Week 1
Hoofdstuk 1. Het tijdperk van de constitutie
De meeste grondwetten lijken erg op elkaar, er wordt ook wel gesproken over constitutional transplants.
Volgens Ran Hirschl (jurist en politicoloog) zijn er drie mogelijke verklaringen voor de groei en toenemende
gelijkenis van grondwetten:
1. Het ideologische verhaal
De opkomst en dominantie van geschreven grondwetten is het gevolg van het grondwetideaal:
het constitutionalisme.
2. Het functionele verhaal
Grondwetten werken als credible commitments en kunnen de voorspelbaarheid en zekerheid van
gedrag van marktdeelnemers vergroten, willekeurig overheidsoptreden terugdringen en zo dus de
economische prestaties en groei vergroten.
3. Het politiek-strategische verhaal
Grondwetten proberen een mix van ideeën, zoals soevereiniteit en democratie etc. te koppelen
aan regels en instituties om zo duurzame en grootschalige samenwerking mogelijk te maken. Het
strategische aspect ligt in het bereiken van een evenwicht waarbij menselijke samenwerking op
de efficiëntste wijze wordt gecoördineerd en waarbij de voortdurende concurrentie om
leiderschap en belangen binnen de groep wordt gereguleerd.
Grondwettelijke regels bieden een raamwerk dat ons in staat stelt om op grote schaal samen te werken.
Ze bestaan grotendeels uit elementen die vertrouwen en erkenning bevorderen.
Hoofdstuk 2. De grondwet is overal
De opkomst van grondwetten kan worden toegeschreven aan een complex samenspel van historische,
politieke en sociale factoren. Er zijn steeds meer illiberal democracies: er is een politiek systeem waarin
verkiezingen worden gehouden, maar waarbij fundamentele vrijheden en de rechtsstaat worden beperkt.
Grondwetten kunnen bijdragen aan het vergroten van politieke stabiliteit in een land. Politieke stabiliteit
vermindert onzekerheid, vergroot de kans op return on investment en maakt daardoor de kans op
economische groei groter. Kritische factoren voor economische groei zijn kenbare, voorzienbare wetten
en regels enerzijds en een juridisch regime dat kapitaalvorming toestaat en eigendomsrechten
beschermd anderzijds.
Er zijn twee basistheorieën over het verschijnsel recht en de ontwikkeling ervan:
1. Rechtspositivisme
Het recht wordt gezien als een verschijnsel. Wetboeken en rechterlijke uitspraken etc. zijn de
gepositiveerde rechtsbronnen.
2. Natuurrechtstheorie
Het recht is een reflectie van een groter idee; de wil van een hogere macht, van waarden of van
een waarheid.
Richard Dawkins is de uitvinder van het concept meme: een concept of instituut dat (generationeel)
wordt overgedragen, omdat het zich als een soort cultureel gen nestelt en zo met ons mee-evolueert.
Hoofdstuk 3. De oorsprong van de grondwetten
Alle grondwetten hebben als kern altijd betrekking op de gemeenschap (‘wij’). Ze dienen bovendien als
uitdrukking van een moraliteitssysteem en bevatten basisnormen voor zowel een rechtssysteem als
leiderschap.
, De sleutel tot ‘wij’ lig in de menselijke evolutie. De eerste revolutie was de mentale-cognitieve revolutie.
Moderne menssoorten ontwikkelden zich tot de eerste denkende mens (de homo sapiens). De unieke
eigenschap van homo sapiens is het vermogen om te communiceren, plannen en samenwerken. De
nieuwe fase was de overgang van het jagers-verzamelaars bestaan naar het sedentaire boerenbestaan.
Dit was een gevolg van onze nieuwe mentale vermogens, niet het gevolg van een cultureel of politiek
bepaalde keuze. Concepten zoals bezit en eigendom doen hun intrede en er ontstaan nieuwe vormen van
leiderschap. Schaalvergroting geeft groepen competitieve voordelen en stelt ons in staat tot kunstmatig
vertrouwen. Abstracties als religie, recht, eigendom, geld en gedragspatronen stellen ons in staat te
vertrouwen en samen te werken op schaal die ons biologische bestaan te boven gaan.
Door vast leiderschap kun je je beter organiseren en groepsfuncties professionaliseren. Er komen
belastingen en verdelingssystemen en dit gaat gepaard met gestructureerde betekenissystemen, zoals
religie. Zoiets versterkt vertrouwen en er ontstaan hiërarchieën en elites. Dit wordt ook wel een sociale
stratificatie genoemd: een samenleving van rangen en standen. Een gedeeld geloof verbindt en zorgt
voor aanvaarding van autoriteit en niet-egalitaire verhoudingen.
Hoofdstuk 4. Het begrip grondwet
Er is geen universele definitie van het begrip grondwet. Het Nederlandse woordenboek definieert het als
“een wet (bepaling) die tot grondslag dient, waarin de grondbeginselen van de regering van een staat
vervat zijn, te weten de onderlinge betrekkingen van de staatsorganen en de rechten en verplichtingen van
de individuele leden van de staat, algemene staatsregeling”.
Er zijn drie belangrijke karakteristieken die een grondwet typeren:
1. Rigiditeit
Een grondwet kan niet zomaar gewijzigd worden
2. Fundamenteel document
Er wordt vaak gedacht dat de Grondwet belangrijker is dan ‘gewoon’ recht
3. Juridische verplichting
Een Grondwet wordt opgesteld met het idee dat het moet worden nageleefd
De rechtsfilosoof Hans Kelsen zegt dat een grondwet een juridisch hogere status heeft dan een gewone
wet. Had een grondwet niet die juridische status, dan is zo’n regeling ook geen grondwet of constitutie
meer. Zonder de hogere status is het volgens Kelsen zinloos.
De meeste grondwetten stellen eisen aan een herziening of wijziging en kunnen niet zomaar bij eenvoudig
meerderheidsbesluit van een parlement, een bestuursbesluit of een rechterlijke beslissing worden
gewijzigd of herzien. Een grondwet kan via bepaalde soort procedurele verschansingen rigide worden
gemaakt.
Hoofdstuk 5. De juridische definitie van grondwetten
Grondwetten omvatten metaregels met betrekking tot verschillende aspecten van de rechtsvorming en
juridische binding. Politicoloog Francis Fukuyama stelt dat het recht een product is van menselijke
schepping. Vroeger werd het recht vaak gezien als iets vaststaands dat voorkwam uit goddelijke autoriteit
of het natuurrecht. Tegenwoordig wordt erkend dat het recht een product is van menselijke creatie, maar
dat het nog steeds gebonden is aan strikte procedures om ervoor te zorgen dat het in lijn is met bredere
sociale normen. Zolang er een groep is die erin slaagt anderen te overtuigen van het belang van de
grondwet en deze te handhaven, blijft de grondwet geldig. Een grondwet hoeft niet volledig te worden
nageleefd om te blijven bestaan en effectief te zijn.
Volgens Amerikaanse constitutionalisten Ginsburg en Huq hangt succes van een grondwet af van
verschillende dingen:
1. Het gekozen perspectief
Hoofdstuk 1. Het tijdperk van de constitutie
De meeste grondwetten lijken erg op elkaar, er wordt ook wel gesproken over constitutional transplants.
Volgens Ran Hirschl (jurist en politicoloog) zijn er drie mogelijke verklaringen voor de groei en toenemende
gelijkenis van grondwetten:
1. Het ideologische verhaal
De opkomst en dominantie van geschreven grondwetten is het gevolg van het grondwetideaal:
het constitutionalisme.
2. Het functionele verhaal
Grondwetten werken als credible commitments en kunnen de voorspelbaarheid en zekerheid van
gedrag van marktdeelnemers vergroten, willekeurig overheidsoptreden terugdringen en zo dus de
economische prestaties en groei vergroten.
3. Het politiek-strategische verhaal
Grondwetten proberen een mix van ideeën, zoals soevereiniteit en democratie etc. te koppelen
aan regels en instituties om zo duurzame en grootschalige samenwerking mogelijk te maken. Het
strategische aspect ligt in het bereiken van een evenwicht waarbij menselijke samenwerking op
de efficiëntste wijze wordt gecoördineerd en waarbij de voortdurende concurrentie om
leiderschap en belangen binnen de groep wordt gereguleerd.
Grondwettelijke regels bieden een raamwerk dat ons in staat stelt om op grote schaal samen te werken.
Ze bestaan grotendeels uit elementen die vertrouwen en erkenning bevorderen.
Hoofdstuk 2. De grondwet is overal
De opkomst van grondwetten kan worden toegeschreven aan een complex samenspel van historische,
politieke en sociale factoren. Er zijn steeds meer illiberal democracies: er is een politiek systeem waarin
verkiezingen worden gehouden, maar waarbij fundamentele vrijheden en de rechtsstaat worden beperkt.
Grondwetten kunnen bijdragen aan het vergroten van politieke stabiliteit in een land. Politieke stabiliteit
vermindert onzekerheid, vergroot de kans op return on investment en maakt daardoor de kans op
economische groei groter. Kritische factoren voor economische groei zijn kenbare, voorzienbare wetten
en regels enerzijds en een juridisch regime dat kapitaalvorming toestaat en eigendomsrechten
beschermd anderzijds.
Er zijn twee basistheorieën over het verschijnsel recht en de ontwikkeling ervan:
1. Rechtspositivisme
Het recht wordt gezien als een verschijnsel. Wetboeken en rechterlijke uitspraken etc. zijn de
gepositiveerde rechtsbronnen.
2. Natuurrechtstheorie
Het recht is een reflectie van een groter idee; de wil van een hogere macht, van waarden of van
een waarheid.
Richard Dawkins is de uitvinder van het concept meme: een concept of instituut dat (generationeel)
wordt overgedragen, omdat het zich als een soort cultureel gen nestelt en zo met ons mee-evolueert.
Hoofdstuk 3. De oorsprong van de grondwetten
Alle grondwetten hebben als kern altijd betrekking op de gemeenschap (‘wij’). Ze dienen bovendien als
uitdrukking van een moraliteitssysteem en bevatten basisnormen voor zowel een rechtssysteem als
leiderschap.
, De sleutel tot ‘wij’ lig in de menselijke evolutie. De eerste revolutie was de mentale-cognitieve revolutie.
Moderne menssoorten ontwikkelden zich tot de eerste denkende mens (de homo sapiens). De unieke
eigenschap van homo sapiens is het vermogen om te communiceren, plannen en samenwerken. De
nieuwe fase was de overgang van het jagers-verzamelaars bestaan naar het sedentaire boerenbestaan.
Dit was een gevolg van onze nieuwe mentale vermogens, niet het gevolg van een cultureel of politiek
bepaalde keuze. Concepten zoals bezit en eigendom doen hun intrede en er ontstaan nieuwe vormen van
leiderschap. Schaalvergroting geeft groepen competitieve voordelen en stelt ons in staat tot kunstmatig
vertrouwen. Abstracties als religie, recht, eigendom, geld en gedragspatronen stellen ons in staat te
vertrouwen en samen te werken op schaal die ons biologische bestaan te boven gaan.
Door vast leiderschap kun je je beter organiseren en groepsfuncties professionaliseren. Er komen
belastingen en verdelingssystemen en dit gaat gepaard met gestructureerde betekenissystemen, zoals
religie. Zoiets versterkt vertrouwen en er ontstaan hiërarchieën en elites. Dit wordt ook wel een sociale
stratificatie genoemd: een samenleving van rangen en standen. Een gedeeld geloof verbindt en zorgt
voor aanvaarding van autoriteit en niet-egalitaire verhoudingen.
Hoofdstuk 4. Het begrip grondwet
Er is geen universele definitie van het begrip grondwet. Het Nederlandse woordenboek definieert het als
“een wet (bepaling) die tot grondslag dient, waarin de grondbeginselen van de regering van een staat
vervat zijn, te weten de onderlinge betrekkingen van de staatsorganen en de rechten en verplichtingen van
de individuele leden van de staat, algemene staatsregeling”.
Er zijn drie belangrijke karakteristieken die een grondwet typeren:
1. Rigiditeit
Een grondwet kan niet zomaar gewijzigd worden
2. Fundamenteel document
Er wordt vaak gedacht dat de Grondwet belangrijker is dan ‘gewoon’ recht
3. Juridische verplichting
Een Grondwet wordt opgesteld met het idee dat het moet worden nageleefd
De rechtsfilosoof Hans Kelsen zegt dat een grondwet een juridisch hogere status heeft dan een gewone
wet. Had een grondwet niet die juridische status, dan is zo’n regeling ook geen grondwet of constitutie
meer. Zonder de hogere status is het volgens Kelsen zinloos.
De meeste grondwetten stellen eisen aan een herziening of wijziging en kunnen niet zomaar bij eenvoudig
meerderheidsbesluit van een parlement, een bestuursbesluit of een rechterlijke beslissing worden
gewijzigd of herzien. Een grondwet kan via bepaalde soort procedurele verschansingen rigide worden
gemaakt.
Hoofdstuk 5. De juridische definitie van grondwetten
Grondwetten omvatten metaregels met betrekking tot verschillende aspecten van de rechtsvorming en
juridische binding. Politicoloog Francis Fukuyama stelt dat het recht een product is van menselijke
schepping. Vroeger werd het recht vaak gezien als iets vaststaands dat voorkwam uit goddelijke autoriteit
of het natuurrecht. Tegenwoordig wordt erkend dat het recht een product is van menselijke creatie, maar
dat het nog steeds gebonden is aan strikte procedures om ervoor te zorgen dat het in lijn is met bredere
sociale normen. Zolang er een groep is die erin slaagt anderen te overtuigen van het belang van de
grondwet en deze te handhaven, blijft de grondwet geldig. Een grondwet hoeft niet volledig te worden
nageleefd om te blijven bestaan en effectief te zijn.
Volgens Amerikaanse constitutionalisten Ginsburg en Huq hangt succes van een grondwet af van
verschillende dingen:
1. Het gekozen perspectief
