Juridisch kader van de strafrechtelijke
vraagstukken
Causaliteit
Beoordelingsfactoren leer van de redelijke toerekening
1. Aard van de gedraging: geschikt om gevolg te realiseren? Is de kans significant
verhoogd?
2. Subjectief bestanddeel: is het een opzet of schulddelict? Of is het een door het gevolg
gekwalificeerd delict?
3. Ratio delictsomschrijving: strekking/beschermde rechtsbelang
4. Complexe causale keten: tijdsverloop/tussenschakels/alternatieve causaliteit/nalaten
5. Oude causaliteitstheorieen: conditio sine qua non, causa proxima,
voorzienbaarheid/adequeatietheorie.
Ondergrens = conditio sine qua non?
- Kon gevolg worden toegerekend aan de gedraging van de verdachte ondanks de
bijzondere omstandigheden nadien?
o Medische complicatie à lethale longembolie
o Medische fout à aortaperforatie
o Keuze slachtoffer à dwarslaesie
Twijfel over conditio sine qua non: alternatieve causaliteit à Groninger HIV
- Kan het gedrag van de verdachte een onmisbare schakel hebben gevormd?
- Is het aannemelijk dat het gevolg met een aanzienlijke mate van waarschijnlijkheid
door de gedraging van de verdachte is veroorzaakt?
o Naar aard geschikt om gevolg teweeg te brengen (beoordelingsfactoren)
o Naar ervaringsregels van dien aard dat de gedraging heeft geleid tot het
intreden van he gevolg?
o Afweging scenario’s: is tenlastegelegde scenario hoostwaarschijnlijk de
oorzaak en het alternatieve scenario hoogstwaarschijnlijk niet?
Twijfel over conditio sine qua non: ommissiedelict à shaken baby
- Kans op intreden gevolg verhoogd door nalaten te handelen?
- Was er een zorgplicht?
Opzet
1. Zuiver opzet/opzet met bedoeling: willens en wetens handelen.
2. Opzet met noodzakelijkheidsbewustzijn/zekerheidsbewustzijn: het doel op een gevolg
hebben terwijl een ander strafbaar gevolg uit die handeling noodzakelijkerwijs
voortvloeit, zodanig dat de betrokkene zich daarvan bewust moet zijn geweest.
3. Voorwaardelijk opzet: het bewust aanvaarden van de aanmerkelijke kans
a. Aanmerkelijke kans (risicocomponent): afhankelijk van de omstandigheden
van het geval (aard (niet van het gevolg) + omstandigheden). Is de kans naar
algemene ervaringsregels aanmerkelijk te achten? à HIV 1. Reële niet
, onwaarschijnlijke mogelijkheid à aanmerkelijke kans. Beoordelingsmoment
ligt bij het moment van handelen.
b. Bewust (kenniscomponent): kijk naar de verklaring van de verdachte en anders
gemiddelde derde. Het kan niet anders dan dat hij het wist.
c. Aanvaarden (wilscomponent): verklaring verdachte à enkhuizer doodslag.
Getuigenverklaring en feitelijke omstandigheden van het geval: aard +
omstandigheden waaronder het feit is verricht, dit is de uiterlijke
verschijningsvorm. Let hierbij op de contra-indicaties à porsche
Let op: ‘oogmerk’ kan niet via voorwaardelijk opzet!
Culpa
Culpa: verwijtbare aanmerkelijke onvoorzichtigheid. Totaaloordeel: kijken naar geheel aan
gedragingen van de verdachte, aard en de ernst daarvan en overige omstandigheden.
Culpa bestaat uit twee zijden:
- Objectieve zijde: Is er sprake van aanmerkelijk onvoorzichtig handelen? Had de
verdachte anders moeten handelen?
o Onvoorzichtig àgedrag toetsen aan noemen
o Aanmerkelijk à wijkt het gedrag af van de criteriumfiguur/algemene derde.
Hierbij kan er gekeken worden naar de volgende gezichtspunten:
§ Hoeveel normschendingen/zorgplichtschendingen
§ Invloed normen
§ Garantenstellung
§ Geoorloofd risico
§ Voorzienbaarheid
o Objectieve zijde vervuld? Wederrechtelijkheid is gegeven!
- Subjectieve zijde: is er sprake van verwijtbaar handelen? Had de verdachte anders
kunnen handelen? Geen sprake van een exceptionele
omstandigheid/schulduitsluitingsgrond?
o Subjectieve zijde vervuld? Verwijtbaarheid is gegeven!
Willen Weten
Opzet Ja Ja
Bewuste culpa Nee Ja
Onbewuste culpa Nee Nee
Strafuitsluitingsgronden
Rechtvaardigingsgronden Schulduitsluitingsgronden
Overmacht in de zin van noodtoestand: art. Ontoerekenbaarheid: art. 39 Sr. Het feit wat
40 Sr. Het gaat om de handeling dus het tast je hebt gepleegd is strafbaar, maar niet jouw
de wederrechtelijkheid aan. schuld.
Noodweer: art. 41 Sr. Psychische overmacht: art. 40 Sr. Gaat om
de persoon dus tast de verwijtbaarheid aan.
Wettelijk voorschrift: art. 42 Sr. Noodweerexces: art. 41 Sr.
Bevoegd gegeven ambtelijk bevel: art. 43 Onbevoegd gegeven ambtelijk bevel: art. 43
Sr. Omdat het bevoegd gegeven is tast het Sr. Gedraging is strafbaar, maar je had het
de wederrechtelijkheid aan. zelf niet kunnen weten.
vraagstukken
Causaliteit
Beoordelingsfactoren leer van de redelijke toerekening
1. Aard van de gedraging: geschikt om gevolg te realiseren? Is de kans significant
verhoogd?
2. Subjectief bestanddeel: is het een opzet of schulddelict? Of is het een door het gevolg
gekwalificeerd delict?
3. Ratio delictsomschrijving: strekking/beschermde rechtsbelang
4. Complexe causale keten: tijdsverloop/tussenschakels/alternatieve causaliteit/nalaten
5. Oude causaliteitstheorieen: conditio sine qua non, causa proxima,
voorzienbaarheid/adequeatietheorie.
Ondergrens = conditio sine qua non?
- Kon gevolg worden toegerekend aan de gedraging van de verdachte ondanks de
bijzondere omstandigheden nadien?
o Medische complicatie à lethale longembolie
o Medische fout à aortaperforatie
o Keuze slachtoffer à dwarslaesie
Twijfel over conditio sine qua non: alternatieve causaliteit à Groninger HIV
- Kan het gedrag van de verdachte een onmisbare schakel hebben gevormd?
- Is het aannemelijk dat het gevolg met een aanzienlijke mate van waarschijnlijkheid
door de gedraging van de verdachte is veroorzaakt?
o Naar aard geschikt om gevolg teweeg te brengen (beoordelingsfactoren)
o Naar ervaringsregels van dien aard dat de gedraging heeft geleid tot het
intreden van he gevolg?
o Afweging scenario’s: is tenlastegelegde scenario hoostwaarschijnlijk de
oorzaak en het alternatieve scenario hoogstwaarschijnlijk niet?
Twijfel over conditio sine qua non: ommissiedelict à shaken baby
- Kans op intreden gevolg verhoogd door nalaten te handelen?
- Was er een zorgplicht?
Opzet
1. Zuiver opzet/opzet met bedoeling: willens en wetens handelen.
2. Opzet met noodzakelijkheidsbewustzijn/zekerheidsbewustzijn: het doel op een gevolg
hebben terwijl een ander strafbaar gevolg uit die handeling noodzakelijkerwijs
voortvloeit, zodanig dat de betrokkene zich daarvan bewust moet zijn geweest.
3. Voorwaardelijk opzet: het bewust aanvaarden van de aanmerkelijke kans
a. Aanmerkelijke kans (risicocomponent): afhankelijk van de omstandigheden
van het geval (aard (niet van het gevolg) + omstandigheden). Is de kans naar
algemene ervaringsregels aanmerkelijk te achten? à HIV 1. Reële niet
, onwaarschijnlijke mogelijkheid à aanmerkelijke kans. Beoordelingsmoment
ligt bij het moment van handelen.
b. Bewust (kenniscomponent): kijk naar de verklaring van de verdachte en anders
gemiddelde derde. Het kan niet anders dan dat hij het wist.
c. Aanvaarden (wilscomponent): verklaring verdachte à enkhuizer doodslag.
Getuigenverklaring en feitelijke omstandigheden van het geval: aard +
omstandigheden waaronder het feit is verricht, dit is de uiterlijke
verschijningsvorm. Let hierbij op de contra-indicaties à porsche
Let op: ‘oogmerk’ kan niet via voorwaardelijk opzet!
Culpa
Culpa: verwijtbare aanmerkelijke onvoorzichtigheid. Totaaloordeel: kijken naar geheel aan
gedragingen van de verdachte, aard en de ernst daarvan en overige omstandigheden.
Culpa bestaat uit twee zijden:
- Objectieve zijde: Is er sprake van aanmerkelijk onvoorzichtig handelen? Had de
verdachte anders moeten handelen?
o Onvoorzichtig àgedrag toetsen aan noemen
o Aanmerkelijk à wijkt het gedrag af van de criteriumfiguur/algemene derde.
Hierbij kan er gekeken worden naar de volgende gezichtspunten:
§ Hoeveel normschendingen/zorgplichtschendingen
§ Invloed normen
§ Garantenstellung
§ Geoorloofd risico
§ Voorzienbaarheid
o Objectieve zijde vervuld? Wederrechtelijkheid is gegeven!
- Subjectieve zijde: is er sprake van verwijtbaar handelen? Had de verdachte anders
kunnen handelen? Geen sprake van een exceptionele
omstandigheid/schulduitsluitingsgrond?
o Subjectieve zijde vervuld? Verwijtbaarheid is gegeven!
Willen Weten
Opzet Ja Ja
Bewuste culpa Nee Ja
Onbewuste culpa Nee Nee
Strafuitsluitingsgronden
Rechtvaardigingsgronden Schulduitsluitingsgronden
Overmacht in de zin van noodtoestand: art. Ontoerekenbaarheid: art. 39 Sr. Het feit wat
40 Sr. Het gaat om de handeling dus het tast je hebt gepleegd is strafbaar, maar niet jouw
de wederrechtelijkheid aan. schuld.
Noodweer: art. 41 Sr. Psychische overmacht: art. 40 Sr. Gaat om
de persoon dus tast de verwijtbaarheid aan.
Wettelijk voorschrift: art. 42 Sr. Noodweerexces: art. 41 Sr.
Bevoegd gegeven ambtelijk bevel: art. 43 Onbevoegd gegeven ambtelijk bevel: art. 43
Sr. Omdat het bevoegd gegeven is tast het Sr. Gedraging is strafbaar, maar je had het
de wederrechtelijkheid aan. zelf niet kunnen weten.
