GRIEKS NEDERLANDSE STUKKEN BACCHAE
Parodos
Het koor (Aziatische bacchanten) komt op
● bijnaam Dionysus: dreuner
● nieuwe info over geboorte Dionysus: zijn vader Zeus heeft hem in zijn dijbeen
genaaid tot hij voldragen was en geboren kon worden
● rol van Hera is hier anders dan eerst beschreven (vers 9):
○ Dionysus schildert Hera af als een wraakzuchtige echtgenote die achter de
dood zit van de minnares van haar man
○ Het koor geeft de indruk van een bedrogen echtgenote die niet weet dat haar
man een kind bij een ander heeft
● info over uiterlijk Dionysus: hij is een god met stieren hoorns en Zeus gaf hem een
krans van slangen op het hoofd.
● Attributen bij Bacchusrituelen:
○ Klimop
○ heggerank
○ takken van eik of spar
○ witte strengen gevlochten wol
○ hertenvel
○ staf
● uitleg over uitvinding tamboerijn:
○ De tamboerijn is door priesters in een grot op Kreta uitgevonden.
○ In r. 59 zegt Dionysus dat de tamboerijn een uitvinding is van hem en Rhea,
hier wordt dat genuanceerd: het instrument is door anderen uitgevonden en
via de Moedergodin en satyrs in de Dionysosfeesten terecht gekomen
Op weg (191-214)
191-198 lees je in het Grieks, 199-214 in het Nederlands
● Kadmos: wij kijken als stervelingen niet neer op goden
● Tiresias: We moeten ons houden aan tradities, we moeten de god eer bewijzen.
⇒ Dit is verwijzing van Euripides naar problemen in Athene in die tijd:
❖ Sofisten: leermeesters die er geld voor vragen, bekritiseren de goden, geven
les in redevoering
● Tiresias motief om mee te doen aan de verering van Dionysus: het is traditie en de
wil van god (dus niet een diep gevoeld verlangen naar bacchische extase)
● Tiresias is blind
● ondertussen is Pentheus ook op het podium gekomen, maar hij ziet Cadmus en
Tiresias nog niet
⇒ Einde: Kadmos zegt: Tiresias, Pentheus komt hierheen, hij is een beetje gestresst
1
, Dionysus is een god (266-309)
● Tiresias zegt dat een redenaar spreekvaardig moet zijn en inzicht en begrip moet
hebben
● als de redenaar geen inzicht en begrip heeft, is hij een gevaar voor zijn land
⇒ dit is een reactie op de speech van Pentheus net: wat Pentheus zegt, is dus gevaarlijk
● Demeter zorgt voor voedsel voor mensen, Dionysus zorgt voor drinken
● wijn heeft een heilzame werking voor mensen:
○ wijn verlost de mens van verdriet
○ zorgt voor slaap
○ werkt als pijnstiller
○ wordt gebruikt bij offers om de goden te verzoenen.
● Tiresias zegt dat de mythe van Dionysus (uit dij van Zeus) komt door een
etymologisch misverstand: gijzelaar vs dijbeen
⇒ het gaat erom dat Dionysus eigenlijk gegijzeld was door Hera en dat Zeus daar iets aan
moest doen omdat Hera Dionysus wilde vermoorden. Daar komt dat hele verhaal met het
dijbeen vandaan.
● de bacchische vervoering uit zich bij de mens: de mens kan de toekomst voorspellen
(ziener! Tiresias) of de mens raakt in paniek
Een waarschuwing (310-329)
● Pentheus zei eerder dat de vrouwen onder het mom van religie overspel plegen met
de oosterse vreemdeling, Tiresias zegt hier dat je moet kijken naar het karakter van
de vrouw en dat Dionysus hier niet voor zorgt
● Pentheus: speech is een emotioneel verhaal vol woede, achterdocht, vooroordelen,
beschuldigingen en dreigementen
● Tiresias: speech volgens regels van retorica opgebouwd
○ inleiding, argumentatie, afsluiting
Eerste stasimon (370-433)
● koor is geschokt door Pentheus’ hoogmoed (koor geeft weer wat publiek moet
denken!) en steunt dus de analyse van Tiresias
● koor voorspelt dat Pentheus’ woorden zijn dood betekenen (vooruitwijzing?)
● vernuft is geen wijsheid, wijsheid is wat de goden denken
● Dionysus kan alleen goed functioneren in tijden van vrede, want dan kan hij wijn
kopen etc.
● de juiste levensstijl is een eenvoudige levensstijl
Tweede Epeisodion
Dionysus wordt voorgeleid (434-460)
● Adjudant heeft de vreemdeling opgepakt, maar wilde dit eigenlijk niet zelf doet. Hij
vindt het ook raar dat de vreemdeling zomaar meegaat
● Adjudant beschrijft 3 wonderen
○ vreemdeling gaat zomaar mee
○ bacchanten die waren opgesloten zijn weg
○ de boeien om de voeten van de bacchanten gingen zomaar los, en de poort
ging zomaar open, zonder mensenhand
⇒ slecht nieuws voor Pentheus
● Pentheus wil van de vreemdeling weten wie hij is en waar hij vandaan komt
2
Parodos
Het koor (Aziatische bacchanten) komt op
● bijnaam Dionysus: dreuner
● nieuwe info over geboorte Dionysus: zijn vader Zeus heeft hem in zijn dijbeen
genaaid tot hij voldragen was en geboren kon worden
● rol van Hera is hier anders dan eerst beschreven (vers 9):
○ Dionysus schildert Hera af als een wraakzuchtige echtgenote die achter de
dood zit van de minnares van haar man
○ Het koor geeft de indruk van een bedrogen echtgenote die niet weet dat haar
man een kind bij een ander heeft
● info over uiterlijk Dionysus: hij is een god met stieren hoorns en Zeus gaf hem een
krans van slangen op het hoofd.
● Attributen bij Bacchusrituelen:
○ Klimop
○ heggerank
○ takken van eik of spar
○ witte strengen gevlochten wol
○ hertenvel
○ staf
● uitleg over uitvinding tamboerijn:
○ De tamboerijn is door priesters in een grot op Kreta uitgevonden.
○ In r. 59 zegt Dionysus dat de tamboerijn een uitvinding is van hem en Rhea,
hier wordt dat genuanceerd: het instrument is door anderen uitgevonden en
via de Moedergodin en satyrs in de Dionysosfeesten terecht gekomen
Op weg (191-214)
191-198 lees je in het Grieks, 199-214 in het Nederlands
● Kadmos: wij kijken als stervelingen niet neer op goden
● Tiresias: We moeten ons houden aan tradities, we moeten de god eer bewijzen.
⇒ Dit is verwijzing van Euripides naar problemen in Athene in die tijd:
❖ Sofisten: leermeesters die er geld voor vragen, bekritiseren de goden, geven
les in redevoering
● Tiresias motief om mee te doen aan de verering van Dionysus: het is traditie en de
wil van god (dus niet een diep gevoeld verlangen naar bacchische extase)
● Tiresias is blind
● ondertussen is Pentheus ook op het podium gekomen, maar hij ziet Cadmus en
Tiresias nog niet
⇒ Einde: Kadmos zegt: Tiresias, Pentheus komt hierheen, hij is een beetje gestresst
1
, Dionysus is een god (266-309)
● Tiresias zegt dat een redenaar spreekvaardig moet zijn en inzicht en begrip moet
hebben
● als de redenaar geen inzicht en begrip heeft, is hij een gevaar voor zijn land
⇒ dit is een reactie op de speech van Pentheus net: wat Pentheus zegt, is dus gevaarlijk
● Demeter zorgt voor voedsel voor mensen, Dionysus zorgt voor drinken
● wijn heeft een heilzame werking voor mensen:
○ wijn verlost de mens van verdriet
○ zorgt voor slaap
○ werkt als pijnstiller
○ wordt gebruikt bij offers om de goden te verzoenen.
● Tiresias zegt dat de mythe van Dionysus (uit dij van Zeus) komt door een
etymologisch misverstand: gijzelaar vs dijbeen
⇒ het gaat erom dat Dionysus eigenlijk gegijzeld was door Hera en dat Zeus daar iets aan
moest doen omdat Hera Dionysus wilde vermoorden. Daar komt dat hele verhaal met het
dijbeen vandaan.
● de bacchische vervoering uit zich bij de mens: de mens kan de toekomst voorspellen
(ziener! Tiresias) of de mens raakt in paniek
Een waarschuwing (310-329)
● Pentheus zei eerder dat de vrouwen onder het mom van religie overspel plegen met
de oosterse vreemdeling, Tiresias zegt hier dat je moet kijken naar het karakter van
de vrouw en dat Dionysus hier niet voor zorgt
● Pentheus: speech is een emotioneel verhaal vol woede, achterdocht, vooroordelen,
beschuldigingen en dreigementen
● Tiresias: speech volgens regels van retorica opgebouwd
○ inleiding, argumentatie, afsluiting
Eerste stasimon (370-433)
● koor is geschokt door Pentheus’ hoogmoed (koor geeft weer wat publiek moet
denken!) en steunt dus de analyse van Tiresias
● koor voorspelt dat Pentheus’ woorden zijn dood betekenen (vooruitwijzing?)
● vernuft is geen wijsheid, wijsheid is wat de goden denken
● Dionysus kan alleen goed functioneren in tijden van vrede, want dan kan hij wijn
kopen etc.
● de juiste levensstijl is een eenvoudige levensstijl
Tweede Epeisodion
Dionysus wordt voorgeleid (434-460)
● Adjudant heeft de vreemdeling opgepakt, maar wilde dit eigenlijk niet zelf doet. Hij
vindt het ook raar dat de vreemdeling zomaar meegaat
● Adjudant beschrijft 3 wonderen
○ vreemdeling gaat zomaar mee
○ bacchanten die waren opgesloten zijn weg
○ de boeien om de voeten van de bacchanten gingen zomaar los, en de poort
ging zomaar open, zonder mensenhand
⇒ slecht nieuws voor Pentheus
● Pentheus wil van de vreemdeling weten wie hij is en waar hij vandaan komt
2
