Dieetleer 2.4 colleges

DIEETLEER HOORCOLLEGES
HC1: Voeding bij (risico op) hart- en vaatziekten
RISICOFACTOREN BIJ HART- EN VAATZIEKTEN
Leefstijlfactoren:
1. (Over-)gewicht  abdominale vet (= veel vet rondom de organen)
2. Mate van lichaamsbeweging  richtlijn = minimaal 30 minuten per dag
3. Roken  in combinatie met oestrogenen (in de pil) zorgt voor verhoogd
risico
4. Gewichtsschommelingen
5. Alcoholgebruik  advies = drink geen alcohol
6. Sociaal economische status
7. Stress

Medische geschiedenis:
1. Medicatie  bijv. oestrogenen, diuretica, corticosteroïden
2. Familieanamnese
3. Hypertensie
4. Hypercholesterolemie (= te hoge cholesterol) of hyperhomocysteïnemie (=
te veel aan homocysteïne)
5. Diabetes mellitus  glucosestofwisseling is verstoord  vetstofwisseling is
verstoord  verhoogd cholesterol in je bloed  te hoog gehalte aan LDL 
ongunstig voor bloedvaten
6. Nierziekten/leverziekten  afvalstoffen kunnen niet goed worden
afgebroken  bloed wordt ‘vergiftigd’  ongunstig voor bloedvaten
7. Hypothyreoïdie  schildklier maakt minder thyroxine aan  verlaging van
cel metabolisme  cholesterolgehalte in bloed stijgt

Risico-indicatoren:
1. Leeftijd  hoe ouder je wordt, hoe meer kans je hebt op hart- en
vaatziekten
2. Geslacht  mannen hebben hoger risico ten opzichte van vrouwen 
hormoonhuishouding
3. Bloeddruk
o Verhoogde bloeddruk = 130/85 – 140/90  verlagen door
leefstijladviezen
o Hypertensie  multidisciplinaire behandeling heeft de voorkeur
 Volwassenen <60 jaar: 140/90
 Volwassenen >60 jaar: 160/90
 Volwassenen negroïde: 130/80
o Gevolgen hypertensie:
 Allerlei hart en vaataandoeningen: hartinfarct, hartfalen,
hartritmestoornissen perifere vaataandoeningen (schade aan
de bloedvaten in de benen
 Herseninfarct en -beroerte
 Nierfunctiestoornissen
 Slechtziendheid
4. Serum cholesterolgehalte

, Gewenst Verhoogd
Tot. cholesterol < 5,0 ≤ 6,5
mmol/l mmmol/l
Triglyceriden < 2,3 ≤ 2,5
mmol/l mmmol/l
HDL mannen > 1,0
mmol/l
HDL vrouwen > 1,3
mmol/l
LDL < 2,5
mmol/l
Cholesterol ratio <5 >8
=
tot.
cholesterol /HDL

5. Serum homocysteïnegehalte
o Homocysteïne = essentieel aminozuur  kan aangemaakt worden
door methionine
o Te hoog  negatief effect voor endotheelfunctie van de vaatwand 
vat raakt beschadigd
6. Serum CRP (c-reactive proteïne) gehalte
o Speelt een rol bij ontstekingen
o Verhoogd  ontsteking in het lichaam


LEEFSTIJL- EN VOEDINGSADVIES BIJ RISICO OP HART- EN
VAATZIEKTEN
Leefstijladviezen:
 Niet roken
 Optimaal lichaamsgewicht
o BMI onder de 25; bij ouderen tussen 25 en 30
o Buikomtrek  mannen minder dan 94 cm en vrouwen minder dan
80 cm
 Lichaamsbeweging
 Stress vermijden

Voedingsadvies ter preventie van hart- en vaatziekten:
 Schijf van Vijf


HYPERLIPIDEMIE
Hyperlipidemie  te hoog lipidegehalte in het bloed
Zie tabel hierboven

Gevolgen hyperlipidemie:
 CVA
 Hartinfarct  door een stolsel in de bloedvaten rondom het hart  hart
krijgt niet genoeg O2
 Angina pectoris  hart krijgt onvoldoende zuurstof  hart verkrampt (pijn
op de borst)
 Acute circulatiestilstand

,  Hartfalen  het onvermogen van het hart om het bloed goed rond te
pompen
o Linkszijdig
o Rechtszijdig
 Xanthomen  vetophopingen rondom de ogen, de handen en de voeten

23% van de Nederlanders (30-70 jaar) heeft een verhoogd cholesterolgehalte

Diagnose hyperlipidemie: 2 of meer bepalingen
 Gem. cholesterol concentratie> 8 mmol/l
EN/OF
 Triglyceriden > 4 mmol/l


Dieetbehandelingsrichtlijn hyperlipidemie:
Dieetadvies:
 Leefstijl!
 Bij overgewicht: energiebeperking
 Vetten  veel onverzadigde vetzuren en minder verzadigde vetzuren
o Totaal vet: 20-40 en%; max. 30-35 en% bij overgewicht en obesitas
o Verzadigd vet: < 10 en%
o Transvet: < 1 en%
 Plantensterolen: 2 gram/dag ( leidt tot 10% LDL-daling in 3 weken)
o Belemmeren de opname van cholesterol in de darm
o LDL gehalte daalt
 Plantaardige voedingsmiddelen (o.a. sojaproducten)
 Groente, fruit, peulvruchten
 Ongezouten noten
 Beperken cholesterolinname (ei, cake, taart)
 Vezels  3,4 g/MJ/dag
 Vocht  minimaal 2 L
 Alcohol  advies = geen alcohol
 Koffie  vliesje om koffiebonen is cholesterolverhogend  advies =
gefilterde koffie
 Zout  max. 6 gram per dag
 Antioxidanten
o Nadruk op ruim groente en fruit
o Werking niet bewezen

 200 mg EPA/DHA  1x per week vette vis

Normaliseren inname vet:
 Beperken hoeveelheid verzadigd vet en onverzadigde transvetzuren
 Eén keer per week (vette) vis
 Beperken hoeveelheid cholesterol

Informatie in perspectief:
 Stoppen met roken, meest effectief
 Daling totaal cholesterolgehalte:
o Dieet: 10-20%
o Plantensterolen: ca. 10%
o Statines (medicatie): ca. 30%

, HARTFALEN
= decompensatio cordis

Hartfalen: hartaandoening waarbij het hart niet meer in staat is om (met name
bij verhoogde lichamelijke inspanning) voldoende bloed door het lichaam te
pompen. Als gevolg daarvan krijgen de weefsels en organen te weinig zuurstof.
 Linkszijdig: stuwing van vocht in longen  longoedeem  kortademig
 Rechtszijdig: stuwing van vocht onder de huid (enkels)  perifeer oedeem

Oorzaken:
 Hartinfarct
 Hoge bloeddruk
 Hartklepaandoening
 Hartritmestoornis
 Hartspierziekte

Algemene classificatie: NYHA-classificatie:
 Klasse I: symptomen bij zware inspanning
 Klasse II: symptomen bij normale inspanning
 Klasse III: symptomen bij lichte inspanning
 Klasse IV: symptomen in rust

Doelstelling diëtist bij hartfalen:
 Reguleren vochthuishouding
 Verbeteren en handhaven voedingstoestand
 Behoud c.q. normaliseren lichaamsgewicht
o Rekening houden met gewicht van het oedeem
 Beperken van aan voeding gerelateerde klachten

Dieetbehandelingsrichtlijn:
 Richtlijnen goede voeding
 Adequate energie-inname, monitoren voedingstoestand
 Natrium: 2000-2400 mg (pieken voorkomen)
 Vocht en natrium  klasse III en IV
o Max. 2000 mg natrium
o 1500-2000 ml vocht
 Maatregelen bij hyper- of hypokaliaemie
 Stoppen met roken
 Voldoende beweging
 Alcohol  geen
 Glycyrrhinezuur  afgeraden
 Vezels volgens Richtlijnen goede voeding
 Vitamine B1 in verband met medicatie


HC2: Sondevoeding
Anamnese:
 Medische gegevens  is er een medische indicatie; welke medicijnen heeft
de persoon
 Sociale gegevens  kan een patiënt zelf bepaalde handelingen uitvoeren;
partner
 Bepalen voedingstoestand
o Aan voeding gerelateerde klachten