Criminele carrieres – week 2: witteboordencriminelen
Leerdoelen:
1. Hoe wordt het ontstaan, de ontwikkeling en het einde van de criminele
carrières van dit type daders verklaard?
2. Welke theorieën worden gebruikt om de criminele carrières van dit type
daders te verklaren?
3. Welke methoden van onderzoek worden gebruikt om zicht te krijgen op de
criminele carrières van dit soort daders criminele carrières?
4. Hoe verhouden de criminele carrières van deze daders zich tot de andere
criminele carrières uit dit blok?
Leerdoel 1: Hoe wordt het ontstaan, de ontwikkeling en het einde van
de criminele carrières van dit type daders verklaard?
Piquero, N., and M. Benson (2004). White Collar Crime and Criminal
Careers: Specifying a Trajectory of Punctuated Situational Offending.
Inleiding en probleemstelling
Het artikel opent met een bespreking van het levensloopperspectief binnen de
criminologie. Deze benadering heeft veel invloed gekregen doordat zij criminaliteit
beschouwt als een proces dat zich ontwikkelt doorheen het leven en beïnvloed wordt
door verschillende sociale en persoonlijke factoren. Toch signaleren de auteurs een
belangrijk probleem: de focus ligt bijna uitsluitend op straatcriminaliteit en
jeugdige delinquentie, waardoor witteboordencriminaliteit grotendeels buiten
beeld blijft.
Volgens de auteurs leidt dit tot een eenzijdig en vertekend beeld van criminaliteit.
Net als eerdere kritiek van Sutherland laten veel studies zien dat criminologen vooral
kijken naar zichtbare, vaak lagere klasse criminaliteit, terwijl criminaliteit onder meer
welgestelde en maatschappelijk succesvolle groepen wordt genegeerd. Hierdoor
ontstaat het risico dat theorieën over criminaliteit niet universeel toepasbaar zijn.
Het levensloopperspectief in de criminologie
Binnen het levensloopperspectief wordt het leven gezien als een reeks
van trajecten en transities. Een traject verwijst naar een langdurige ontwikkeling
(bijvoorbeeld een criminele carrière), terwijl transities veranderingen binnen dat
traject aanduiden, zoals het plegen van een eerste delict of het stoppen met
criminaliteit.
Onderzoek binnen deze benadering richt zich vooral op vier centrale dimensies van
criminaliteit:
- het begin (onset)
- de duur (duration)
- het stoppen (desistance)
- de aard van delicten
Uit empirisch onderzoek blijkt dat criminaliteit meestal begint in de adolescentie,
vaak tussen de 15 en 17 jaar, en dat de meeste mensen relatief snel stoppen,
meestal rond hun twintigste levensjaar. Slechts een kleine groep blijft langdurig
actief.
Een belangrijk inzicht is dat verschillende groepen daders verschillende patronen
volgen. Zo wordt vaak onderscheid gemaakt tussen kortdurende daders en
,langdurige, chronische daders. Toch blijft de kern aanname dat criminaliteit vroeg
begint en daarna afneemt.
Ontwikkelingstheorieën van criminaliteit
Verschillende theorieën proberen deze patronen te verklaren. Een van de meest
invloedrijke is die van Moffitt, die een onderscheid maakt tussen twee typen daders:
- life-course persistent offenders: beginnen vroeg en blijven langdurig
crimineel
- adolescence-limited offenders: vertonen alleen tijdelijk delinquent gedrag
tijdens de adolescentie
Moffitt verklaart dit verschil door een combinatie van biologische factoren en sociale
omstandigheden. Bij de eerste groep spelen bijvoorbeeld neuropsychologische
problemen en slechte opvoeding een rol, terwijl de tweede groep reageert op de
zogenaamde “maturity gap” — de kloof tussen fysieke volwassenheid en sociale
beperkingen.
Andere theorieën leggen meer nadruk op sociale relaties. Zo stellen Sampson en
Laub dat sociale bindingen cruciaal zijn: sterke banden met werk, familie of
partners verminderen criminaliteit, terwijl zwakke banden deze juist vergroten.
Belangrijk is dat veranderingen in het leven, zoals een huwelijk of stabiele baan,
kunnen fungeren als turning points die gedrag veranderen.
Thornberry bouwt hierop voort door sociale controle te combineren met sociaal leren.
Hij benadrukt dat delinquent gedrag wordt aangeleerd in sociale interacties en dat
verschillende invloeden (zoals ouders, vrienden en werk) belangrijk zijn in
verschillende levensfasen.
Hagan voegt een breder perspectief toe door te stellen dat criminaliteit moet worden
gezien als onderdeel van het gehele levensverloop. Hij introduceert het idee van
een “sleeper effect”, waarbij de gevolgen van delinquent gedrag pas later in het
leven zichtbaar worden.
Ondanks deze verschillen delen al deze theorieën een belangrijke
aanname: criminaliteit begint vrijwel altijd in de jeugd en zelden pas in de
volwassenheid.
Beperkingen van bestaande theorieën
De auteurs bekritiseren deze gedeelde aanname, omdat zij geen verklaring biedt
voor criminaliteit die pas later in het leven ontstaat. Dit is vooral problematisch bij
witteboordencriminaliteit, waar daders vaak pas op middelbare leeftijd beginnen.
Volgens de auteurs gaan bestaande theorieën impliciet uit van twee ideeën:
- criminaliteit begint vroeg
- sociale integratie in volwassenheid voorkomt criminaliteit
Witteboordencriminelen passen echter niet in dit patroon. Zij zijn vaak al succesvol
geïntegreerd in de samenleving — met werk, opleiding en sociale status — en plegen
desondanks criminaliteit. Dit vormt een duidelijke uitdaging voor bestaande
theorieën.
White-collar crime en criminele carrières
Het artikel bespreekt vervolgens wat we empirisch weten over
witteboordencriminaliteit. Hoewel data beperkt zijn, leveren studies belangrijke
inzichten op.
, Ten eerste blijkt dat het stereotype van de rijke, machtige elite-crimineel niet volledig
klopt. Veel witteboordencriminelen behoren tot de middenklasse, met relatief
gewone banen en inkomens.
Ten tweede blijkt dat een aanzienlijk deel van deze daders recidivist is. Ongeveer
40% heeft meerdere contacten met justitie, wat betekent dat
witteboordencriminaliteit niet altijd een eenmalige gebeurtenis is.
Een van de belangrijkste verschillen met straatcriminaliteit is echter de leeftijd van
begin. Waar straatcriminaliteit meestal in de adolescentie begint, ligt de gemiddelde
leeftijd van eerste arrestatie bij witteboordencriminelen rond de 35 tot 40 jaar.
Ook het einde van de criminele carrière ligt later. Veel witteboordencriminelen blijven
actief tot in hun 40s, 50s of zelfs langer. Daarnaast duren hun criminele carrières
gemiddeld langer, maar zijn ze minder intensief (minder frequent delicten).
Een nieuw patroon: punctuated situational offending
Om deze afwijkende patronen te verklaren introduceren de auteurs het
concept “punctuated situationally dependent offending”.
Dit patroon houdt in dat:
- individuen in hun jeugd mogelijk lichte delinquentie vertonen
- daarna een lange periode van conformiteit doormaken
- en later in hun leven opnieuw criminaliteit plegen, maar van een ander type
Het belangrijkste kenmerk is dat criminaliteit hier onderbroken en
situatiegebonden is, in plaats van continu.
De rol van situatie en context
De auteurs benadrukken dat witteboordencriminaliteit sterk afhankelijk is
van situaties en kansen. In tegenstelling tot straatcriminaliteit zijn deze kansen
niet overal aanwezig, maar verbonden aan specifieke posities.
Belangrijke factoren zijn onder andere:
- toegang tot vertrouwensposities binnen organisaties
- blootstelling aan financiële of administratieve systemen
- mogelijkheden om controle te omzeilen
Organisaties spelen hierbij een centrale rol. Zij kunnen niet alleen kansen creëren,
maar ook druk uitoefenen op werknemers, bijvoorbeeld via prestatiedoelen of
beloningssystemen. Daarnaast maken complexe organisatiestructuren het mogelijk
om verantwoordelijkheid te verspreiden, waardoor individuen zich minder schuldig
voelen.
Motivaties voor white-collar crime
Een belangrijk inzicht is dat witteboordencriminaliteit niet altijd wordt gedreven door
hebzucht. In veel gevallen spelen andere motivaties een rol, zoals:
- persoonlijke of financiële crises
- druk vanuit werk of organisatie
- de angst om status te verliezen
Dit laatste wordt door Wheeler beschreven als de “fear of falling”. Mensen die
sociaal en economisch succesvol zijn, hebben veel te verliezen. Wanneer hun positie
bedreigd wordt, kan criminaliteit worden gezien als een manier om die positie te
behouden.
Implicaties voor theorie en onderzoek
Leerdoelen:
1. Hoe wordt het ontstaan, de ontwikkeling en het einde van de criminele
carrières van dit type daders verklaard?
2. Welke theorieën worden gebruikt om de criminele carrières van dit type
daders te verklaren?
3. Welke methoden van onderzoek worden gebruikt om zicht te krijgen op de
criminele carrières van dit soort daders criminele carrières?
4. Hoe verhouden de criminele carrières van deze daders zich tot de andere
criminele carrières uit dit blok?
Leerdoel 1: Hoe wordt het ontstaan, de ontwikkeling en het einde van
de criminele carrières van dit type daders verklaard?
Piquero, N., and M. Benson (2004). White Collar Crime and Criminal
Careers: Specifying a Trajectory of Punctuated Situational Offending.
Inleiding en probleemstelling
Het artikel opent met een bespreking van het levensloopperspectief binnen de
criminologie. Deze benadering heeft veel invloed gekregen doordat zij criminaliteit
beschouwt als een proces dat zich ontwikkelt doorheen het leven en beïnvloed wordt
door verschillende sociale en persoonlijke factoren. Toch signaleren de auteurs een
belangrijk probleem: de focus ligt bijna uitsluitend op straatcriminaliteit en
jeugdige delinquentie, waardoor witteboordencriminaliteit grotendeels buiten
beeld blijft.
Volgens de auteurs leidt dit tot een eenzijdig en vertekend beeld van criminaliteit.
Net als eerdere kritiek van Sutherland laten veel studies zien dat criminologen vooral
kijken naar zichtbare, vaak lagere klasse criminaliteit, terwijl criminaliteit onder meer
welgestelde en maatschappelijk succesvolle groepen wordt genegeerd. Hierdoor
ontstaat het risico dat theorieën over criminaliteit niet universeel toepasbaar zijn.
Het levensloopperspectief in de criminologie
Binnen het levensloopperspectief wordt het leven gezien als een reeks
van trajecten en transities. Een traject verwijst naar een langdurige ontwikkeling
(bijvoorbeeld een criminele carrière), terwijl transities veranderingen binnen dat
traject aanduiden, zoals het plegen van een eerste delict of het stoppen met
criminaliteit.
Onderzoek binnen deze benadering richt zich vooral op vier centrale dimensies van
criminaliteit:
- het begin (onset)
- de duur (duration)
- het stoppen (desistance)
- de aard van delicten
Uit empirisch onderzoek blijkt dat criminaliteit meestal begint in de adolescentie,
vaak tussen de 15 en 17 jaar, en dat de meeste mensen relatief snel stoppen,
meestal rond hun twintigste levensjaar. Slechts een kleine groep blijft langdurig
actief.
Een belangrijk inzicht is dat verschillende groepen daders verschillende patronen
volgen. Zo wordt vaak onderscheid gemaakt tussen kortdurende daders en
,langdurige, chronische daders. Toch blijft de kern aanname dat criminaliteit vroeg
begint en daarna afneemt.
Ontwikkelingstheorieën van criminaliteit
Verschillende theorieën proberen deze patronen te verklaren. Een van de meest
invloedrijke is die van Moffitt, die een onderscheid maakt tussen twee typen daders:
- life-course persistent offenders: beginnen vroeg en blijven langdurig
crimineel
- adolescence-limited offenders: vertonen alleen tijdelijk delinquent gedrag
tijdens de adolescentie
Moffitt verklaart dit verschil door een combinatie van biologische factoren en sociale
omstandigheden. Bij de eerste groep spelen bijvoorbeeld neuropsychologische
problemen en slechte opvoeding een rol, terwijl de tweede groep reageert op de
zogenaamde “maturity gap” — de kloof tussen fysieke volwassenheid en sociale
beperkingen.
Andere theorieën leggen meer nadruk op sociale relaties. Zo stellen Sampson en
Laub dat sociale bindingen cruciaal zijn: sterke banden met werk, familie of
partners verminderen criminaliteit, terwijl zwakke banden deze juist vergroten.
Belangrijk is dat veranderingen in het leven, zoals een huwelijk of stabiele baan,
kunnen fungeren als turning points die gedrag veranderen.
Thornberry bouwt hierop voort door sociale controle te combineren met sociaal leren.
Hij benadrukt dat delinquent gedrag wordt aangeleerd in sociale interacties en dat
verschillende invloeden (zoals ouders, vrienden en werk) belangrijk zijn in
verschillende levensfasen.
Hagan voegt een breder perspectief toe door te stellen dat criminaliteit moet worden
gezien als onderdeel van het gehele levensverloop. Hij introduceert het idee van
een “sleeper effect”, waarbij de gevolgen van delinquent gedrag pas later in het
leven zichtbaar worden.
Ondanks deze verschillen delen al deze theorieën een belangrijke
aanname: criminaliteit begint vrijwel altijd in de jeugd en zelden pas in de
volwassenheid.
Beperkingen van bestaande theorieën
De auteurs bekritiseren deze gedeelde aanname, omdat zij geen verklaring biedt
voor criminaliteit die pas later in het leven ontstaat. Dit is vooral problematisch bij
witteboordencriminaliteit, waar daders vaak pas op middelbare leeftijd beginnen.
Volgens de auteurs gaan bestaande theorieën impliciet uit van twee ideeën:
- criminaliteit begint vroeg
- sociale integratie in volwassenheid voorkomt criminaliteit
Witteboordencriminelen passen echter niet in dit patroon. Zij zijn vaak al succesvol
geïntegreerd in de samenleving — met werk, opleiding en sociale status — en plegen
desondanks criminaliteit. Dit vormt een duidelijke uitdaging voor bestaande
theorieën.
White-collar crime en criminele carrières
Het artikel bespreekt vervolgens wat we empirisch weten over
witteboordencriminaliteit. Hoewel data beperkt zijn, leveren studies belangrijke
inzichten op.
, Ten eerste blijkt dat het stereotype van de rijke, machtige elite-crimineel niet volledig
klopt. Veel witteboordencriminelen behoren tot de middenklasse, met relatief
gewone banen en inkomens.
Ten tweede blijkt dat een aanzienlijk deel van deze daders recidivist is. Ongeveer
40% heeft meerdere contacten met justitie, wat betekent dat
witteboordencriminaliteit niet altijd een eenmalige gebeurtenis is.
Een van de belangrijkste verschillen met straatcriminaliteit is echter de leeftijd van
begin. Waar straatcriminaliteit meestal in de adolescentie begint, ligt de gemiddelde
leeftijd van eerste arrestatie bij witteboordencriminelen rond de 35 tot 40 jaar.
Ook het einde van de criminele carrière ligt later. Veel witteboordencriminelen blijven
actief tot in hun 40s, 50s of zelfs langer. Daarnaast duren hun criminele carrières
gemiddeld langer, maar zijn ze minder intensief (minder frequent delicten).
Een nieuw patroon: punctuated situational offending
Om deze afwijkende patronen te verklaren introduceren de auteurs het
concept “punctuated situationally dependent offending”.
Dit patroon houdt in dat:
- individuen in hun jeugd mogelijk lichte delinquentie vertonen
- daarna een lange periode van conformiteit doormaken
- en later in hun leven opnieuw criminaliteit plegen, maar van een ander type
Het belangrijkste kenmerk is dat criminaliteit hier onderbroken en
situatiegebonden is, in plaats van continu.
De rol van situatie en context
De auteurs benadrukken dat witteboordencriminaliteit sterk afhankelijk is
van situaties en kansen. In tegenstelling tot straatcriminaliteit zijn deze kansen
niet overal aanwezig, maar verbonden aan specifieke posities.
Belangrijke factoren zijn onder andere:
- toegang tot vertrouwensposities binnen organisaties
- blootstelling aan financiële of administratieve systemen
- mogelijkheden om controle te omzeilen
Organisaties spelen hierbij een centrale rol. Zij kunnen niet alleen kansen creëren,
maar ook druk uitoefenen op werknemers, bijvoorbeeld via prestatiedoelen of
beloningssystemen. Daarnaast maken complexe organisatiestructuren het mogelijk
om verantwoordelijkheid te verspreiden, waardoor individuen zich minder schuldig
voelen.
Motivaties voor white-collar crime
Een belangrijk inzicht is dat witteboordencriminaliteit niet altijd wordt gedreven door
hebzucht. In veel gevallen spelen andere motivaties een rol, zoals:
- persoonlijke of financiële crises
- druk vanuit werk of organisatie
- de angst om status te verliezen
Dit laatste wordt door Wheeler beschreven als de “fear of falling”. Mensen die
sociaal en economisch succesvol zijn, hebben veel te verliezen. Wanneer hun positie
bedreigd wordt, kan criminaliteit worden gezien als een manier om die positie te
behouden.
Implicaties voor theorie en onderzoek
