1
Aantekeningen Toegepaste Cognitieve Psychologie 1
Hoorcollege 1 – introductie
Wat doet een TCP-er? -> de omgeving aanpassen aan de mens.
- Interactie van andere mensen valt hierbuiten.
Welke kennis gebruikt een tcp’er?
- Waarneming
- Aandacht
- Geheugen
- Taal
- Motoriek
- Beslissen
Kennis over hoe we goed onderzoek doen.
Wat zijn tcp-vraagstukken?
- Hoe had een ongeluk kunnen voorkomen?
- Voelen mensen zich fijn op een bepaalde plek?
Vaak ontstaan ongelukken door:
- Combinatie van mechanische, procedurele en cognitieve fouten
- Humman error of designfout?
Hoe gaat de mens om met digitale veranderingen?
Hoorcollege 2 – geschiedenis
Hoe is toegepaste cognitieve psychologie ontstaan?
TCP betreft:
- De studie van de mens in zijn relatie tot de omgeving:
o Ondersteuning van werksituaties
o Het bevorderen van de veiligheid
o Het verbeteren van alledaagse dingen
Dit is een multidisciplinair vakgebied en wordt op verschillende manieren aangeduid:
- Verschillende benaming voor dit vak;
o Ergonomie (Europa)
o Human factors (USA)
o Mens-machine interactie
Welke gebeurtenissen en ontwikkelingen in de geschiedenis zijn bepalend geweest voor het
vakgebied:
Industriële revolutie
Tweede wereldoorlog
Digitale revolutie
1
, 2
Industriële revolutie
- Fabrieken ontstonden en alles ging van handwerk naar machine werk.
- Doel van industrialisatie: verhogen van de productie!
Hoe kan de productiviteit op de werkvloer verhoogd worden?
- Adam smith (1776): wat is efficiënter: 1 persoon die 1 speld maakt, of dat
verschillende mensen samen 1 speld maken?
o Die taken opknippen tussen verschillende mensen dan gaat het veel sneller!
o Dit was de opkomst van de arbeidsverdeling!
- Plato: ‘iemand die steeds 1 eigen taak heeft wordt steeds beter en efficiënter in die
taak’.
- Charles babbage (1832): arbeidsverdeling als manier om productie te verhogen.
o Is goedkoop
o Is goed voor discipline, iedereen weet wat hij moet doen en er blijft rust.
- Frederick Winslow Taylor (1856-1915) -> grondlegger scientific management =
wetenschappelijke basis voor arbeidsverdeling.
o Heeft arbeidsverdeling groot gemaakt.
o Hij merkte op dat arbeiders met opzet onder hum maximale prestatie gingen
zitten, en dacht waarom doen ze dit? (Hij had dus wel en negatieve kijk op
arbeiders)
o Mensen zijn lui en je moet met de zweep erover om ze tot arbeid aan zetten.
o Taylors studies: midvale steel -> mensen kregen niet meer geld als ze harder
werkte, hij merkte dus op dat je mensen moest belonen om ze harder te
laten werken.
o Vuistregel trainingsmethodes inefficiënt
Zijn vraag was: hoe zorg je ervoor dat arbeiders efficiënter werken? taylors
antwoord:
o Belonen
o Werk standaardiseren
o Selectie en training. -> de juiste mensen op de juiste plek krijgen
Taylor’s studies: Bethlehem steel
o Opdracht: efficiëntie verhogen -> hij bedacht:
Pauze schema’s
Selectie personeel
Aparte scheppen (voor kolen) -> hij bedacht een betere vorm van de
schep om het zo efficiënter te werken en productie te verhogen
Taylor zei dus echt: er is maar 1 goede manier en dat is mijn manier
Hoe test je of iets ook efficiënter gaat?
- Time & motion studies: Frank & Lillian Gilbreth
o Met behulp van tijdstudies
o Met behulp van beweging studies -> welke bewegingen zijn echt nodig?
1913: lopende band Ford
- Productietijd daalde van 12.5 uur naar 2.5 en zelfs naar 1.5 uur.
2
, 3
The Hawthorne experiments: een van de meest uitgebreide en langdurige studies naar
productiviteit
Onderzochten dingen als:
- Compenseren voor slechtere verlichting?
- Condities aparte werkkamer?
- Seizoensinvloed?
Het bleek dat de groep die ze apart hadden gezet bleek steeds beter te presenteren maakt
niet uit welke conditie ze in werden gezet.
Het bleek dat het feit dat ze geobserveerd werden misschien wel zorgt voor betere prestatie
(Hawthorne effect).
Of was de onderzoeksopzet gewoon niet goed? -> slechte mensen werden uit het
onderzoek gehaald bijvoorbeeld!
Hawthorne effect zoals wij het moeten kennen: verbetering van prestatie in verschillende
condities zonder dat kan worden toegeschreven waardoor die verbetering komt
Principes van scientific management (Taylor):
• Ontwikkeling van wetenschap
• Wetenschappelijke educatie en ontwikkeling van arbeider
• Wetenschappelijke selectie van de arbeider
• Vriendschappelijke samenwerking tussen management en arbeider (dit bleek helaas
niet echt te kloppen.)
Meerdere grote bedrijven gebruiken dit ‘Taylorisme’ nog steeds, zoals Starbucks. Iedereen
heeft zijn eigen taak, en als dit niet goed wordt uitgevoerd dan duurt alles heel lang. Mac
Donalds is ook een goed voorbeeld.
Verdiensten scientific management:
- Wetenschappelijke analyse -> welzijn arbeider
- Aandacht voor individuele taken van arbeiders
- Productieverhoging door slimmer te werken, niet harder. Tot dan toe bekende
output verhogen: meer uren, meer arbeiders en meer materiaal
Nadelen ervan:
- Arbeiders zijn stopwatch slaaf
- Geen trots meer voor eigen vak, want je hebt maar 1 kleine taak
- Efficiënte is altijd in belang van baas
Dus: hoe heeft de industriële revolutie het vakgebied beïnvloed?
- Wetenschappelijke benadering en analyse
- De mens aanpassen aan de baan (moet eigenlijk andersom zijn, vanuit oogpunt TCP)
Tweede wereldoorlog
Hoe hebben oorlogen het vakgebied beïnvloed?
- Er waren opeens heel veel mensen nodig, er is dus geen tijd voor selectie van
militairen.
- Doordat er geen selectie mogelijk was, gebeurden er veel ongelukken. (piloten
moesten ineens in allemaal soorten vliegtuigen vliegen die ze niet kende)
3
, 4
Alphonse Chapanis & Paul Fitts > hoe gaat dit nu mis?
- Bij het ene vliegtuig werkte het gas op een tegenovergestelde manier dan bij de
andere. Hierdoor ontstonden ongelukken.
- Zij bedachten twee nieuwe knoppen die goed te onderscheiden waren, waardoor
minder ongelukken gebeurden.
Oorsprong signaal detectie theorie
- Zijn punten op de radar vijanden of niet? Hoe goed zijn mensen hierin.?
- Schiet je het vliegtuig neer?
We zijn niet goed in het lang
achter elkaar een saaie taak te doen.
Dan gaan we fouten maken.
We moeten taken en de cockpit bijvoorbeeld dus zo ontwerpen dat het dus goed te
gebruiken is door mensen.
De 2e wereldoorlog heeft het vak dus beïnvloed op de menselijke factor, de cognitie. Hoe
lang kunnen we een taak uitvoeren? Wat is het ontwerp van een knop en hoe interpreteren
we die?
- Aandacht voor ‘human factor’
- Het werk aanpassen aan de mens.
Digitale revolutie
1927: Edward Link: als mensen lang blijven draaien (tijdens vliegen bijvoorbeeld) raken ze
hun evenwicht kwijt en mensen moeten hierin dus getrainde worden.
1834: Charles Babbage: hij bedacht de voorloper van de computer.
Ada Lovelace: programmeerde voor deze soort computer
Vannevar Bush: MEMEX: mensen leren door associaties te maken, en computers dus
waarschijnlijk ook.
4
Aantekeningen Toegepaste Cognitieve Psychologie 1
Hoorcollege 1 – introductie
Wat doet een TCP-er? -> de omgeving aanpassen aan de mens.
- Interactie van andere mensen valt hierbuiten.
Welke kennis gebruikt een tcp’er?
- Waarneming
- Aandacht
- Geheugen
- Taal
- Motoriek
- Beslissen
Kennis over hoe we goed onderzoek doen.
Wat zijn tcp-vraagstukken?
- Hoe had een ongeluk kunnen voorkomen?
- Voelen mensen zich fijn op een bepaalde plek?
Vaak ontstaan ongelukken door:
- Combinatie van mechanische, procedurele en cognitieve fouten
- Humman error of designfout?
Hoe gaat de mens om met digitale veranderingen?
Hoorcollege 2 – geschiedenis
Hoe is toegepaste cognitieve psychologie ontstaan?
TCP betreft:
- De studie van de mens in zijn relatie tot de omgeving:
o Ondersteuning van werksituaties
o Het bevorderen van de veiligheid
o Het verbeteren van alledaagse dingen
Dit is een multidisciplinair vakgebied en wordt op verschillende manieren aangeduid:
- Verschillende benaming voor dit vak;
o Ergonomie (Europa)
o Human factors (USA)
o Mens-machine interactie
Welke gebeurtenissen en ontwikkelingen in de geschiedenis zijn bepalend geweest voor het
vakgebied:
Industriële revolutie
Tweede wereldoorlog
Digitale revolutie
1
, 2
Industriële revolutie
- Fabrieken ontstonden en alles ging van handwerk naar machine werk.
- Doel van industrialisatie: verhogen van de productie!
Hoe kan de productiviteit op de werkvloer verhoogd worden?
- Adam smith (1776): wat is efficiënter: 1 persoon die 1 speld maakt, of dat
verschillende mensen samen 1 speld maken?
o Die taken opknippen tussen verschillende mensen dan gaat het veel sneller!
o Dit was de opkomst van de arbeidsverdeling!
- Plato: ‘iemand die steeds 1 eigen taak heeft wordt steeds beter en efficiënter in die
taak’.
- Charles babbage (1832): arbeidsverdeling als manier om productie te verhogen.
o Is goedkoop
o Is goed voor discipline, iedereen weet wat hij moet doen en er blijft rust.
- Frederick Winslow Taylor (1856-1915) -> grondlegger scientific management =
wetenschappelijke basis voor arbeidsverdeling.
o Heeft arbeidsverdeling groot gemaakt.
o Hij merkte op dat arbeiders met opzet onder hum maximale prestatie gingen
zitten, en dacht waarom doen ze dit? (Hij had dus wel en negatieve kijk op
arbeiders)
o Mensen zijn lui en je moet met de zweep erover om ze tot arbeid aan zetten.
o Taylors studies: midvale steel -> mensen kregen niet meer geld als ze harder
werkte, hij merkte dus op dat je mensen moest belonen om ze harder te
laten werken.
o Vuistregel trainingsmethodes inefficiënt
Zijn vraag was: hoe zorg je ervoor dat arbeiders efficiënter werken? taylors
antwoord:
o Belonen
o Werk standaardiseren
o Selectie en training. -> de juiste mensen op de juiste plek krijgen
Taylor’s studies: Bethlehem steel
o Opdracht: efficiëntie verhogen -> hij bedacht:
Pauze schema’s
Selectie personeel
Aparte scheppen (voor kolen) -> hij bedacht een betere vorm van de
schep om het zo efficiënter te werken en productie te verhogen
Taylor zei dus echt: er is maar 1 goede manier en dat is mijn manier
Hoe test je of iets ook efficiënter gaat?
- Time & motion studies: Frank & Lillian Gilbreth
o Met behulp van tijdstudies
o Met behulp van beweging studies -> welke bewegingen zijn echt nodig?
1913: lopende band Ford
- Productietijd daalde van 12.5 uur naar 2.5 en zelfs naar 1.5 uur.
2
, 3
The Hawthorne experiments: een van de meest uitgebreide en langdurige studies naar
productiviteit
Onderzochten dingen als:
- Compenseren voor slechtere verlichting?
- Condities aparte werkkamer?
- Seizoensinvloed?
Het bleek dat de groep die ze apart hadden gezet bleek steeds beter te presenteren maakt
niet uit welke conditie ze in werden gezet.
Het bleek dat het feit dat ze geobserveerd werden misschien wel zorgt voor betere prestatie
(Hawthorne effect).
Of was de onderzoeksopzet gewoon niet goed? -> slechte mensen werden uit het
onderzoek gehaald bijvoorbeeld!
Hawthorne effect zoals wij het moeten kennen: verbetering van prestatie in verschillende
condities zonder dat kan worden toegeschreven waardoor die verbetering komt
Principes van scientific management (Taylor):
• Ontwikkeling van wetenschap
• Wetenschappelijke educatie en ontwikkeling van arbeider
• Wetenschappelijke selectie van de arbeider
• Vriendschappelijke samenwerking tussen management en arbeider (dit bleek helaas
niet echt te kloppen.)
Meerdere grote bedrijven gebruiken dit ‘Taylorisme’ nog steeds, zoals Starbucks. Iedereen
heeft zijn eigen taak, en als dit niet goed wordt uitgevoerd dan duurt alles heel lang. Mac
Donalds is ook een goed voorbeeld.
Verdiensten scientific management:
- Wetenschappelijke analyse -> welzijn arbeider
- Aandacht voor individuele taken van arbeiders
- Productieverhoging door slimmer te werken, niet harder. Tot dan toe bekende
output verhogen: meer uren, meer arbeiders en meer materiaal
Nadelen ervan:
- Arbeiders zijn stopwatch slaaf
- Geen trots meer voor eigen vak, want je hebt maar 1 kleine taak
- Efficiënte is altijd in belang van baas
Dus: hoe heeft de industriële revolutie het vakgebied beïnvloed?
- Wetenschappelijke benadering en analyse
- De mens aanpassen aan de baan (moet eigenlijk andersom zijn, vanuit oogpunt TCP)
Tweede wereldoorlog
Hoe hebben oorlogen het vakgebied beïnvloed?
- Er waren opeens heel veel mensen nodig, er is dus geen tijd voor selectie van
militairen.
- Doordat er geen selectie mogelijk was, gebeurden er veel ongelukken. (piloten
moesten ineens in allemaal soorten vliegtuigen vliegen die ze niet kende)
3
, 4
Alphonse Chapanis & Paul Fitts > hoe gaat dit nu mis?
- Bij het ene vliegtuig werkte het gas op een tegenovergestelde manier dan bij de
andere. Hierdoor ontstonden ongelukken.
- Zij bedachten twee nieuwe knoppen die goed te onderscheiden waren, waardoor
minder ongelukken gebeurden.
Oorsprong signaal detectie theorie
- Zijn punten op de radar vijanden of niet? Hoe goed zijn mensen hierin.?
- Schiet je het vliegtuig neer?
We zijn niet goed in het lang
achter elkaar een saaie taak te doen.
Dan gaan we fouten maken.
We moeten taken en de cockpit bijvoorbeeld dus zo ontwerpen dat het dus goed te
gebruiken is door mensen.
De 2e wereldoorlog heeft het vak dus beïnvloed op de menselijke factor, de cognitie. Hoe
lang kunnen we een taak uitvoeren? Wat is het ontwerp van een knop en hoe interpreteren
we die?
- Aandacht voor ‘human factor’
- Het werk aanpassen aan de mens.
Digitale revolutie
1927: Edward Link: als mensen lang blijven draaien (tijdens vliegen bijvoorbeeld) raken ze
hun evenwicht kwijt en mensen moeten hierin dus getrainde worden.
1834: Charles Babbage: hij bedacht de voorloper van de computer.
Ada Lovelace: programmeerde voor deze soort computer
Vannevar Bush: MEMEX: mensen leren door associaties te maken, en computers dus
waarschijnlijk ook.
4
