Arresten
,HR 1 november 2016, NJ 2017/84, ECLI:NL:HR:2016:2454 (Dynamische verkeerscontrole)
Inleidende zin
De Hoge Raad oordeelt dat een verkeerscontrole op grond van art. 160 lid 1 en 4 WVW 1994 niet
onrechtmatig wordt enkel doordat de politie de bevoegdheid mede aanwendt om opsporingsinformatie
over (mogelijk) criminele bestuurders te vergaren; zolang de controle daadwerkelijk (mede) ziet op
naleving van de WVW-voorschriften is van détournement de pouvoir geen sprake.
Rechtsregel
Het uitoefenen van controlebevoegdheden als bedoeld in art. 160 lid 1 en 4 WVW 1994 dient verband
te houden met de naleving van de bij of krachtens de WVW 1994 gegeven voorschriften (vgl. HR 26
november 1957, NJ 1958/351). Aan de hand van de volgende stappen moet de rechtmatigheid van een
dergelijke controle worden beoordeeld (r.o. 3.4):
1. Wanneer daadwerkelijk inzage in het rijbewijs en/of de kentekenpapieren is gevorderd, mag
worden aangenomen dat de bevoegdheid van art. 160 lid 1 en 4 WVW 1994 is uitgeoefend ter
controle van de naleving van die voorschriften.
2. Zolang de controlebevoegdheid (mede) is uitgeoefend ter controle van de naleving van de
WVW-voorschriften, is de uitoefening in beginsel rechtmatig - ook indien daarnaast
opsporingshandelingen mogelijk worden gemaakt. Het enkele feit dat opsporing mede
mogelijk wordt, maakt nog niet dat de bevoegdheid uitsluitend voor een ander doel is
gebruikt.
3. Het bestaan van een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit staat niet aan
uitoefening van de controlebevoegdheid in de weg, mits tegenover de verdachte de aan hem
als zodanig toekomende waarborgen in acht worden genomen (vgl. HR 21 november 2006,
ECLI:NL:HR:2006:AY9670, NJ 2006/653).
De omstandigheid dat de controle plaatsvindt volgens een tevoren beschreven en landelijk
bekendgemaakte methode (de "dynamische verkeerscontrole"), met de bedoeling een gesprek aan te
knopen met en informatie te verkrijgen over de inzittenden, leidt niet tot een ander oordeel (r.o. 3.5).
Rechtsgevolgen / deelregel: selectie en discriminatieverbod
Art. 160 lid 1 en 4 WVW 1994 bevat geen aanwijzingen over de selectie van bestuurders. De rechter
kan niettemin oordelen dat de selectie van de gecontroleerde persoon is geschied op een wijze die
onverenigbaar is met het verbod van discriminatie. Indien hij dat constateert, moet hij bepalen welk
rechtsgevolg in de gegeven omstandigheden aan die onrechtmatigheid moet worden verbonden,
rekening houdend met (r.o. 3.7):
• i. de ernst van het verzuim, en
• ii. het nadeel dat daardoor wordt veroorzaakt.
In het bijzonder bij dynamische verkeerscontroles kan een onrechtmatige selectie aan de orde komen
indien deze "uitsluitend of in overwegende mate is gebaseerd op etnische of religieuze kenmerken van
de bestuurder of andere inzittenden van dat voertuig" (r.o. 3.7). Selectie aan de hand van het (dure)
type auto, de wijk waarin de auto reed en de firma die als kentekenhouder was geregistreerd,
, kwalificeert daar in deze zaak niet als - een en ander naar de stand van het destijds vastgestelde
feitencomplex.
Belangrijke rechtsoverwegingen
• r.o. 3.4 - vooropstelling: doelgebondenheid art. 160 WVW 1994, dual-purpose-leer en
verhouding tot opsporing.
• r.o. 3.5 - verkeerscontrole volgens "Blauwe Boekje"-methode levert nog geen détournement
de pouvoir op.
• r.o. 3.7 - selectie en het discriminatieverbod; etnisch profileren als toetsingsgrond.
HR 14 november 2023, NJ 2024/52, ECLI:NL:HR:2023:1562 (Post-De Legé)
Inleidende zin
Op grond van het EHRM-arrest De Legé/Nederland verduidelijkt de Hoge Raad het nemo-tenetur-
beginsel: bij een vordering tot uitlevering van "specific pre-existing documents" is voor toetsing aan
art. 6 EVRM beslissend of de autoriteiten met het bestaan van die stukken bekend zijn, en niet of zij
die ook eigenmachtig hadden kunnen verkrijgen.
Rechtsregel
De Hoge Raad herhaalt de in EHRM 4 oktober 2022 (nr. 58342/15, De Legé t. Nederland)
geformuleerde toetsing. Het nemo-tenetur-beginsel van art. 6 EVRM beschermt - kort gezegd - tegen
ongeoorloofde dwang om aan de eigen veroordeling mee te werken. Het beoordelingskader bestaat uit
twee stappen (r.o. 3.4):
4. Toepasselijkheid van het beginsel. Vereist is (i) "some form of coercion or compulsion" en
(ii) hetzij dat de betrokkene "criminal charges" tegemoet ziet of moet vrezen, hetzij dat buiten
een strafrechtelijke context onder dwang verkregen informatie in een latere strafvervolging
wordt gebruikt.
5. Reikwijdte van de bescherming. Het beginsel beschermt niet tegen het gebruik van materiaal
dat "an existence independent of the will of the suspect" heeft. Voor onder dwang gevorderde
documenten geldt deze "onafhankelijk van de wil"-uitzondering wanneer:
◦ i. het gaat om "specific pre-existing documents" - dus documenten die niet door de
dwanguitoefening tot stand zijn gekomen,
◦ ii. die voor het onderzoek relevant zijn, en
◦ iii. waarvan de autoriteiten op de hoogte zijn dat zij bestaan.
Bij gebrek aan die wetenschap is er sprake van een door het EHRM als "fishing expedition"
aangeduide situatie ("where the authorities attempt to compel an individual to provide the evidence of
offences he (...) has allegedly committed by forcing him (...) to supply documents which they believe
must exist, although they are not certain of it" - geciteerd in r.o. 3.4). In dat geval blijft het materiaal
binnen de werkingssfeer van het nemo-tenetur-beginsel en kan dwanguitoefening een schending van
art. 6 EVRM opleveren.
Rechtsgevolgen / deelregel: bijstelling Nederlandse jurisprudentie
,HR 1 november 2016, NJ 2017/84, ECLI:NL:HR:2016:2454 (Dynamische verkeerscontrole)
Inleidende zin
De Hoge Raad oordeelt dat een verkeerscontrole op grond van art. 160 lid 1 en 4 WVW 1994 niet
onrechtmatig wordt enkel doordat de politie de bevoegdheid mede aanwendt om opsporingsinformatie
over (mogelijk) criminele bestuurders te vergaren; zolang de controle daadwerkelijk (mede) ziet op
naleving van de WVW-voorschriften is van détournement de pouvoir geen sprake.
Rechtsregel
Het uitoefenen van controlebevoegdheden als bedoeld in art. 160 lid 1 en 4 WVW 1994 dient verband
te houden met de naleving van de bij of krachtens de WVW 1994 gegeven voorschriften (vgl. HR 26
november 1957, NJ 1958/351). Aan de hand van de volgende stappen moet de rechtmatigheid van een
dergelijke controle worden beoordeeld (r.o. 3.4):
1. Wanneer daadwerkelijk inzage in het rijbewijs en/of de kentekenpapieren is gevorderd, mag
worden aangenomen dat de bevoegdheid van art. 160 lid 1 en 4 WVW 1994 is uitgeoefend ter
controle van de naleving van die voorschriften.
2. Zolang de controlebevoegdheid (mede) is uitgeoefend ter controle van de naleving van de
WVW-voorschriften, is de uitoefening in beginsel rechtmatig - ook indien daarnaast
opsporingshandelingen mogelijk worden gemaakt. Het enkele feit dat opsporing mede
mogelijk wordt, maakt nog niet dat de bevoegdheid uitsluitend voor een ander doel is
gebruikt.
3. Het bestaan van een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit staat niet aan
uitoefening van de controlebevoegdheid in de weg, mits tegenover de verdachte de aan hem
als zodanig toekomende waarborgen in acht worden genomen (vgl. HR 21 november 2006,
ECLI:NL:HR:2006:AY9670, NJ 2006/653).
De omstandigheid dat de controle plaatsvindt volgens een tevoren beschreven en landelijk
bekendgemaakte methode (de "dynamische verkeerscontrole"), met de bedoeling een gesprek aan te
knopen met en informatie te verkrijgen over de inzittenden, leidt niet tot een ander oordeel (r.o. 3.5).
Rechtsgevolgen / deelregel: selectie en discriminatieverbod
Art. 160 lid 1 en 4 WVW 1994 bevat geen aanwijzingen over de selectie van bestuurders. De rechter
kan niettemin oordelen dat de selectie van de gecontroleerde persoon is geschied op een wijze die
onverenigbaar is met het verbod van discriminatie. Indien hij dat constateert, moet hij bepalen welk
rechtsgevolg in de gegeven omstandigheden aan die onrechtmatigheid moet worden verbonden,
rekening houdend met (r.o. 3.7):
• i. de ernst van het verzuim, en
• ii. het nadeel dat daardoor wordt veroorzaakt.
In het bijzonder bij dynamische verkeerscontroles kan een onrechtmatige selectie aan de orde komen
indien deze "uitsluitend of in overwegende mate is gebaseerd op etnische of religieuze kenmerken van
de bestuurder of andere inzittenden van dat voertuig" (r.o. 3.7). Selectie aan de hand van het (dure)
type auto, de wijk waarin de auto reed en de firma die als kentekenhouder was geregistreerd,
, kwalificeert daar in deze zaak niet als - een en ander naar de stand van het destijds vastgestelde
feitencomplex.
Belangrijke rechtsoverwegingen
• r.o. 3.4 - vooropstelling: doelgebondenheid art. 160 WVW 1994, dual-purpose-leer en
verhouding tot opsporing.
• r.o. 3.5 - verkeerscontrole volgens "Blauwe Boekje"-methode levert nog geen détournement
de pouvoir op.
• r.o. 3.7 - selectie en het discriminatieverbod; etnisch profileren als toetsingsgrond.
HR 14 november 2023, NJ 2024/52, ECLI:NL:HR:2023:1562 (Post-De Legé)
Inleidende zin
Op grond van het EHRM-arrest De Legé/Nederland verduidelijkt de Hoge Raad het nemo-tenetur-
beginsel: bij een vordering tot uitlevering van "specific pre-existing documents" is voor toetsing aan
art. 6 EVRM beslissend of de autoriteiten met het bestaan van die stukken bekend zijn, en niet of zij
die ook eigenmachtig hadden kunnen verkrijgen.
Rechtsregel
De Hoge Raad herhaalt de in EHRM 4 oktober 2022 (nr. 58342/15, De Legé t. Nederland)
geformuleerde toetsing. Het nemo-tenetur-beginsel van art. 6 EVRM beschermt - kort gezegd - tegen
ongeoorloofde dwang om aan de eigen veroordeling mee te werken. Het beoordelingskader bestaat uit
twee stappen (r.o. 3.4):
4. Toepasselijkheid van het beginsel. Vereist is (i) "some form of coercion or compulsion" en
(ii) hetzij dat de betrokkene "criminal charges" tegemoet ziet of moet vrezen, hetzij dat buiten
een strafrechtelijke context onder dwang verkregen informatie in een latere strafvervolging
wordt gebruikt.
5. Reikwijdte van de bescherming. Het beginsel beschermt niet tegen het gebruik van materiaal
dat "an existence independent of the will of the suspect" heeft. Voor onder dwang gevorderde
documenten geldt deze "onafhankelijk van de wil"-uitzondering wanneer:
◦ i. het gaat om "specific pre-existing documents" - dus documenten die niet door de
dwanguitoefening tot stand zijn gekomen,
◦ ii. die voor het onderzoek relevant zijn, en
◦ iii. waarvan de autoriteiten op de hoogte zijn dat zij bestaan.
Bij gebrek aan die wetenschap is er sprake van een door het EHRM als "fishing expedition"
aangeduide situatie ("where the authorities attempt to compel an individual to provide the evidence of
offences he (...) has allegedly committed by forcing him (...) to supply documents which they believe
must exist, although they are not certain of it" - geciteerd in r.o. 3.4). In dat geval blijft het materiaal
binnen de werkingssfeer van het nemo-tenetur-beginsel en kan dwanguitoefening een schending van
art. 6 EVRM opleveren.
Rechtsgevolgen / deelregel: bijstelling Nederlandse jurisprudentie
