Samenvatting Taxonomie en Biodiversiteit | Toegepaste Biologie
Samenvatting
Taxonomie en Biodiversiteit
Toegepaste Biologie — Jaar 2
Studiejaar 2025–2026
Op basis van: Determinatiegids Insecten (Verheyde, 2017) •
Lijst te herkennen geleedpotigen • Practicumdocument • Oefentoets
Studiejaar 2025–2026 | Pagina 1 van 24
,Samenvatting Taxonomie en Biodiversiteit | Toegepaste Biologie
Deel 1 | Arthropoda: Algemeen overzicht
Arthropoda (geleedpotigen) is de soortenrijkste stam in het dierenrijk. Alle geleedpotigen delen een
aantal fundamentele kenmerken: een gesegmenteerd lichaam, gewrichtsverbindingen tussen de
lichaamssegmenten, een exoskelet van chitine, en een open bloedsomloop.
Gedeelde kenmerken van alle Arthropoda
• Gesegmenteerd lichaam (metamerisme)
• Exoskelet van chitine — bescherming, maar verhindert groei: vervelling (ecdysis)
noodzakelijk
• Gewrichtsverbindingen (geleed = articulated) → naam stam
• Open bloedsomloop (hemocoel)
1.1 Overzichtsdiagram — klassen en subphyla
Figuur 1. Hiërarchisch overzicht van de vier hoofdgroepen binnen de Arthropoda met voorbeelden van subordes.
1.2 Myriapoda (veelpotigen)
Het subfylum Myriapoda omvat de duizendpoten en miljoenpoten. Beide groepen onderscheiden
zich van insecten en Crustacea door hun grote aantal poten.
Kenmerk Chilopoda (duizendpoten) Diplopoda (miljoenpoten)
Poten per segment 1 paar 2 paar (segmenten vergroeid)
Lichaamsvorm Afgeplat (dorsoventralaal) Rond, cilindrisch
Voeding Carnivoor — gifklauw (forcipulae) Herbivoor / detritivoor
Gifapparaat Aanwezig (forcipulae) Afwezig
Snelheid Snel, actieve jager Langzaam
Studiejaar 2025–2026 | Pagina 2 van 24
,Samenvatting Taxonomie en Biodiversiteit | Toegepaste Biologie
Voorbeeld (NL) Steenloper (Lithobius forficatus) Ronde miljoenpoot (Glomeris
marginata)
1.3 Crustacea (schaaldieren)
Crustacea zijn de enige geleedpotigen met een exoskelet dat versterkt is met calciumcarbonaat
(CaCO₃). Hierdoor is hun pantser bijzonder hard. Zij leven in zout water, zoet water en op het land.
Biotoop Nederlandse vertegenwoordiger Wetenschappelijke naam
Zout water Gewone strandkrab Carcinus maenas
Zoet water Rivierkreeft Astacus astacus
Op het land Gewone pissebed Oniscus asellus
Let op — tentamenvraag:
Het exoskelet van Crustacea is versterkt met CaCO₃ (kalksteen). Bij andere
geleedpotigen bestaat het exoskelet uitsluitend uit chitine (organisch polymeer). Dit is
het kenmerk dat Crustacea uniek maakt binnen de Arthropoda.
1.4 Arachnida (spinachtigen)
Arachnida hebben altijd 4 paar looppoten (= 8 poten). Er zijn geen antennes en geen vleugels. Het
lichaam is verdeeld in een cephalothorax (prosoma) en abdomen (opisthosoma).
Orde Nederlandse Kenmerkend kenmerk Voorbeeld
naam
Araneae Spinnen Spinorganen (spinnepapillen); Kruisspin (Araneus
cheliceren met gifklieren; 8 diadematus)
poten; 2 lichaamsdelen met
petiolus
Ixodida Teken Gespecialiseerde monddelen Schapenteek (Ixodes
(hypostoom) voor bloedzuigen; ricinus)
lichaam niet gesegmenteerd;
zwelt op na bloedmaal
Mesostigmata Roofmijten Stigma (ademhalingsopening) Bloedmijt (Dermanyssus
aan de zijde van het mesosoma; gallinae)
predatoir of parasitair
Opiliones Hooiwagens Cephalothorax en abdomen Gewone hooiwagen
breed verbonden (geen (Phalangium opilio)
insnoering); geen spinorganen; 8
lange poten
Studiejaar 2025–2026 | Pagina 3 van 24
, Samenvatting Taxonomie en Biodiversiteit | Toegepaste Biologie
Deel 2 | Insecta: uitwendige bouw en anatomie
Insecten (klasse Insecta) zijn de meest soortenrijke klasse van de Arthropoda. Alle insecten delen
het kenmerk van 3 paar poten (6 poten) en een lichaam bestaande uit kop, borststuk en achterlijf.
2.1 Uitwendige bouw — overzichtsdiagram
Figuur 2. Uitwendige bouw van een insect met de belangrijkste anatomische termen.
2.2 De drie lichaamsdelen in detail
Lichaamsdeel Latijnse term Onderverdeling / inhoud
Kop Cephalon Facetogen (samengestelde ogen), ocelli (enkelvoudige
ogen), antennes, monddelen (mandibel, maxilla,
labrum, labium)
Borststuk Thorax Drie segmenten: prothorax, mesothorax, metathorax.
Elk segment draagt 1 paar poten. Meso- en metathorax
dragen de vleugels (bij gevleugelde soorten). Scutellum
= driehoekig schildje op de mesothorax.
Achterlijf Abdomen Meerdere segmenten (tergiet = rugplaat, sterniet =
buikplaat). Ademhalingsopeningen (stigmata) zichtbaar
aan de zijden. Cerci, genitaliën aan het einde.
2.3 Pootanatomie
Elk insect heeft 3 paar poten, alle 6 bevestigd aan de thorax. Elk poot bestaat uit dezelfde vijf
basisleden, van proximaal (dicht bij het lichaam) naar distaal (ver van het lichaam):
Studiejaar 2025–2026 | Pagina 4 van 24
Samenvatting
Taxonomie en Biodiversiteit
Toegepaste Biologie — Jaar 2
Studiejaar 2025–2026
Op basis van: Determinatiegids Insecten (Verheyde, 2017) •
Lijst te herkennen geleedpotigen • Practicumdocument • Oefentoets
Studiejaar 2025–2026 | Pagina 1 van 24
,Samenvatting Taxonomie en Biodiversiteit | Toegepaste Biologie
Deel 1 | Arthropoda: Algemeen overzicht
Arthropoda (geleedpotigen) is de soortenrijkste stam in het dierenrijk. Alle geleedpotigen delen een
aantal fundamentele kenmerken: een gesegmenteerd lichaam, gewrichtsverbindingen tussen de
lichaamssegmenten, een exoskelet van chitine, en een open bloedsomloop.
Gedeelde kenmerken van alle Arthropoda
• Gesegmenteerd lichaam (metamerisme)
• Exoskelet van chitine — bescherming, maar verhindert groei: vervelling (ecdysis)
noodzakelijk
• Gewrichtsverbindingen (geleed = articulated) → naam stam
• Open bloedsomloop (hemocoel)
1.1 Overzichtsdiagram — klassen en subphyla
Figuur 1. Hiërarchisch overzicht van de vier hoofdgroepen binnen de Arthropoda met voorbeelden van subordes.
1.2 Myriapoda (veelpotigen)
Het subfylum Myriapoda omvat de duizendpoten en miljoenpoten. Beide groepen onderscheiden
zich van insecten en Crustacea door hun grote aantal poten.
Kenmerk Chilopoda (duizendpoten) Diplopoda (miljoenpoten)
Poten per segment 1 paar 2 paar (segmenten vergroeid)
Lichaamsvorm Afgeplat (dorsoventralaal) Rond, cilindrisch
Voeding Carnivoor — gifklauw (forcipulae) Herbivoor / detritivoor
Gifapparaat Aanwezig (forcipulae) Afwezig
Snelheid Snel, actieve jager Langzaam
Studiejaar 2025–2026 | Pagina 2 van 24
,Samenvatting Taxonomie en Biodiversiteit | Toegepaste Biologie
Voorbeeld (NL) Steenloper (Lithobius forficatus) Ronde miljoenpoot (Glomeris
marginata)
1.3 Crustacea (schaaldieren)
Crustacea zijn de enige geleedpotigen met een exoskelet dat versterkt is met calciumcarbonaat
(CaCO₃). Hierdoor is hun pantser bijzonder hard. Zij leven in zout water, zoet water en op het land.
Biotoop Nederlandse vertegenwoordiger Wetenschappelijke naam
Zout water Gewone strandkrab Carcinus maenas
Zoet water Rivierkreeft Astacus astacus
Op het land Gewone pissebed Oniscus asellus
Let op — tentamenvraag:
Het exoskelet van Crustacea is versterkt met CaCO₃ (kalksteen). Bij andere
geleedpotigen bestaat het exoskelet uitsluitend uit chitine (organisch polymeer). Dit is
het kenmerk dat Crustacea uniek maakt binnen de Arthropoda.
1.4 Arachnida (spinachtigen)
Arachnida hebben altijd 4 paar looppoten (= 8 poten). Er zijn geen antennes en geen vleugels. Het
lichaam is verdeeld in een cephalothorax (prosoma) en abdomen (opisthosoma).
Orde Nederlandse Kenmerkend kenmerk Voorbeeld
naam
Araneae Spinnen Spinorganen (spinnepapillen); Kruisspin (Araneus
cheliceren met gifklieren; 8 diadematus)
poten; 2 lichaamsdelen met
petiolus
Ixodida Teken Gespecialiseerde monddelen Schapenteek (Ixodes
(hypostoom) voor bloedzuigen; ricinus)
lichaam niet gesegmenteerd;
zwelt op na bloedmaal
Mesostigmata Roofmijten Stigma (ademhalingsopening) Bloedmijt (Dermanyssus
aan de zijde van het mesosoma; gallinae)
predatoir of parasitair
Opiliones Hooiwagens Cephalothorax en abdomen Gewone hooiwagen
breed verbonden (geen (Phalangium opilio)
insnoering); geen spinorganen; 8
lange poten
Studiejaar 2025–2026 | Pagina 3 van 24
, Samenvatting Taxonomie en Biodiversiteit | Toegepaste Biologie
Deel 2 | Insecta: uitwendige bouw en anatomie
Insecten (klasse Insecta) zijn de meest soortenrijke klasse van de Arthropoda. Alle insecten delen
het kenmerk van 3 paar poten (6 poten) en een lichaam bestaande uit kop, borststuk en achterlijf.
2.1 Uitwendige bouw — overzichtsdiagram
Figuur 2. Uitwendige bouw van een insect met de belangrijkste anatomische termen.
2.2 De drie lichaamsdelen in detail
Lichaamsdeel Latijnse term Onderverdeling / inhoud
Kop Cephalon Facetogen (samengestelde ogen), ocelli (enkelvoudige
ogen), antennes, monddelen (mandibel, maxilla,
labrum, labium)
Borststuk Thorax Drie segmenten: prothorax, mesothorax, metathorax.
Elk segment draagt 1 paar poten. Meso- en metathorax
dragen de vleugels (bij gevleugelde soorten). Scutellum
= driehoekig schildje op de mesothorax.
Achterlijf Abdomen Meerdere segmenten (tergiet = rugplaat, sterniet =
buikplaat). Ademhalingsopeningen (stigmata) zichtbaar
aan de zijden. Cerci, genitaliën aan het einde.
2.3 Pootanatomie
Elk insect heeft 3 paar poten, alle 6 bevestigd aan de thorax. Elk poot bestaat uit dezelfde vijf
basisleden, van proximaal (dicht bij het lichaam) naar distaal (ver van het lichaam):
Studiejaar 2025–2026 | Pagina 4 van 24
