Week 8: Milieucriminaliteit
Leerdoelen
1. Wat is milieucriminaliteit?
2. Wat is de aard en omvang van deze vorm van criminaliteit?
3. Wat is de schade van milieucriminaliteit?
4. Hoe kan milieucriminaliteit verklaard worden?
Leerdoel 1: Wat is milieucriminaliteit?
Neve, R. e.a. (2021) Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021: Hoofstuk 1
Milieucriminaliteit is het overtreden van wet- en regelgeving die bedoeld is om
het milieu, de natuur en de leefomgeving te beschermen. Het gaat om illegale
handelingen waarbij schade wordt toegebracht aan bijvoorbeeld bodem, water, lucht,
dieren en planten.
Op basis van de behandelde bronnen (de samenvatting van het Dreigingsbeeld
milieucriminaliteit, het hoofdstuk over afvalcriminaliteit en het
hoofdstuk wildlife crime) kan milieucriminaliteit concreet worden omschreven als:
- het illegaal verwerken, opslaan, transporteren of dumpen van
afval (zoals bij afvalcriminaliteit);
- het illegaal verhandelen, bezitten of vervoeren van beschermde dier-
en plantensoorten en producten daarvan, zoals beschreven bij wildlife
crime;
- het omzeilen van milieuregels om kosten te besparen of winst te vergroten.
In het hoofdstuk wildlife crime wordt bijvoorbeeld duidelijk dat milieucriminaliteit ook
betrekking heeft op de internationale handel in wilde dieren, planten en hout in strijd
met nationale en internationale wetgeving. Dit laat zien dat milieucriminaliteit niet
alleen lokaal is, maar vaak grensoverschrijdend en georganiseerd.
Uit de samenvatting van het Dreigingsbeeld blijkt daarnaast dat
milieucriminaliteit vaak verweven is met legale activiteiten. Bedrijven kunnen
grotendeels legaal opereren, maar tegelijkertijd regels overtreden. Dit maakt het
moeilijk om deze vorm van criminaliteit te herkennen en aan te pakken.
Een belangrijk kenmerk, dat in alle drie de bronnen terugkomt, is dat
milieucriminaliteit:
- vaak complex en ketengericht is (met meerdere stappen zoals productie,
transport en verkoop);
- zowel door individuen als bedrijven wordt gepleegd;
- regelmatig internationaal van aard is;
- en plaatsvindt omdat er financieel voordeel te behalen is.
Kort samengevat:
Milieucriminaliteit is een verzamelbegrip voor alle strafbare feiten waarbij
milieuregels worden overtreden en schade ontstaat aan natuur en leefomgeving. Dit
omvat onder andere afvalcriminaliteit en wildlife crime, en kenmerkt zich door een
vaak verborgen, complexe en internationale aard.
Huisman, W., & van Erp, J. (2013). Opportunities for environmental crime: A
test of situational crime prevention theory. British Journal of Criminology,
53(6), 1178-1200.
Milieucriminaliteit is een vorm van witteboordencriminaliteit:
1. De dader heeft al toegang tot de misdaad.
2. Slachtoffers zijn onzichtbaar.
3. De fysieke plaats is niet relevant.
Neve, R. e.a. (2021) Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021: Hoofstuk 1
, Dit hoofdstuk is de inleiding van het Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021 en
legt uit waarom dit rapport is opgesteld en hoe het is opgebouwd. Het rapport is
gemaakt in opdracht van de Strategische Milieukamer door verschillende
handhavings- en opsporingsdiensten. Het doel is om milieucriminaliteit onder de
aandacht te brengen als een ernstige vorm van criminaliteit die gevolgen heeft voor
de leefomgeving, de volksgezondheid en de samenleving.
Eerst wordt uitgelegd dat zorgen over milieu en klimaat al sinds de jaren zestig
bestaan, maar dat recente rapporten laten zien dat de situatie nog steeds ernstig
is. Biodiversiteit neemt snel af, klimaatproblemen worden groter en overheden
slagen er vaak niet in om bestaand beleid goed uit te voeren. Tegelijk zorgen nieuwe
milieuregels en subsidieregelingen ook voor nieuwe kansen op fraude en
criminaliteit.
Daarna wordt uitgelegd wat onder milieucriminaliteit wordt verstaan. Het gaat om
gedrag dat in strijd is met milieuregelsen dat milieuschade veroorzaakt of kan
veroorzaken, vaak met als doel financieel voordeel te behalen. De tekst benadrukt
dat milieucriminaliteit zeer breed is: van illegale afvalstromen en verboden
bestrijdingsmiddelen tot fraude met gevaarlijke stoffen en handel in beschermde
dier- en plantsoorten. Sommige vormen lijken op georganiseerde misdaad, andere
vinden juist plaats binnen legale bedrijven.
Vervolgens beschrijft het hoofdstuk hoe de aanpak van milieucriminaliteit in
Nederland is georganiseerd. Toezicht en handhaving liggen bij verschillende
instanties, zoals omgevingsdiensten, de NVWA, de ILT, de politie en het Openbaar
Ministerie. De Strategische Milieukamer bepaalt de grote lijnen van de strafrechtelijke
aanpak, terwijl de Milieukamer concrete zaken weegt en verdeelt. Daarbij speelt mee
dat de capaciteit beperkt is en dat maar een klein deel van de signalen
daadwerkelijk leidt tot strafrechtelijk onderzoek.
Tot slot wordt de opzet van het dreigingsbeeld toegelicht. Het rapport behandelt
negen vormen van milieucriminaliteit, zoals mestfraude, illegale
bestrijdingsmiddelen, afvalcriminaliteit, oliefraude, vuurwerkcriminaliteit en wildlife
crime. Per onderwerp wordt gekeken naar de keten, de regelgeving, de handhaving,
de kansen voor criminaliteit, de gevolgen, verwachtingen voor de toekomst en
mogelijkheden om criminaliteit te voorkomen of terug te dringen.
Leerdoel 2: Wat is de aard en omvang van deze vorm van
criminalieteit
Neve, R. e.a. (2021) Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021: Samenvatting
(pp. 5-13)
Het Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021 laat zien dat milieucriminaliteit nog
steeds een ernstig en structureel probleem is. Ondanks eerdere inspanningen is
de aanpak onvoldoende verbeterd: deze criminaliteit blijft zeer winstgevend, er zijn
veel gelegenheden om regels te overtreden en de handhaving is niet op
orde.
Milieucriminaliteit ontstaat vooral doordat het niet naleven van regels goedkoper
is dan wel naleven. Hierdoor hebben overtreders een concurrentievoordeel.
Tegelijkertijd is de pakkans klein en zijn straffen relatief laag, mede door complexe
ketens, beperkte capaciteit en gebrekkige samenwerking tussen instanties.
Leerdoelen
1. Wat is milieucriminaliteit?
2. Wat is de aard en omvang van deze vorm van criminaliteit?
3. Wat is de schade van milieucriminaliteit?
4. Hoe kan milieucriminaliteit verklaard worden?
Leerdoel 1: Wat is milieucriminaliteit?
Neve, R. e.a. (2021) Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021: Hoofstuk 1
Milieucriminaliteit is het overtreden van wet- en regelgeving die bedoeld is om
het milieu, de natuur en de leefomgeving te beschermen. Het gaat om illegale
handelingen waarbij schade wordt toegebracht aan bijvoorbeeld bodem, water, lucht,
dieren en planten.
Op basis van de behandelde bronnen (de samenvatting van het Dreigingsbeeld
milieucriminaliteit, het hoofdstuk over afvalcriminaliteit en het
hoofdstuk wildlife crime) kan milieucriminaliteit concreet worden omschreven als:
- het illegaal verwerken, opslaan, transporteren of dumpen van
afval (zoals bij afvalcriminaliteit);
- het illegaal verhandelen, bezitten of vervoeren van beschermde dier-
en plantensoorten en producten daarvan, zoals beschreven bij wildlife
crime;
- het omzeilen van milieuregels om kosten te besparen of winst te vergroten.
In het hoofdstuk wildlife crime wordt bijvoorbeeld duidelijk dat milieucriminaliteit ook
betrekking heeft op de internationale handel in wilde dieren, planten en hout in strijd
met nationale en internationale wetgeving. Dit laat zien dat milieucriminaliteit niet
alleen lokaal is, maar vaak grensoverschrijdend en georganiseerd.
Uit de samenvatting van het Dreigingsbeeld blijkt daarnaast dat
milieucriminaliteit vaak verweven is met legale activiteiten. Bedrijven kunnen
grotendeels legaal opereren, maar tegelijkertijd regels overtreden. Dit maakt het
moeilijk om deze vorm van criminaliteit te herkennen en aan te pakken.
Een belangrijk kenmerk, dat in alle drie de bronnen terugkomt, is dat
milieucriminaliteit:
- vaak complex en ketengericht is (met meerdere stappen zoals productie,
transport en verkoop);
- zowel door individuen als bedrijven wordt gepleegd;
- regelmatig internationaal van aard is;
- en plaatsvindt omdat er financieel voordeel te behalen is.
Kort samengevat:
Milieucriminaliteit is een verzamelbegrip voor alle strafbare feiten waarbij
milieuregels worden overtreden en schade ontstaat aan natuur en leefomgeving. Dit
omvat onder andere afvalcriminaliteit en wildlife crime, en kenmerkt zich door een
vaak verborgen, complexe en internationale aard.
Huisman, W., & van Erp, J. (2013). Opportunities for environmental crime: A
test of situational crime prevention theory. British Journal of Criminology,
53(6), 1178-1200.
Milieucriminaliteit is een vorm van witteboordencriminaliteit:
1. De dader heeft al toegang tot de misdaad.
2. Slachtoffers zijn onzichtbaar.
3. De fysieke plaats is niet relevant.
Neve, R. e.a. (2021) Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021: Hoofstuk 1
, Dit hoofdstuk is de inleiding van het Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021 en
legt uit waarom dit rapport is opgesteld en hoe het is opgebouwd. Het rapport is
gemaakt in opdracht van de Strategische Milieukamer door verschillende
handhavings- en opsporingsdiensten. Het doel is om milieucriminaliteit onder de
aandacht te brengen als een ernstige vorm van criminaliteit die gevolgen heeft voor
de leefomgeving, de volksgezondheid en de samenleving.
Eerst wordt uitgelegd dat zorgen over milieu en klimaat al sinds de jaren zestig
bestaan, maar dat recente rapporten laten zien dat de situatie nog steeds ernstig
is. Biodiversiteit neemt snel af, klimaatproblemen worden groter en overheden
slagen er vaak niet in om bestaand beleid goed uit te voeren. Tegelijk zorgen nieuwe
milieuregels en subsidieregelingen ook voor nieuwe kansen op fraude en
criminaliteit.
Daarna wordt uitgelegd wat onder milieucriminaliteit wordt verstaan. Het gaat om
gedrag dat in strijd is met milieuregelsen dat milieuschade veroorzaakt of kan
veroorzaken, vaak met als doel financieel voordeel te behalen. De tekst benadrukt
dat milieucriminaliteit zeer breed is: van illegale afvalstromen en verboden
bestrijdingsmiddelen tot fraude met gevaarlijke stoffen en handel in beschermde
dier- en plantsoorten. Sommige vormen lijken op georganiseerde misdaad, andere
vinden juist plaats binnen legale bedrijven.
Vervolgens beschrijft het hoofdstuk hoe de aanpak van milieucriminaliteit in
Nederland is georganiseerd. Toezicht en handhaving liggen bij verschillende
instanties, zoals omgevingsdiensten, de NVWA, de ILT, de politie en het Openbaar
Ministerie. De Strategische Milieukamer bepaalt de grote lijnen van de strafrechtelijke
aanpak, terwijl de Milieukamer concrete zaken weegt en verdeelt. Daarbij speelt mee
dat de capaciteit beperkt is en dat maar een klein deel van de signalen
daadwerkelijk leidt tot strafrechtelijk onderzoek.
Tot slot wordt de opzet van het dreigingsbeeld toegelicht. Het rapport behandelt
negen vormen van milieucriminaliteit, zoals mestfraude, illegale
bestrijdingsmiddelen, afvalcriminaliteit, oliefraude, vuurwerkcriminaliteit en wildlife
crime. Per onderwerp wordt gekeken naar de keten, de regelgeving, de handhaving,
de kansen voor criminaliteit, de gevolgen, verwachtingen voor de toekomst en
mogelijkheden om criminaliteit te voorkomen of terug te dringen.
Leerdoel 2: Wat is de aard en omvang van deze vorm van
criminalieteit
Neve, R. e.a. (2021) Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021: Samenvatting
(pp. 5-13)
Het Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021 laat zien dat milieucriminaliteit nog
steeds een ernstig en structureel probleem is. Ondanks eerdere inspanningen is
de aanpak onvoldoende verbeterd: deze criminaliteit blijft zeer winstgevend, er zijn
veel gelegenheden om regels te overtreden en de handhaving is niet op
orde.
Milieucriminaliteit ontstaat vooral doordat het niet naleven van regels goedkoper
is dan wel naleven. Hierdoor hebben overtreders een concurrentievoordeel.
Tegelijkertijd is de pakkans klein en zijn straffen relatief laag, mede door complexe
ketens, beperkte capaciteit en gebrekkige samenwerking tussen instanties.
