Samenvatting Pathologie Zenuwstelsel
Hoofdpijn, meningitis en epilepsie - HBO-niveau met extra uitleg
Doel van dit document: snel leren voor de toets. Focus op herkennen, verklaren en klinisch redeneren: wat zie je, wat
betekent het en wat moet je doen?
In deze samenvatting worden de dia’s uitgewerkt in duidelijke taal. Er is extra uitleg toegevoegd bij de pathofysiologie,
alarmsymptomen, diagnostiek, behandeling en verpleegkundige aandachtspunten.
1. Leerdoelen in normale taal
Je kunt primaire en secundaire hoofdpijn onderscheiden en de belangrijkste kenmerken benoemen.
Je kunt alarmsymptomen bij hoofdpijn herkennen en verklaren waarom ze ernstig kunnen zijn.
Je kunt uitleggen wat meningitis is, hoe het ontstaat en welke symptomen passen bij bacteriële meningitis.
Je kunt epilepsie uitleggen als een stoornis in elektrische activiteit van de hersenen.
Je kunt het verschil uitleggen tussen focale en gegeneraliseerde epileptische insulten.
Je kunt eerste hulp geven bij een tonisch-clonische aanval en alarmsituaties herkennen.
2. Hoofdpijn
Hoofdpijn komt veel voor en is meestal onschuldig. Toch kan hoofdpijn soms het eerste signaal zijn van een ernstige
aandoening, bijvoorbeeld een hersenbloeding, meningitis, tumor, infectie of neurologische uitval. Daarom is het belangrijk
om onderscheid te maken tussen primaire en secundaire hoofdpijn.
Type hoofdpijn Betekenis Voorbeelden
Primaire hoofdpijn De hoofdpijn is de aandoening zelf. Er is Spanningshoofdpijn, migraine,
geen andere onderliggende ziekte als clusterhoofdpijn
oorzaak aangetoond.
Secundaire hoofdpijn De hoofdpijn is een symptoom van een Trauma, hersentumor, meningitis,
andere aandoening. vaataandoening, medicatieovergebruik,
metabole afwijking
Afbeelding uit de dia’s: de indeling van hoofdpijn in primaire en secundaire vormen.
, Primaire hoofdpijn Typische kenmerken Extra uitleg
Spanningshoofdpijn Drukkende, bandvormige pijn, vaak Vaak gerelateerd aan stress,
tweezijdig, meestal mild tot matig. spierspanning, vermoeidheid of houding.
Meestal geen misselijkheid of
neurologische uitval.
Migraine Aanvalsgewijze hoofdpijn, vaak bonzend, Kan met aura voorkomen. Een aura kan
meestal matig tot ernstig, vaak met bestaan uit visuele verschijnselen,
misselijkheid, licht- en tintelingen of taalstoornissen voorafgaand
geluidsovergevoeligheid. aan de aanval.
Clusterhoofdpijn Zeer hevige eenzijdige pijn rond oog of Vaak met autonome verschijnselen zoals
slaap, in aanvallen/clusters. tranend oog, rood oog, loopneus of
zweten aan dezelfde kant.
3. Alarmsymptomen bij hoofdpijn
Alarmsymptomen wijzen op een verhoogde kans op ernstige onderliggende pathologie. Bij deze signalen moet er snel
medische beoordeling plaatsvinden.
Alarmsymptoom Waarom belangrijk?
Per-acuut ontstane hevige hoofdpijn (“donderklaphoofdpijn”) Kan passen bij een subarachnoïdale bloeding of andere acute
vaataandoening.
Hevige hoofdpijn met koorts, nekstijfheid en/of gedaald Verdacht voor meningitis of encefalitis. Dit kan snel
bewustzijn levensbedreigend worden.
Nieuwe focale neurologische uitval Kan wijzen op CVA, tumor, bloeding of ontsteking. Denk aan
krachtsverlies, scheve mond, spraakstoornis of visusstoornis.
Maligniteit of verminderde afweer in voorgeschiedenis Grotere kans op metastasen, opportunistische infecties of
atypisch beloop.
Recent hoofdtrauma, korter dan 6 weken Risico op bloeding of posttraumatische complicaties.
Afbeelding uit de dia’s: alarmsymptomen bij hoofdpijn. Leer deze goed uit je hoofd.
Ezelsbrug: plots + erg + koorts/nekstijf + neurologische uitval = niet afwachten, maar medisch beoordelen.
Hoofdpijn, meningitis en epilepsie - HBO-niveau met extra uitleg
Doel van dit document: snel leren voor de toets. Focus op herkennen, verklaren en klinisch redeneren: wat zie je, wat
betekent het en wat moet je doen?
In deze samenvatting worden de dia’s uitgewerkt in duidelijke taal. Er is extra uitleg toegevoegd bij de pathofysiologie,
alarmsymptomen, diagnostiek, behandeling en verpleegkundige aandachtspunten.
1. Leerdoelen in normale taal
Je kunt primaire en secundaire hoofdpijn onderscheiden en de belangrijkste kenmerken benoemen.
Je kunt alarmsymptomen bij hoofdpijn herkennen en verklaren waarom ze ernstig kunnen zijn.
Je kunt uitleggen wat meningitis is, hoe het ontstaat en welke symptomen passen bij bacteriële meningitis.
Je kunt epilepsie uitleggen als een stoornis in elektrische activiteit van de hersenen.
Je kunt het verschil uitleggen tussen focale en gegeneraliseerde epileptische insulten.
Je kunt eerste hulp geven bij een tonisch-clonische aanval en alarmsituaties herkennen.
2. Hoofdpijn
Hoofdpijn komt veel voor en is meestal onschuldig. Toch kan hoofdpijn soms het eerste signaal zijn van een ernstige
aandoening, bijvoorbeeld een hersenbloeding, meningitis, tumor, infectie of neurologische uitval. Daarom is het belangrijk
om onderscheid te maken tussen primaire en secundaire hoofdpijn.
Type hoofdpijn Betekenis Voorbeelden
Primaire hoofdpijn De hoofdpijn is de aandoening zelf. Er is Spanningshoofdpijn, migraine,
geen andere onderliggende ziekte als clusterhoofdpijn
oorzaak aangetoond.
Secundaire hoofdpijn De hoofdpijn is een symptoom van een Trauma, hersentumor, meningitis,
andere aandoening. vaataandoening, medicatieovergebruik,
metabole afwijking
Afbeelding uit de dia’s: de indeling van hoofdpijn in primaire en secundaire vormen.
, Primaire hoofdpijn Typische kenmerken Extra uitleg
Spanningshoofdpijn Drukkende, bandvormige pijn, vaak Vaak gerelateerd aan stress,
tweezijdig, meestal mild tot matig. spierspanning, vermoeidheid of houding.
Meestal geen misselijkheid of
neurologische uitval.
Migraine Aanvalsgewijze hoofdpijn, vaak bonzend, Kan met aura voorkomen. Een aura kan
meestal matig tot ernstig, vaak met bestaan uit visuele verschijnselen,
misselijkheid, licht- en tintelingen of taalstoornissen voorafgaand
geluidsovergevoeligheid. aan de aanval.
Clusterhoofdpijn Zeer hevige eenzijdige pijn rond oog of Vaak met autonome verschijnselen zoals
slaap, in aanvallen/clusters. tranend oog, rood oog, loopneus of
zweten aan dezelfde kant.
3. Alarmsymptomen bij hoofdpijn
Alarmsymptomen wijzen op een verhoogde kans op ernstige onderliggende pathologie. Bij deze signalen moet er snel
medische beoordeling plaatsvinden.
Alarmsymptoom Waarom belangrijk?
Per-acuut ontstane hevige hoofdpijn (“donderklaphoofdpijn”) Kan passen bij een subarachnoïdale bloeding of andere acute
vaataandoening.
Hevige hoofdpijn met koorts, nekstijfheid en/of gedaald Verdacht voor meningitis of encefalitis. Dit kan snel
bewustzijn levensbedreigend worden.
Nieuwe focale neurologische uitval Kan wijzen op CVA, tumor, bloeding of ontsteking. Denk aan
krachtsverlies, scheve mond, spraakstoornis of visusstoornis.
Maligniteit of verminderde afweer in voorgeschiedenis Grotere kans op metastasen, opportunistische infecties of
atypisch beloop.
Recent hoofdtrauma, korter dan 6 weken Risico op bloeding of posttraumatische complicaties.
Afbeelding uit de dia’s: alarmsymptomen bij hoofdpijn. Leer deze goed uit je hoofd.
Ezelsbrug: plots + erg + koorts/nekstijf + neurologische uitval = niet afwachten, maar medisch beoordelen.
