Samenvatting Nederlands 1.3 (1013VNE3TS)

NEDERLANDS 1.2
LES 1
TAALKUNDIGE BEGRIPPEN:
1. Foneem
2. Grafeem
3. Syllabe
4. Morfeem
Foneem; spraakklank (horen)
/kus/ -> /k/ /u/ /s/
- Als je 1 foneem verandert heb je een andere betekenis.
 /mos/ ➞ /m/ /o/ /s/
 /baard/ ➞ /b/ /aa/ /r/ /t/
 /Stoep/ ➞ /s/ /t/ /oe/ /p/
 /lepel/ ➞ /l/ /ee/ /p/ /o/ /l/


Grafeem; enkele letters of een letter combinatie waarmee wij fonemen op schrift
weergeven (schrijven)
Gesproken woord Foneem Grafeem Letters
/kat/ /k/ /a/ /t/ k-a-t k-a-t
/doek/ /d/ /oe/ /k/ d-oe-k d-o-e-k
/uil/ /ui/ /l/ ui-l u-i-l
/schip/ /s/ /ch/ /i/ /p/ s-ch-i-p s-c-h-i-p
/bureau/ /b/ /uu/ /r/ /oo/ b-u-r-eau b-u-r-e-a-u
Problemen bij het alfabet;
 Lastig om fonemen te herkennen en het juiste grafeem te noteren. Kind
schrijft /bir/ ipv /beer/
 Lettercombinaties zijn niet duidelijk
 De /u/ klank kan op 5 verschillende manieren worden geschreven; koppeling
foneem en grafeem is niet altijd hetzelfde
Syllaben; klanken die bij een opgedeelde uitspraak van woorden als 1 groep worden
uitgesproken (horen). Dit is niet hetzelfde als een lettergreep.
Woord Syllaben Lettergreep
Bakfiets /bak/ /fiets/ Bak-fiets
Bakker /ba/ /kur/ Bak-ker
Paddenstoel /pa/ /dun/ /stoel/ Pad-den-stoel


LES 2
Morfeem; hiermee kan je woorden uitbreiden en van betekenis laten veranderen.
 Kast  Red  Aard
 Koel-kast  Red-t  Aard-ig
 Koel-kast-je  Ge-red  On-aard-ig
 Koel-kast-je-s  Red-(d)ing  On-aard-ig-heid
‘d’ heeft geen betekenis
maar voor de correcte
spelling staat hij daar. Moet
tussen haakjes.

Vrij morfeem; kan als los woord voorkomen en is niet verder op te splitsen in
betekenisvolle delen.
Gebonden morfeem; geen los woord, voor- en achtervoegsels

, Groen + er
Ont + groen + ing groen = vrij morfeem, andere zijn gebonden




4 PRINCIPES;
1. Fonologisch principe; de klank bepaalt de spelling
2. Morfologisch principe; de vorm bepaalt de spelling
3. Etymologisch principe; herkomst bepaalt de spelling
4. Syllabisch principe; korte of lange klank van een syllabe bepaalt de spelling
Fonologisch principe;
- Woorden die je precies zo schrijft als ze klinken
- Basisprincipe van onze spelling
- Elk foneem wordt door het daarbij passend (afgesproken) grafeem geschreven
- Het bevat alleen fonemen die maar op 1 manier geschreven kunnen worden
 Deze woorden zijn klankzuiver
Morfologisch principe;
Bij woorden die vanuit dit principe worden geschreven, wordt een morfeem altijd op
dezelfde manier gespeld, ongeacht de klank ervan.
Dit principe valt ineen in 2 regels;
1. Regel van gelijkvormigheid;
We schrijven een woord altijd in elke samenstelling op dezelfde manier
Hond
Hond je
Hond enleven
2. Regel van overeenkomst
Als woorden op dezelfde manier zijn gevormd, worden de gebonden morfemen
ook op dezelfde manier geschreven.
Ik werk
Hij werkt
Wij werken
LES 3
Etymologisch principe;
Bij woorden die onder dit principe vallen, is de herkomst bepalend voor de spelling. Dit
kan onze eigen taal zijn (hij of hei) of een vreemde taal. Het zijn woorden die niet gespeld
worden door middel van een klank of regel.
- Zijn afkomstig uit een andere taal
- Bevatten ij/ei, au/ou, g/ch
- Zijn afwijkend geschreven (erwt)
Syllabisch principe;
Spelling is te verklaren vanuit de syllaben in een woord;
- Een korte of lange klank aan het eind van een syllabe bepaalt de spelling
- 2 regels;
1. Verenkelingsregel
2. Verdubbelingsregel


SPELLINGSSTRATEGIEËN
= manieren die een speller gebruikt om tot de juiste schrijfwijze van een woord te komen.
- Directe spellingsstrategie; schrijfwijze is geautomatiseerd.
- Indirecte spellingsstrategie;
1. Fonologische spellingsstrategie