H.9 Sociale veranderingen in het
verhoudingsvraagstuk:
Dit hoofdstuk gaan we kijken naar het verhoudingsvraagstuk vanuit de sociologische bril. Het
verhoudingsvraagstuk is een vraagstuk over de manier waarop mensen zich van elkaar onderscheiden en
tot elkaar verhouden en de manier waarop samenlevingen in sociale zin vorm geven aan deze verschillen.
9.1 Industriële revolutie:
Door democratisering zin verschillen qua invloed in het bestuur van de samenleving kleiner geworden,
maar het bestaat allemaal uit meer dan politiek. In de 19e eeuw komt de Industriële Revolutie, waar een
stijging van de productiviteit in de landbouw (door innovatie) zorgde voor meer voedsel waardoor de
bevolking toenam. Er waren meer arbeiders nodig door de stijgende vraag. De mechanisering van de
productie werd versneld.
- mechanisering: vervangen handmatige handelingen door gebruik van machines.
De Industriële Revolutie zorgde voor meer sociale ongelijkheid, de ongeschoolde arbeiders werden
uitgebuit door fabriekseigenaren.
9.2 Sociale ongelijkheid:
In de analyse van de ontwikkelingen in het sociologische verhoudingsvraagstuk gebruiken we het
kernconcept sociale ongelijkheid.
- sociale ongelijkheid: een situatie waarin verschillen tussen mensen in al dan niet aangeboren
kenmerken, consequenties hebben voor hun maatschappelijke positie en leiden tot een ongelijke
verdeling van schaarse en hooggewaardeerde zaken, van waardering en behandeling.
In de definitie zitten verschillende elementen:
1. verschillen tussen mensen kunnen aangeboren of niet-aangeboren zijn,
2. verschillen hebben consequenties voor iemand maatschappelijke positie,
3. verschillen leiden tot:
- ongelijke verdeling van schaarse en hooggewaardeerde zaken,
- ongelijke waardering,
- ongelijke behandeling.
Aangeboren verschillen kunnen iets zijn zoals geslacht, niet-aangeboren verschillen ontstaan tijdens het
proces van socialisatie. De verschillen in ongelijkheid komen naar voren in:
- ongelijke verdeling van macht
- ongelijke verdeling van bezit: schaarse en hooggewaardeerde zaken
- ongelijke verdeling van status: waardering en behandeling
Bij ongelijke machtsverdeling gaat het om mensen met meer macht in de politiek en mesen in de
samenleving met minder macht. Ongelijke verdeling van bezit zie je terug in kennis, inkomen en
vermogen.
- sociale stratificatie: verdeling van de maatschappij in groepen waartussen sociale ongelijkheid
bestaat, dit worden sociale lagen genoemd.
Voor een deel is dit erfelijk. Als de sociale lagen boven elkaar geplaatst worden ontstaat er een
maatschappelijke ladder.
- maatschappelijke ladder: indeling waarbij mensen met meer bezit, status of macht hoger staan
dan anderen.
Op basis van de status van een beroep noemen we dit ‘beroepsprestigeladder’.
De plek op zo’n ladder kan veranderen en staat niet vast. Dit noemen we sociale mobiliteit.
- sociale mobiliteit: iemands maatschappelijke positie kan veranderen.
verhoudingsvraagstuk:
Dit hoofdstuk gaan we kijken naar het verhoudingsvraagstuk vanuit de sociologische bril. Het
verhoudingsvraagstuk is een vraagstuk over de manier waarop mensen zich van elkaar onderscheiden en
tot elkaar verhouden en de manier waarop samenlevingen in sociale zin vorm geven aan deze verschillen.
9.1 Industriële revolutie:
Door democratisering zin verschillen qua invloed in het bestuur van de samenleving kleiner geworden,
maar het bestaat allemaal uit meer dan politiek. In de 19e eeuw komt de Industriële Revolutie, waar een
stijging van de productiviteit in de landbouw (door innovatie) zorgde voor meer voedsel waardoor de
bevolking toenam. Er waren meer arbeiders nodig door de stijgende vraag. De mechanisering van de
productie werd versneld.
- mechanisering: vervangen handmatige handelingen door gebruik van machines.
De Industriële Revolutie zorgde voor meer sociale ongelijkheid, de ongeschoolde arbeiders werden
uitgebuit door fabriekseigenaren.
9.2 Sociale ongelijkheid:
In de analyse van de ontwikkelingen in het sociologische verhoudingsvraagstuk gebruiken we het
kernconcept sociale ongelijkheid.
- sociale ongelijkheid: een situatie waarin verschillen tussen mensen in al dan niet aangeboren
kenmerken, consequenties hebben voor hun maatschappelijke positie en leiden tot een ongelijke
verdeling van schaarse en hooggewaardeerde zaken, van waardering en behandeling.
In de definitie zitten verschillende elementen:
1. verschillen tussen mensen kunnen aangeboren of niet-aangeboren zijn,
2. verschillen hebben consequenties voor iemand maatschappelijke positie,
3. verschillen leiden tot:
- ongelijke verdeling van schaarse en hooggewaardeerde zaken,
- ongelijke waardering,
- ongelijke behandeling.
Aangeboren verschillen kunnen iets zijn zoals geslacht, niet-aangeboren verschillen ontstaan tijdens het
proces van socialisatie. De verschillen in ongelijkheid komen naar voren in:
- ongelijke verdeling van macht
- ongelijke verdeling van bezit: schaarse en hooggewaardeerde zaken
- ongelijke verdeling van status: waardering en behandeling
Bij ongelijke machtsverdeling gaat het om mensen met meer macht in de politiek en mesen in de
samenleving met minder macht. Ongelijke verdeling van bezit zie je terug in kennis, inkomen en
vermogen.
- sociale stratificatie: verdeling van de maatschappij in groepen waartussen sociale ongelijkheid
bestaat, dit worden sociale lagen genoemd.
Voor een deel is dit erfelijk. Als de sociale lagen boven elkaar geplaatst worden ontstaat er een
maatschappelijke ladder.
- maatschappelijke ladder: indeling waarbij mensen met meer bezit, status of macht hoger staan
dan anderen.
Op basis van de status van een beroep noemen we dit ‘beroepsprestigeladder’.
De plek op zo’n ladder kan veranderen en staat niet vast. Dit noemen we sociale mobiliteit.
- sociale mobiliteit: iemands maatschappelijke positie kan veranderen.
