WEEK 1
Civil Law and Common Law
Romeins recht en common law zijn ontstaan door discussies en beslissingen in rechtszaken over
bepaalde feiten. Uit beide systemen kwamen magere regels voort, die verder werden ontwikkeld in de
rechtspraak. Ook werden in beide systemen de gerechtelijke stappen in twee stadia verdeeld. Eerst
moest de rechtsvraag geïdentificeerd worden en vervolgens werd er aan de hand van het bewijs beslist in
het voordeel van een van de partijen.
In theorie was de belangrijkste rechtsbron in de middeleeuwen het lokale gewoonterecht en dat bleef na
de opleving van het Romeinse recht zo. Het Romeinse recht bood een systematisch, commercieel verfijnd
en neutraal recht voor iedereen die daar gebruik van wilde maken. het werd een secundaire rechtsbron. In
de praktijk werd het echter de belangrijkste rechtsbron. Het was namelijk de meest praktische benadering
van het recht die men kende. Het Romeinse recht werd immers onderwezen op universiteiten, het lokale
gewoonterecht niet.
De belangrijkste eigenschap van de civil law is dat deze gecodificeerd is. Een ander eigenschap is het
onderscheid tussen het publiek- en privaatrecht. Het verschil tussen publiek- en privaatrecht in
common law-landen heeft vooral betrekking op de beschikbare rechtsmiddelen wanneer een
overheidsinstantie een van de partijen is. In de common law is dezelfde rechter bevoegd om een
uitspraak te doen over een publiekrechtelijk als een privaatrechtelijk geschil. De civil law gedachte is dat
het materiële recht subjectieve rechten in het leven roept, en het formele recht zorgt ervoor dat men die
subjectieve rechten kan verwezenlijken.
De landen die een civil law rechtssysteem hebben keen een wetboek als primaire rechtsbron. In de
common law is de belangrijkste rechtsbron jurisprudentie. Het Romeinse recht zoals dat in de
middeleeuwen werd opgenomen, geïnterpreteerd, bestudeerd en in de rechtspraktijk werd toegepast,
wordt het ius commune genoemd. De codificatie van het recht in de civil law kent zijn wortels in het ius
commune. Common law is wat common law-rechters zeggen dat het is. Het orakel legt de wet uit. In de
civil law is de primaire uitlegger van het recht de hoogleraar. In de common law is de rechter het orakel
van het recht. De Engelse rechter is slechts gebonden aan de uitspraken van hogere rechters, niet aan
uitspraken van rechters die op dezelfde hoogte staan.
Civil law is in zijn geschiedenis meermaals grondig herzien. De common law heeft daarentegen geen
radicale breuken met het verleden gekend, maar is door geleidelijke veranderingen ontwikkeld. De rol van
precedenten is in beide systemen belangrijk en de wetenschap en de rechtspraak zijn voor beide
systemen relevant. Een precedent is een eerdere gerechtelijke beslissing die als richtlijn kan dienen voor
toekomstige zaken met vergelijkbare feiten of rechtsvragen. De common law rechter schreef echter niets
op. De studenten maakten verslagen van rechtszaken (‘yearbook reporting’). Hieruit kon worden
voorspeld hoe een rechter om zou gaan met een vergelijkbaar feitencomplex.
De procedure in civil law is terug te voeren op de cognito-procedure uit het late Romeinse Rijk (romano-
canonieke procedure). Deze schriftelijke procedure kende geen lekenparticipatie en werd uitgevoerd door
professionele magistraten. Er is een goed en fout antwoord in de interpretatie van regels. De rechter doet
uitspraak. Een vordering tot nakoming of afgifte in het Romeinse recht leidt tot een veroordeling tot
betaling van een geldsom. De uiteindelijke uitkomst is een soort dwangkoop.
De common law kent een adversariele procedure. Het proces is een mondelinge strijd tussen de
partijen, die beiden met hun getuigen verschijnen. De partijen bepalen zelf welke onderwerpen worden
besproken. De procedure in common law duurt een dag en is niet schriftelijk. Een ‘re-trial’ is slechts in
hoog uitzonderlijke gevallen mogelijk. De jury, bestaande uit leken, geeft het oordeel in de rechtszaak.
Het vonnis strekt tot betaling van een geldsom.
, WEEK 2
Verborgen gebreken en de wanprestatie in civil law
Het uitgangspunt in het ius civile was dat de aanwezigheid van een gebrek dat tijdens de verkoop
verborgen was voor de koper, voor risico van de koper kwam. De koper moest dus genoegen nemen met
de zaak zoals die aan hem was geleverd. De achterliggende gedachte is het beginsel van caveat emptor:
het is aan de koper om zelf bij het sluiten van de koop voldoende oplettendheid te betrachten om te
voorkomen dat hij een gebrekkige zaak koopt. Een product is vrij van gebreken als het bij de overdracht de
overeengekomen kwaliteit is. Als er geen specifieke overeenkomst is, moet het product geschikt zijn
voor het beoogde gebruik of voor normaal gebruik.
Daarnaast was de koper op grond van het ius civile met de actie uit koop, de actio empti, jegens de koper
aansprakelijk voor gebreken in de zaak indien er bij het sluiten van de overeenkomst sprake was geweest
van opzet aan de zijde van de verkoper. Denk aan toezeggingen of verzwijgingen. In dat geval was de
verkoper gehouden alle schade te vergoeden die de koper had geleden door de aanwezigheid van het
gebrek.
De curulische aedilen waren magistraten belast met de organisatie en toezicht op het marktwezen
(slavenhandel). Ze hadden onder meer de bevoegdheid om recht te spreken in geschillen tussen koper en
verkoper, alsmede om regelgeving tot stand te brengen (ius honorarium). De verkoper kon aansprakelijk
worden gesteld als gebreken niet aan de koper was medegedeeld of er sprake was van bedrog. De koper
kreeg zo de mogelijkheid om een zodanig gedeelte van de koopprijs terug te vorderen als de zaak door de
aanwezigheid minder waard is (actio quanti minoris). De verkoper was ook aansprakelijk indien hij niet
van het gebrek op de hoogte was. De goede trouw van de verkoper stond dus niet aan zijn
aansprakelijkheid in de weg. Later is de aansprakelijkheid beperkt tot gebreken die de koper niet kende en
evenmin had kunnen ontdekken.
Met de actio redhibitoria (ontbinding) en actio quanti minoris boden de aedilen aan de koper extra
bescherming ten opzichte van het ius civile tegenover de verkoper te goeder trouw. De acties tot
vernietiging van de koop en prijsvermindering werden verbonden aan een korte termijn (resp. 6 en 12
maanden). De termijn begon pas te lopen als de koper het gebrek daadwerkelijk had ontdekt.
Actie Doel Termijn Toepassingssituatie
Actio empti Schadevergoeding of Geen vaste termijn Algemene wanprestatie
nakoming
Actio redhibitoria Ontbinding van de koop 6 maanden Verborgen gebreken
Actio quanti minoris Prijsvermindering 12 maanden Verborgen gebreken
Voor de koopovereenkomsten die buiten de markt werden gesloten, gold als uitgangspunt dat de koper
het risico droeg van een verborgen gebrek in de verkochte zaak (ius civile). Julianus maakte onderscheid
tussen de verkoper te goeder en te kwader trouw. De verkoper die tijdens de verkoop op de hoogte was
van het gebrek, maar dit verzwijgt voor de koper, acht hij nog steeds volledig verantwoordelijk. De
verkoper te goeder trouw is niet gehouden om alle schade te vergoeden, maar hoeft slechts het bedrag te
vergoeden dat de zaak door het gebrek minder waard is.
In het ius commune stond de verkoper in voor de deugdelijkheid van de geleverde koopwaar, ook indien
hij niet van het gebrek zelf op de hoogte was. De koper had de mogelijkheid tot ongedaanmaking van de
koop of vermindering van de prijs.
In het Duitse, Franse en Nederlandse recht gold dat de verkoper die op de hoogte was van het gebrek,
aansprakelijk was voor de schade die de koper had geleden. In de Nederlandse regeling werd de verkoper
te goeder trouw, met een actie tot teruggave van de zaak of prijsvermindering slechts aansprakelijk
gesteld tot de koopprijs van de zaak.
Civil Law and Common Law
Romeins recht en common law zijn ontstaan door discussies en beslissingen in rechtszaken over
bepaalde feiten. Uit beide systemen kwamen magere regels voort, die verder werden ontwikkeld in de
rechtspraak. Ook werden in beide systemen de gerechtelijke stappen in twee stadia verdeeld. Eerst
moest de rechtsvraag geïdentificeerd worden en vervolgens werd er aan de hand van het bewijs beslist in
het voordeel van een van de partijen.
In theorie was de belangrijkste rechtsbron in de middeleeuwen het lokale gewoonterecht en dat bleef na
de opleving van het Romeinse recht zo. Het Romeinse recht bood een systematisch, commercieel verfijnd
en neutraal recht voor iedereen die daar gebruik van wilde maken. het werd een secundaire rechtsbron. In
de praktijk werd het echter de belangrijkste rechtsbron. Het was namelijk de meest praktische benadering
van het recht die men kende. Het Romeinse recht werd immers onderwezen op universiteiten, het lokale
gewoonterecht niet.
De belangrijkste eigenschap van de civil law is dat deze gecodificeerd is. Een ander eigenschap is het
onderscheid tussen het publiek- en privaatrecht. Het verschil tussen publiek- en privaatrecht in
common law-landen heeft vooral betrekking op de beschikbare rechtsmiddelen wanneer een
overheidsinstantie een van de partijen is. In de common law is dezelfde rechter bevoegd om een
uitspraak te doen over een publiekrechtelijk als een privaatrechtelijk geschil. De civil law gedachte is dat
het materiële recht subjectieve rechten in het leven roept, en het formele recht zorgt ervoor dat men die
subjectieve rechten kan verwezenlijken.
De landen die een civil law rechtssysteem hebben keen een wetboek als primaire rechtsbron. In de
common law is de belangrijkste rechtsbron jurisprudentie. Het Romeinse recht zoals dat in de
middeleeuwen werd opgenomen, geïnterpreteerd, bestudeerd en in de rechtspraktijk werd toegepast,
wordt het ius commune genoemd. De codificatie van het recht in de civil law kent zijn wortels in het ius
commune. Common law is wat common law-rechters zeggen dat het is. Het orakel legt de wet uit. In de
civil law is de primaire uitlegger van het recht de hoogleraar. In de common law is de rechter het orakel
van het recht. De Engelse rechter is slechts gebonden aan de uitspraken van hogere rechters, niet aan
uitspraken van rechters die op dezelfde hoogte staan.
Civil law is in zijn geschiedenis meermaals grondig herzien. De common law heeft daarentegen geen
radicale breuken met het verleden gekend, maar is door geleidelijke veranderingen ontwikkeld. De rol van
precedenten is in beide systemen belangrijk en de wetenschap en de rechtspraak zijn voor beide
systemen relevant. Een precedent is een eerdere gerechtelijke beslissing die als richtlijn kan dienen voor
toekomstige zaken met vergelijkbare feiten of rechtsvragen. De common law rechter schreef echter niets
op. De studenten maakten verslagen van rechtszaken (‘yearbook reporting’). Hieruit kon worden
voorspeld hoe een rechter om zou gaan met een vergelijkbaar feitencomplex.
De procedure in civil law is terug te voeren op de cognito-procedure uit het late Romeinse Rijk (romano-
canonieke procedure). Deze schriftelijke procedure kende geen lekenparticipatie en werd uitgevoerd door
professionele magistraten. Er is een goed en fout antwoord in de interpretatie van regels. De rechter doet
uitspraak. Een vordering tot nakoming of afgifte in het Romeinse recht leidt tot een veroordeling tot
betaling van een geldsom. De uiteindelijke uitkomst is een soort dwangkoop.
De common law kent een adversariele procedure. Het proces is een mondelinge strijd tussen de
partijen, die beiden met hun getuigen verschijnen. De partijen bepalen zelf welke onderwerpen worden
besproken. De procedure in common law duurt een dag en is niet schriftelijk. Een ‘re-trial’ is slechts in
hoog uitzonderlijke gevallen mogelijk. De jury, bestaande uit leken, geeft het oordeel in de rechtszaak.
Het vonnis strekt tot betaling van een geldsom.
, WEEK 2
Verborgen gebreken en de wanprestatie in civil law
Het uitgangspunt in het ius civile was dat de aanwezigheid van een gebrek dat tijdens de verkoop
verborgen was voor de koper, voor risico van de koper kwam. De koper moest dus genoegen nemen met
de zaak zoals die aan hem was geleverd. De achterliggende gedachte is het beginsel van caveat emptor:
het is aan de koper om zelf bij het sluiten van de koop voldoende oplettendheid te betrachten om te
voorkomen dat hij een gebrekkige zaak koopt. Een product is vrij van gebreken als het bij de overdracht de
overeengekomen kwaliteit is. Als er geen specifieke overeenkomst is, moet het product geschikt zijn
voor het beoogde gebruik of voor normaal gebruik.
Daarnaast was de koper op grond van het ius civile met de actie uit koop, de actio empti, jegens de koper
aansprakelijk voor gebreken in de zaak indien er bij het sluiten van de overeenkomst sprake was geweest
van opzet aan de zijde van de verkoper. Denk aan toezeggingen of verzwijgingen. In dat geval was de
verkoper gehouden alle schade te vergoeden die de koper had geleden door de aanwezigheid van het
gebrek.
De curulische aedilen waren magistraten belast met de organisatie en toezicht op het marktwezen
(slavenhandel). Ze hadden onder meer de bevoegdheid om recht te spreken in geschillen tussen koper en
verkoper, alsmede om regelgeving tot stand te brengen (ius honorarium). De verkoper kon aansprakelijk
worden gesteld als gebreken niet aan de koper was medegedeeld of er sprake was van bedrog. De koper
kreeg zo de mogelijkheid om een zodanig gedeelte van de koopprijs terug te vorderen als de zaak door de
aanwezigheid minder waard is (actio quanti minoris). De verkoper was ook aansprakelijk indien hij niet
van het gebrek op de hoogte was. De goede trouw van de verkoper stond dus niet aan zijn
aansprakelijkheid in de weg. Later is de aansprakelijkheid beperkt tot gebreken die de koper niet kende en
evenmin had kunnen ontdekken.
Met de actio redhibitoria (ontbinding) en actio quanti minoris boden de aedilen aan de koper extra
bescherming ten opzichte van het ius civile tegenover de verkoper te goeder trouw. De acties tot
vernietiging van de koop en prijsvermindering werden verbonden aan een korte termijn (resp. 6 en 12
maanden). De termijn begon pas te lopen als de koper het gebrek daadwerkelijk had ontdekt.
Actie Doel Termijn Toepassingssituatie
Actio empti Schadevergoeding of Geen vaste termijn Algemene wanprestatie
nakoming
Actio redhibitoria Ontbinding van de koop 6 maanden Verborgen gebreken
Actio quanti minoris Prijsvermindering 12 maanden Verborgen gebreken
Voor de koopovereenkomsten die buiten de markt werden gesloten, gold als uitgangspunt dat de koper
het risico droeg van een verborgen gebrek in de verkochte zaak (ius civile). Julianus maakte onderscheid
tussen de verkoper te goeder en te kwader trouw. De verkoper die tijdens de verkoop op de hoogte was
van het gebrek, maar dit verzwijgt voor de koper, acht hij nog steeds volledig verantwoordelijk. De
verkoper te goeder trouw is niet gehouden om alle schade te vergoeden, maar hoeft slechts het bedrag te
vergoeden dat de zaak door het gebrek minder waard is.
In het ius commune stond de verkoper in voor de deugdelijkheid van de geleverde koopwaar, ook indien
hij niet van het gebrek zelf op de hoogte was. De koper had de mogelijkheid tot ongedaanmaking van de
koop of vermindering van de prijs.
In het Duitse, Franse en Nederlandse recht gold dat de verkoper die op de hoogte was van het gebrek,
aansprakelijk was voor de schade die de koper had geleden. In de Nederlandse regeling werd de verkoper
te goeder trouw, met een actie tot teruggave van de zaak of prijsvermindering slechts aansprakelijk
gesteld tot de koopprijs van de zaak.
