Taal in de vroege ontwikkeling
- kind kan spraakgeluid van gewoon geluid onderscheiden voor de geboorte
- Baby’s nemen klanken categorisch waar: horen wel verschil tussen B en D, maar niet in klanken. (=
Categorische spraakperceptie)
- Geen verschil in onderscheiden van klanken in eigen taal en klanken uit andere taal.
- Huilen is eerste vorm van communicatie -> eerst voor basisbehoeften, na 3-4 maanden meer voor
sociale behoeften.
- Kraaien en brabbelen = universeel. Pas na 8 mnd ontstaan culturele verschillen. Spraakpatroon
ontstaat na 1 jaar.
Theoretische perspectieven van spraakontwikkeling
- Taal bestaat uit versch componenten
Semantiek (alles wat met woordbetekenissen en combinaties te maken heeft)
- Foneem (klank: als je foneem veranderd krijgt woord een andere betekenis. Kleinste deel
van een woord)
Grammatica (alles wat met taal structuur te maken heeft)
- Syntax (regels over hoe woorden in zinnen gecombineerd mogen worden)
- Pragmantiek (welke taal in welke context gepast is om te gebruiken)
- Morfemen (kleinste eenheden van betekenissen. Bijv: bot-er school-bord grot-er)
De leertheorie:
- Behaviorist Skinner
- Kind leert spreken doordat spraakgeluiden sterker worden beloond dan willekeurige
geluiden
- Beperkingen van theorie: 1. Taal is te alomvatten en complex om zo aangeleerd te
worden en 2. Ouders belonen hun kinderen ook voor incorrecte spraakgeluiden en 3.
Taal is veel creatiever dan pure imitatie van zinnen en 4. In dit perspectief wordt geen
verklaring gegeven voor dezelfde volgorde dat alle kinderen taal ontwikkelen en 5. Deze
theorie houdt geen rekening met de actieve rol die het kind speelt in zijn eigen
taalontwikkeling
,Nativisme:
- Chomsky
- Kind geboren met innerlijk mentale structuur die helpt bij verwerven van taal en
grammatica
- ondersteuning: 1. Talen hebben universele kenmerken, 2. Talen worden snel aangeleerd en
3. Bij afwezigheid van taal leren kinderen alsnog een taal te ontwikkelen. 4. Kinderen maken
kritieke periode door waarin ze taal kunnen leren.
- Beperkingen: Dieren ook op zekere hoogte in staat om taal eigen te maken. 2.
Grammaticale regels zijn niet zo universeel. 3. Taalontwikkeling is een geleidelijk proces en
niet aangeboren. 4. Weinig ruimte voor sociale component in deze theorie. 5. Taal blijkt zich
niet via een vast universeel patroon te ontwikkelen
Interactionisme:
- meestgebruikt tegenwoordig
- Zowel biologische aanleg als omgeving en de rol van het kind effect op taalontwikkeling
- Biologisch potentieel komt alleen tot uiting door socialisatie
Ontwikkeling van semantiek
- Begrip ontwikkelt eerder dan productie van taal
- woordenschat groeit wss geleidelijk.
- ‘whole object constraint’ (= verschijnsel dat kinderen altijd aannemen dat het om het hele objects
gaat
- Emergenist Coalition Model (= kinderen nemen aan dat ieder woord slaat op en object, actie of
gebeurtenis. Ook nemen ze aan dat nieuw woord slaat op een object dat ze nog niet kennen)
- invloed van sociale omgeving: Kinderen die veel worden voorgelezen ontwikkelen sneller
taalbegrip. Ook hogere sociale klasse heeft positief effect.
- Werkwoorden moeilijker te leren dan zelst naamw en namen. Dit is echter niet universeel
- Mutuele exclusiviteit: Bij horen van een nieuw woord gaan kinderen er vanuit dat het slaat op een
object of actie die zij ook niet kennen.
Taalfouten bij kinderen
- Overextensie = gebruik van 1 woord om naar meerdere dingen te refereren
- Onderextensie = gebruik van woord in een te strikte zin
Ontwikkeling van grammatica en semantiek
- Kinderen beginnen met holofrases (= enkele woorden die een hele gedachte uit lijken te drukken)
- Na 1.5/2 jaar telegrafische spraak (= zinnen van alleen de twee woorden die nodig zijn om
betekenis duidelijk te maken
- 7/8 jaar onderscheid wanneer grammaticale regels wel en niet moeten worden toegepast. Voor die
tijd vaak sprake van overregulatie (= regels te veel toepassen)
- Na 3e levensjaar neemt grammaticale ontwikkeling een vlucht. Vragen w-vragen (wiewatwaar) na
5e levensjaar is deze ontwikkeling vrijwel compleet
Ontwikkeling pragmantiek
- Leren dmv meerdere vaardigheden
- Aandacht hebben voor gesprekpartner (kunnen kids goed)
- Letten op feedback van luisteraar ( kunnen kids goed)
- spraak aanpassen aan kenmerken van luisteraar (kunnen kids al na 2 jaar)
- spraak passen bij situatie (=
, - leren luisteren naar boodschap van de ander (kunnen kids nie goed, pas na 6j)
- Eigen boodschap en die van de ander begrijpen en kunnen evalueren op bruikbaarheid.
Ontwikkeling metalinguïstiek
- Metalinguïstisch bewustzijn = het begrip van taal al een regel-gebonden systeem.
- Fonologisch bewustzijn = begrip van klanken in een taal en de kenmerken daarvan. Draagt bij aan
leesvaardigheid.
- Dyslexie = taalstoornis waardoor moeite onstaat met letters vertalen naar woorden (fonologie) of
het begrijpen van woorden die ze lezen (metalinguistiek, morfologie en syntax)
Tweetaligheid
- vanaf geboorte: even grote woordenschat al 1taligen, gebied van Broca blijft verantwoordelijk.
- Later: Specifiek hersengebied gereserveerd voor de tweede taal,
- Cognitief betere prestatie, flexibeler denken, beter in vormen van concepten en grotere controle
over hun aandacht en eerder metalinguïstisch bewust
Language Aquisition Support System
- Omgeving van kind gebruikt een aantal tactieken om kind te helpen met leren van taal
- Responsiviteit: Hoe actiever moeder reageert op activiteit v kind, hoe beter
- Non-verbale spelletjes: Hieruit leren kinderen om en om communiceren zoals bij taal.
- Kindgerichte spraak: Ook ‘motherese’ genoemd. Simpele spreekstijl helpt grammaticale
regels te begrijpen
- Expansie: Herhalen van wat een kind heeft gezegd in completere vorm (bijv verbeteren
van grammaticafoutjes)
- Recast: vertalen van een incomplete kinderzin in meer grammaticaal complexe zin.
Hoofdstuk 9 – Stromingen / onderzoekers van cognitie
Constructivisme
- Piaget
- Kinderen spelen actieve rol in verkrijgen van informatie en organiseren de binnenkomende
infromatie in schema’s: georganiseerde kenniseenheden.
- Schema is uitgangspunt voor hoe het kind reageert op situaties
- Eerst zij schema’s gebaseerd op fysieke activiteit, later mentaal (dit worden operaties genoemd)
- accommodatie: Bestaand schema aanpassen aan nieuwe ervaring
- vier fases voor ontwikkeling
- Sensomotorisch 0-2j
- egocentrisch
- geen notie van objectiviteit
- pas aan eind van deze fase sprake van objectpermanentie
- 6 subschemas: Basis reflex activiteit (0-1m, steeds vaardiger in reflexgebruik), Primaire
circulaire reacties (1-4m, gericht op herhalen van bewegingen die ze leuk vinden),
Secundaire circulaire reacties (4-8m, herhaalt bewegingen met objecten buiten het
lichaam + complexere schema’s), Coördinatie van secundaire circulaire reacties (8-12m,
zekere doelgerichtheid treedt op in de sec circ reacties en actief zoeken naar verborgen
objecten op verkeerde plek (a-niet-b-fout), Tertiaire circulaire reacties (12-18 m,
Aangeboren capaciteit bij kinderen om te leren
- Zelf taal te gebruiken (productieve taal)
- Taal van anderen te begrijpen (receptieve taal)
Preverbale communicatie
- Dialoog via geluid, beweging en gezichtsuitdrukking. (= pseudo-conversatie).
- Ouder verantwoordelijk voor “flow” gesprek
- Protodeclerative: Gebaar gemaakt door kind om uitspraak te doen over objects
- Protoimperative: gebaar gemaakt door baby/kind om iemand iets te laten doen wat zij willen
Taal in de vroege ontwikkeling
- kind kan spraakgeluid van gewoon geluid onderscheiden voor de geboorte
- Baby’s nemen klanken categorisch waar: horen wel verschil tussen B en D, maar niet in klanken. (=
Categorische spraakperceptie)
- Geen verschil in onderscheiden van klanken in eigen taal en klanken uit andere taal.
- Huilen is eerste vorm van communicatie -> eerst voor basisbehoeften, na 3-4 maanden meer voor
sociale behoeften.
- Kraaien en brabbelen = universeel. Pas na 8 mnd ontstaan culturele verschillen. Spraakpatroon
ontstaat na 1 jaar.
Theoretische perspectieven van spraakontwikkeling
- Taal bestaat uit versch componenten
Semantiek (alles wat met woordbetekenissen en combinaties te maken heeft)
- Foneem (klank: als je foneem veranderd krijgt woord een andere betekenis. Kleinste deel
van een woord)
Grammatica (alles wat met taal structuur te maken heeft)
- Syntax (regels over hoe woorden in zinnen gecombineerd mogen worden)
- Pragmantiek (welke taal in welke context gepast is om te gebruiken)
- Morfemen (kleinste eenheden van betekenissen. Bijv: bot-er school-bord grot-er)
De leertheorie:
- Behaviorist Skinner
- Kind leert spreken doordat spraakgeluiden sterker worden beloond dan willekeurige
geluiden
- Beperkingen van theorie: 1. Taal is te alomvatten en complex om zo aangeleerd te
worden en 2. Ouders belonen hun kinderen ook voor incorrecte spraakgeluiden en 3.
Taal is veel creatiever dan pure imitatie van zinnen en 4. In dit perspectief wordt geen
verklaring gegeven voor dezelfde volgorde dat alle kinderen taal ontwikkelen en 5. Deze
theorie houdt geen rekening met de actieve rol die het kind speelt in zijn eigen
taalontwikkeling
,Nativisme:
- Chomsky
- Kind geboren met innerlijk mentale structuur die helpt bij verwerven van taal en
grammatica
- ondersteuning: 1. Talen hebben universele kenmerken, 2. Talen worden snel aangeleerd en
3. Bij afwezigheid van taal leren kinderen alsnog een taal te ontwikkelen. 4. Kinderen maken
kritieke periode door waarin ze taal kunnen leren.
- Beperkingen: Dieren ook op zekere hoogte in staat om taal eigen te maken. 2.
Grammaticale regels zijn niet zo universeel. 3. Taalontwikkeling is een geleidelijk proces en
niet aangeboren. 4. Weinig ruimte voor sociale component in deze theorie. 5. Taal blijkt zich
niet via een vast universeel patroon te ontwikkelen
Interactionisme:
- meestgebruikt tegenwoordig
- Zowel biologische aanleg als omgeving en de rol van het kind effect op taalontwikkeling
- Biologisch potentieel komt alleen tot uiting door socialisatie
Ontwikkeling van semantiek
- Begrip ontwikkelt eerder dan productie van taal
- woordenschat groeit wss geleidelijk.
- ‘whole object constraint’ (= verschijnsel dat kinderen altijd aannemen dat het om het hele objects
gaat
- Emergenist Coalition Model (= kinderen nemen aan dat ieder woord slaat op en object, actie of
gebeurtenis. Ook nemen ze aan dat nieuw woord slaat op een object dat ze nog niet kennen)
- invloed van sociale omgeving: Kinderen die veel worden voorgelezen ontwikkelen sneller
taalbegrip. Ook hogere sociale klasse heeft positief effect.
- Werkwoorden moeilijker te leren dan zelst naamw en namen. Dit is echter niet universeel
- Mutuele exclusiviteit: Bij horen van een nieuw woord gaan kinderen er vanuit dat het slaat op een
object of actie die zij ook niet kennen.
Taalfouten bij kinderen
- Overextensie = gebruik van 1 woord om naar meerdere dingen te refereren
- Onderextensie = gebruik van woord in een te strikte zin
Ontwikkeling van grammatica en semantiek
- Kinderen beginnen met holofrases (= enkele woorden die een hele gedachte uit lijken te drukken)
- Na 1.5/2 jaar telegrafische spraak (= zinnen van alleen de twee woorden die nodig zijn om
betekenis duidelijk te maken
- 7/8 jaar onderscheid wanneer grammaticale regels wel en niet moeten worden toegepast. Voor die
tijd vaak sprake van overregulatie (= regels te veel toepassen)
- Na 3e levensjaar neemt grammaticale ontwikkeling een vlucht. Vragen w-vragen (wiewatwaar) na
5e levensjaar is deze ontwikkeling vrijwel compleet
Ontwikkeling pragmantiek
- Leren dmv meerdere vaardigheden
- Aandacht hebben voor gesprekpartner (kunnen kids goed)
- Letten op feedback van luisteraar ( kunnen kids goed)
- spraak aanpassen aan kenmerken van luisteraar (kunnen kids al na 2 jaar)
- spraak passen bij situatie (=
, - leren luisteren naar boodschap van de ander (kunnen kids nie goed, pas na 6j)
- Eigen boodschap en die van de ander begrijpen en kunnen evalueren op bruikbaarheid.
Ontwikkeling metalinguïstiek
- Metalinguïstisch bewustzijn = het begrip van taal al een regel-gebonden systeem.
- Fonologisch bewustzijn = begrip van klanken in een taal en de kenmerken daarvan. Draagt bij aan
leesvaardigheid.
- Dyslexie = taalstoornis waardoor moeite onstaat met letters vertalen naar woorden (fonologie) of
het begrijpen van woorden die ze lezen (metalinguistiek, morfologie en syntax)
Tweetaligheid
- vanaf geboorte: even grote woordenschat al 1taligen, gebied van Broca blijft verantwoordelijk.
- Later: Specifiek hersengebied gereserveerd voor de tweede taal,
- Cognitief betere prestatie, flexibeler denken, beter in vormen van concepten en grotere controle
over hun aandacht en eerder metalinguïstisch bewust
Language Aquisition Support System
- Omgeving van kind gebruikt een aantal tactieken om kind te helpen met leren van taal
- Responsiviteit: Hoe actiever moeder reageert op activiteit v kind, hoe beter
- Non-verbale spelletjes: Hieruit leren kinderen om en om communiceren zoals bij taal.
- Kindgerichte spraak: Ook ‘motherese’ genoemd. Simpele spreekstijl helpt grammaticale
regels te begrijpen
- Expansie: Herhalen van wat een kind heeft gezegd in completere vorm (bijv verbeteren
van grammaticafoutjes)
- Recast: vertalen van een incomplete kinderzin in meer grammaticaal complexe zin.
Hoofdstuk 9 – Stromingen / onderzoekers van cognitie
Constructivisme
- Piaget
- Kinderen spelen actieve rol in verkrijgen van informatie en organiseren de binnenkomende
infromatie in schema’s: georganiseerde kenniseenheden.
- Schema is uitgangspunt voor hoe het kind reageert op situaties
- Eerst zij schema’s gebaseerd op fysieke activiteit, later mentaal (dit worden operaties genoemd)
- accommodatie: Bestaand schema aanpassen aan nieuwe ervaring
- vier fases voor ontwikkeling
- Sensomotorisch 0-2j
- egocentrisch
- geen notie van objectiviteit
- pas aan eind van deze fase sprake van objectpermanentie
- 6 subschemas: Basis reflex activiteit (0-1m, steeds vaardiger in reflexgebruik), Primaire
circulaire reacties (1-4m, gericht op herhalen van bewegingen die ze leuk vinden),
Secundaire circulaire reacties (4-8m, herhaalt bewegingen met objecten buiten het
lichaam + complexere schema’s), Coördinatie van secundaire circulaire reacties (8-12m,
zekere doelgerichtheid treedt op in de sec circ reacties en actief zoeken naar verborgen
objecten op verkeerde plek (a-niet-b-fout), Tertiaire circulaire reacties (12-18 m,
