Samenvatting Inleiding Behandelmethoden
Hoorcollege 1 Introductie en Cognitieve gedragstherapie
Introductie
‘Behandelmethoden’
Wat is een behandeling? In de wereld van de psychotherapie hebben we het vaak over behandelingen
in de zin van een therapie. Dus je praat met iemand en op een of andere manier gebeurt er dan iets.
Maar je zou je kunnen afvragen als je met een goede vriendin praat of dat dan ook behandeling is?
Misschien hebben sommige de associatie dat je als cliënt op de bank ligt en dat er dan een oudere
man achter je komt zitten en je vragen stelt waarop jij moet antwoorden. Je kunt ook denken aan een
soort samenwerking tussen twee mensen. Je kan behandeling ook zien als een groep die samenkomt
en praat over problemen. Je kunt je daarbij dan ook afvragen als er geen psycholoog bij zit of het dan
ook een behandeling is. Misschien is behandeling vooral dat iemand een bepaald probleem heeft en
daarvoor behandeling zoekt. Dit roept ook weer de vraag op of je in behandeling een probleem op
moet zoeken of dat het ook kan zijn dat je je welbevinden wil vergroten.
Je kan ook nadenken over medicatie of dat een behandeling is. Er zijn ook andere meer biologische
methodes zoals transcraniële magnetische stimulatie. Dit is vooral voor depressie als andere
methodes niet hebben geholpen. Je hebt ook allerlei creatieve therapieën, maar ook gewoon praten.
We gaan het in deze cursus vooral hebben over therapie, 1 op 1 praten. Groepen zullen ook wel
genoemd worden, maar we beginnen met de belangrijkste individuele therapievormen die er bestaan.
Maar het is wel goed om te weten dat er nog andere behandelmethoden bestaan.
Scholen voor psychotherapie
Dit is een overzicht van verschillende behandelmethode die we in deze cursus gaan bespreken.
Linksboven in zie je de klassieke psychoanalyse en rechtsonder zie je de wat nieuwere therapieën.
Als je naar de jaartallen kijkt dan kan je opvallen dat de therapieën nog best wel recent zijn ontwikkeld.
Historisch gezien zijn we nog niet heel lang bezig met psychotherapie (iets meer dan 100 jaar). Bij
klassieke psychotherapie is het beeld van die bank waar een cliënt op gaat liggen en dat je
therapeut een vraag stelt. Dit duurt vaak jaren dus mensen gaan meerdere keren per week naar de
therapeut toe. Een belangrijke techniek die daarbij hoort is vrije associatie (cliënten liggen op de bank
en vertellen wat erin hun opkomt en de therapeut hoopt hierdoor te weten te komen wat er op een
onbewust niveau gebeurd bij de cliënt). Een van de veronderstellingen in psychoanalyse is dat er een
onbewust zijn is en een bewustzijn en dat cliënten niet bewust zijn van de conflicten in het
onderbewuste en dat die conflicten zorgen voor de klachten. Door die vrije associatie en andere
technieken zoals droomanalyse kan de therapeut daar wel inzicht in krijgen.
De relatie tussen cliënt en therapeut is best hiërarchisch. De therapeut weet meer dan de cliënt, weet
wat goed is voor de cliënt en maakt de analyses. De reden dat we dit bespreken is dat later,
halverwege de 20ste eeuw, humanistische cliëntgerichte therapieën ontstonden. Dat zijn therapieën
waarbij de cliënt zelf goed weet wat hij/zij nodig heeft en dat de cliënt zelf weet wat gaat helpen en dat
je als therapeut een empathische aanwezigheid moet zijn zodat de cliënt zelf het proces kan
doorlopen. In deze therapieën is de therapeut niet directief dus je ziet jezelf minder als de expert die
de cliënt gaat aansturen om bepaalde dingen te doen, maar je geeft heel veel terug aan de cliënt en je
zorgt ervoor dat je onvoorwaardelijke acceptatie hebt, band vormt met de cliënt en authentiek bent. De
cliënt weet het zelf en je bent er als therapeut om het proces van de cliënt te ondersteunen.
Pagina 1 van 63
,Later groeide deze technieken uit als emotie-focused therapie waarin meer wordt gericht op de
emoties van de cliënt omdat emoties veel informatie bevatten in wat je eigenlijk nodig hebt. Er
gebeuren in het dagelijks leven veel dingen die ervoor zorgen dat normale emotionele processen
worden verstoord. In EFT wordt er ook vanuit cliëntgerichte manier gekeken naar die verstoorde
emotionele processen zodat de emoties beter hun werk kunnen doen. Deze therapieën dus anders
dan psychoanalytische technieken.
Als we dan weer even naar linksonder in kijken dan staan naar moderne psychodynamische
benaderingen. Dit is de moderne variant van de oorspronkelijke psychoanalyse. Het zijn ook
behandelingen die ervanuit gaan dat er onderliggend conflicten zijn in iemand zijn persoonlijkheid en
dat die bijdragen aan psychopathologie, maar ze zijn meer gefocust op bepaalde processen,
tijdgebonden en wat beter onderzocht. Enkele vormen zijn transference-focused psychotherapie en
mentalisatie gebaseerde behandeling.
Rechtsboven in zitten we bij de cognitieve en gedragstherapie. In ongeveer dezelfde tijd dat de
humanistische therapieën opkwamen, waren er nog een paar ontwikkelingen. De cognitieve therapie
werd ontwikkeld door Beck die zelf psychoanalyticus was. Een van de assumpties van Freud was dat
mensen niet weten wat er eigenlijk gaande is. Beck zei eigenlijk dat als ik luister naar mijn depressieve
cliënten dan vertellen zij best bewust over dingen die ze dwarszitten. Deze gedachte die mensen
hebben leek een verband te hebben met de klachten die mensen hadden. Dit was toen een nieuwe
gedachte dat mensen met depressie en angst denkfouten maken dus dingen anders inschatten dan
mensen zonder depressie of angst. Parallel daaraan stond gedragstherapie. Dit ging puur over het
gedrag dat mensen en dieren laten zien en hoe dit zou kunnen bijdragen aan bepaalde psychische
klachten. Gedragstherapie is gebaseerd op leertherapie dus je moet dan echt denken aan onderzoek
bij muizen die een schok krijgen en dan bepaald gedrag minder laten zien of een beloning krijgen en
dan gedrag meer laten zien. Als je gedragstherapie gaat toepassen dan is een van de belangrijkste
principes dat je juist gedrag moet gaan laten zien wat op lange termijn helpend is.
Rond de jaren ‘70/’80 kwamen er veel artikelen waarin cognitieve therapie met gedragstherapie werd
vergeleken en daaruit bleek dat cognitieve en gedragstherapie ongeveer even effectief waren. Dit is
natuurlijk best interessant omdat het echt wel andere therapieën zijn. In CT ging Beck echt kijken of de
dingen kloppen die mensen denken, terwijl in GT mensen meer naar buiten moesten of bepaalde
sociale activiteiten ondernemen. Later zijn deze richtingen gefuseerd tot cognitieve gedragstherapie
waarin deze twee elementen de hele tijd worden gecombineerd. Dit is op dit moment een van de
belangrijkste therapieën.
Als we nog verder rechtsonder in kijken dan zien we dat er een hoop nieuwe CGT achtige therapieën
zijn ontwikkeld. Dit zijn in het algemeen korte therapieën met een specifieke focus die ook vaak
ingrijpen op gedrag/gedachten. Het zijn interventies om bijv. je zelfwaardering te stimuleren of je
emoties te reguleren.
Daarnaast heb je nog acceptance en commitment therapie en dit is een hele andere therapie. Dit is
meer ontwikkelt vanuit een Oosterse therapie en wordt afgekort tot ACT. Het idee is dat je niet zo
moet knokken tegen die negativiteit en alles wat je wil veranderen omdat het juist kan zorgen voor
extra stress. Er zijn in het leven heel veel dingen die kunnen gebeuren en als je vooral bezig bent om
die te bestrijden dan hou je weinig ruimte over om in het moment te zijn en te genieten van alles wat
er wel goed gaat. Je leert hier om meer te richten op dingen die je waardevol vindt in het leven en om
de negatieve dingen niet zozeer te bestrijden, maar te observeren zonder oordeel. Dit is een therapie
die veel wordt ingezet met lichamelijk onverklaarbare klachten of mensen die al veel therapie hebben
gehad.
We hebben dan nog integratieve therapieën. Dit is een soort combinatie tussen andere therapieën.
Een voorbeeld daarvan is schematherapie en dat combineert inzichten vanuit psychodynamische
therapieën, emotiegerichte therapieën en CGT. Schematherapie wordt vooral toegepast bij
persoonlijkheidsstoornissen en bij mensen met langdurige klachten. De laatste is EMDR. Dit valt niet
duidelijk binnen de andere therapiestromingen. EMDR is ontwikkeld vanuit een idee dat als je met je
ogen blaadjes volgt die van de bomen vielen dat ze dan rustig wordt en dingen die haar dwarszaten
op de achtergrond zaten. Ze heeft vervolgens gekeken of oogbewegingen kunnen helpen bij
traumatische gebeurtenissen. Je volgt bijvoorbeeld vingerbewegingen terwijl je aan iets traumatisch
ervaart. Het bleek dat de oogbewegingen niet zo relevant waren, maar het werkgeheugen moest
vooral belast worden. Het is dus helemaal niet zo duidelijk waarom en hoe het werkt, maar we weten
wel dat het werkt.
Overzicht van belangrijke types van psychotherapie
Pagina 2 van 63
,Dit is nog een kort overzicht van alle therapieën die we hierboven al hebben gezien. De Ellis’s
rationele emotie gedragstherapie lijkt veel op cognitieve gedragstherapie en gaan we dus niet
bespreken.
Scholen voor psychotherapie: kort versus lang
Je kunt nog een onderscheidt maken tussen de langere
therapieën en de kortere therapieën. Bij kort kun je denken
aan enkele weken en dit is vaak tussen de 6 tot 8 sessies,
maar het kan ook 8 tot 15 sessies zijn. Langere therapieën
kunnen bijvoorbeeld een jaar duren of zelfs langer dan een
jaar. Die langere therapieën worden vooral gebruikt voor
mensen met chronische of ernstige psychopathologie en voor
de persoonlijkheidsstoornissen.
Scholen voor psychotherapie: psychoanalytisch versus humanistisch versus CGT
Dit is nog een ander onderscheidt dat gemaakt kan worden.
Als je links kijkt zie je meer de psychoanalytische/
dynamische therapieën. Boven de humanistische
therapieën, maar meeste worden geclassificeerd bij de
cognitieve gedragstherapieën. Sommige van deze
therapieën waren oorspronkelijk niet CGT, maar classificeren ze nu wel onder deze categorie. ACT
wordt tegenwoordig wel als CGT gezien omdat er wordt beargumenteerd dat je met ACT een
alternatieve emotieregulatie strategie aangereikt krijgt en dat je daardoor in staat wordt gesteld om
gedragsverandering voor elkaar te krijgen. Daarmee wordt gezegd dat het een soort gedragstherapie
is en dus ook onder CGT valt. Schematherapie valt ook onder CGT en dat is op zich nog wel logisch,
want schematherapie gaat over schema’s. De enigste uitzondering die we nog niet onder CGT labelen
is EMDR. Dit komt omdat nog niet duidelijk is hoe EMDR werkt en er is ook een CGT waarin je in
Pagina 3 van 63
, gedachte teruggaat naar hetgeen wat je hebt meegemaakt en het leert verdragen. Juist omdat later is
gebleken dat die oogbewegingen bij EMDR helemaal niet essentieel zijn voor de effectiviteit zeggen
veel CGT-aanhangers dat EMDR gewoon exposure is en dus geen andere therapie is.
Cognitieve gedragstherapie voor angst- en stemmingsstoornissen
Geschiedenis van cognitieve gedragstherapie
De cognitieve gedragstherapie is een synthese tussen de cognitieve therapie en de
gedragstherapie. Men onderscheidt drie generaties in deze therapievorm:
1. 1ste generatie: Het is begonnen met gedragstherapie dat is ontstaan door Skinner en Pavlov.
Dus de operante en klassieke conditionering waarbij de nadruk ligt op gedrag.
2. 2de generatie: De tweede generatie is de Beck en Ellis waarbij de nadruk ligt op cognitieve
processen. Dus hoe denkt men en wat voor invloed heeft dat op emoties en gedrag. Daarbij
gaat het dus om het veranderen van ofwel negatieve of pathologische gedachte schema’s.
3. 3de generatie: De derde generatie noemen we de derde golf en daarbij zijn allerlei
verschillende uitbreidingen gekomen op de cognitieve gedragstherapie waarbij ook nadruk is
komen te liggen bijvoorbeeld op meer acceptatie gerichte houding of probleemoplossend. Je
kunt hier denken aan ACT, maar ook CMT, MBCT, DBT, MCT, SFT en EMDR
Wat is CGT?
Cognitieve gedragstherapie is het veranderen van negatieve gedachtepatronen naar positieve
gedachten en het veranderen daarvan zal leiden tot ander gedrag en gevoel in de praktijk/dagelijks
leven. De focus ligt op het heden en het gaat over problemen oplossen en het aanleren van nieuwe
vaardigheden om je denkpatronen te veranderen.
Beschrijving
Dit is het hoofdmodel in de CGT. Het
uitgangspunt binnen de CGT is dat je
gedachten invloed hebben op je gevoel en dat
je gevoel vervolgens je gedrag bepaald en het
gedrag wat je vertoont weer die gedachten in
werking stelt. Een belangrijk iets hierbij is dat
het niet de situatie zelf is die bepaalde
gevoelens creëert, want elke situatie bij iedere
persoon leidt tot andere gevoelens omdat er
nog gedachten tussen zitten. Het is een situatie
die automatisch tot een gevoel leidt, maar onze gedachten over de situatie dus hoe we de situatie
waarnemen/evalueren die gedachten zijn bepalend hoe we ons voelen en wat voor gedrag we
vertonen. Eenzelfde situatie kan bij verschillende mensen tot verschillende gedachtes en gevoelens
leiden omdat de bepaalde factor daarin is hoe we denken over de situatie.
CGT: klinische casus formulering
Je moet je voorstellen dat wanneer je een cliënt op intakegesprek hebt dat het veel voorkomt dat een
cliënt niet 1 probleem heeft, maar meerdere. We zien vaak het samengaan van angst- en
stemmingsklachten en dat betekent dat iemand zowel last kan hebben van paniekklachten en
daardoor veel vaker thuis blijft en daardoor minder mensen ziet en somberheidsklachten krijgt. Er kan
ook meespelen dat iemand burn-outachtige klachten/soberheidsklachten heeft. Bij één cliënt spelen er
dus vaak verschillende problemen tegelijkertijd. Vaak is het zo dat een cliënt met meerdere klachten
en dingen die er spelen op intake komt. Wat binnen de CGT tot aanleiding geeft om een
probleemsamenhang/ holistische theorie op te stellen (clinicial case formulation). Vaak net na de
intake gebruik je dit om samen met de cliënt een schema te maken met hoe de klachten
samenhangen met de gebeurtenissen die je in je leven hebt meegemaakt, maar ook met je
persoonlijkheid. Het is een instrument dat je kunt inzetten om de klachten die spelen te begrijpen en in
een ruimer perspectief te plaatsen. Je kunt het vergelijken met een N=1 study waarbij je een kaart
maakt met hoe iemand zijn problemen zijn ontstaan. Hierbij zijn ook nog verschillende doelen:
1. Om een overzicht te krijgen van de problemen van de patiënt
2. Om causale verbanden tussen deze problemen te ontdekken
3. Om inzicht te krijgen voor de patiënt
4. Om te bepalen welk probleem het eerst moet worden behandeld
5. Om doelen te stellen voor de therapie
Pagina 4 van 63
Hoorcollege 1 Introductie en Cognitieve gedragstherapie
Introductie
‘Behandelmethoden’
Wat is een behandeling? In de wereld van de psychotherapie hebben we het vaak over behandelingen
in de zin van een therapie. Dus je praat met iemand en op een of andere manier gebeurt er dan iets.
Maar je zou je kunnen afvragen als je met een goede vriendin praat of dat dan ook behandeling is?
Misschien hebben sommige de associatie dat je als cliënt op de bank ligt en dat er dan een oudere
man achter je komt zitten en je vragen stelt waarop jij moet antwoorden. Je kunt ook denken aan een
soort samenwerking tussen twee mensen. Je kan behandeling ook zien als een groep die samenkomt
en praat over problemen. Je kunt je daarbij dan ook afvragen als er geen psycholoog bij zit of het dan
ook een behandeling is. Misschien is behandeling vooral dat iemand een bepaald probleem heeft en
daarvoor behandeling zoekt. Dit roept ook weer de vraag op of je in behandeling een probleem op
moet zoeken of dat het ook kan zijn dat je je welbevinden wil vergroten.
Je kan ook nadenken over medicatie of dat een behandeling is. Er zijn ook andere meer biologische
methodes zoals transcraniële magnetische stimulatie. Dit is vooral voor depressie als andere
methodes niet hebben geholpen. Je hebt ook allerlei creatieve therapieën, maar ook gewoon praten.
We gaan het in deze cursus vooral hebben over therapie, 1 op 1 praten. Groepen zullen ook wel
genoemd worden, maar we beginnen met de belangrijkste individuele therapievormen die er bestaan.
Maar het is wel goed om te weten dat er nog andere behandelmethoden bestaan.
Scholen voor psychotherapie
Dit is een overzicht van verschillende behandelmethode die we in deze cursus gaan bespreken.
Linksboven in zie je de klassieke psychoanalyse en rechtsonder zie je de wat nieuwere therapieën.
Als je naar de jaartallen kijkt dan kan je opvallen dat de therapieën nog best wel recent zijn ontwikkeld.
Historisch gezien zijn we nog niet heel lang bezig met psychotherapie (iets meer dan 100 jaar). Bij
klassieke psychotherapie is het beeld van die bank waar een cliënt op gaat liggen en dat je
therapeut een vraag stelt. Dit duurt vaak jaren dus mensen gaan meerdere keren per week naar de
therapeut toe. Een belangrijke techniek die daarbij hoort is vrije associatie (cliënten liggen op de bank
en vertellen wat erin hun opkomt en de therapeut hoopt hierdoor te weten te komen wat er op een
onbewust niveau gebeurd bij de cliënt). Een van de veronderstellingen in psychoanalyse is dat er een
onbewust zijn is en een bewustzijn en dat cliënten niet bewust zijn van de conflicten in het
onderbewuste en dat die conflicten zorgen voor de klachten. Door die vrije associatie en andere
technieken zoals droomanalyse kan de therapeut daar wel inzicht in krijgen.
De relatie tussen cliënt en therapeut is best hiërarchisch. De therapeut weet meer dan de cliënt, weet
wat goed is voor de cliënt en maakt de analyses. De reden dat we dit bespreken is dat later,
halverwege de 20ste eeuw, humanistische cliëntgerichte therapieën ontstonden. Dat zijn therapieën
waarbij de cliënt zelf goed weet wat hij/zij nodig heeft en dat de cliënt zelf weet wat gaat helpen en dat
je als therapeut een empathische aanwezigheid moet zijn zodat de cliënt zelf het proces kan
doorlopen. In deze therapieën is de therapeut niet directief dus je ziet jezelf minder als de expert die
de cliënt gaat aansturen om bepaalde dingen te doen, maar je geeft heel veel terug aan de cliënt en je
zorgt ervoor dat je onvoorwaardelijke acceptatie hebt, band vormt met de cliënt en authentiek bent. De
cliënt weet het zelf en je bent er als therapeut om het proces van de cliënt te ondersteunen.
Pagina 1 van 63
,Later groeide deze technieken uit als emotie-focused therapie waarin meer wordt gericht op de
emoties van de cliënt omdat emoties veel informatie bevatten in wat je eigenlijk nodig hebt. Er
gebeuren in het dagelijks leven veel dingen die ervoor zorgen dat normale emotionele processen
worden verstoord. In EFT wordt er ook vanuit cliëntgerichte manier gekeken naar die verstoorde
emotionele processen zodat de emoties beter hun werk kunnen doen. Deze therapieën dus anders
dan psychoanalytische technieken.
Als we dan weer even naar linksonder in kijken dan staan naar moderne psychodynamische
benaderingen. Dit is de moderne variant van de oorspronkelijke psychoanalyse. Het zijn ook
behandelingen die ervanuit gaan dat er onderliggend conflicten zijn in iemand zijn persoonlijkheid en
dat die bijdragen aan psychopathologie, maar ze zijn meer gefocust op bepaalde processen,
tijdgebonden en wat beter onderzocht. Enkele vormen zijn transference-focused psychotherapie en
mentalisatie gebaseerde behandeling.
Rechtsboven in zitten we bij de cognitieve en gedragstherapie. In ongeveer dezelfde tijd dat de
humanistische therapieën opkwamen, waren er nog een paar ontwikkelingen. De cognitieve therapie
werd ontwikkeld door Beck die zelf psychoanalyticus was. Een van de assumpties van Freud was dat
mensen niet weten wat er eigenlijk gaande is. Beck zei eigenlijk dat als ik luister naar mijn depressieve
cliënten dan vertellen zij best bewust over dingen die ze dwarszitten. Deze gedachte die mensen
hebben leek een verband te hebben met de klachten die mensen hadden. Dit was toen een nieuwe
gedachte dat mensen met depressie en angst denkfouten maken dus dingen anders inschatten dan
mensen zonder depressie of angst. Parallel daaraan stond gedragstherapie. Dit ging puur over het
gedrag dat mensen en dieren laten zien en hoe dit zou kunnen bijdragen aan bepaalde psychische
klachten. Gedragstherapie is gebaseerd op leertherapie dus je moet dan echt denken aan onderzoek
bij muizen die een schok krijgen en dan bepaald gedrag minder laten zien of een beloning krijgen en
dan gedrag meer laten zien. Als je gedragstherapie gaat toepassen dan is een van de belangrijkste
principes dat je juist gedrag moet gaan laten zien wat op lange termijn helpend is.
Rond de jaren ‘70/’80 kwamen er veel artikelen waarin cognitieve therapie met gedragstherapie werd
vergeleken en daaruit bleek dat cognitieve en gedragstherapie ongeveer even effectief waren. Dit is
natuurlijk best interessant omdat het echt wel andere therapieën zijn. In CT ging Beck echt kijken of de
dingen kloppen die mensen denken, terwijl in GT mensen meer naar buiten moesten of bepaalde
sociale activiteiten ondernemen. Later zijn deze richtingen gefuseerd tot cognitieve gedragstherapie
waarin deze twee elementen de hele tijd worden gecombineerd. Dit is op dit moment een van de
belangrijkste therapieën.
Als we nog verder rechtsonder in kijken dan zien we dat er een hoop nieuwe CGT achtige therapieën
zijn ontwikkeld. Dit zijn in het algemeen korte therapieën met een specifieke focus die ook vaak
ingrijpen op gedrag/gedachten. Het zijn interventies om bijv. je zelfwaardering te stimuleren of je
emoties te reguleren.
Daarnaast heb je nog acceptance en commitment therapie en dit is een hele andere therapie. Dit is
meer ontwikkelt vanuit een Oosterse therapie en wordt afgekort tot ACT. Het idee is dat je niet zo
moet knokken tegen die negativiteit en alles wat je wil veranderen omdat het juist kan zorgen voor
extra stress. Er zijn in het leven heel veel dingen die kunnen gebeuren en als je vooral bezig bent om
die te bestrijden dan hou je weinig ruimte over om in het moment te zijn en te genieten van alles wat
er wel goed gaat. Je leert hier om meer te richten op dingen die je waardevol vindt in het leven en om
de negatieve dingen niet zozeer te bestrijden, maar te observeren zonder oordeel. Dit is een therapie
die veel wordt ingezet met lichamelijk onverklaarbare klachten of mensen die al veel therapie hebben
gehad.
We hebben dan nog integratieve therapieën. Dit is een soort combinatie tussen andere therapieën.
Een voorbeeld daarvan is schematherapie en dat combineert inzichten vanuit psychodynamische
therapieën, emotiegerichte therapieën en CGT. Schematherapie wordt vooral toegepast bij
persoonlijkheidsstoornissen en bij mensen met langdurige klachten. De laatste is EMDR. Dit valt niet
duidelijk binnen de andere therapiestromingen. EMDR is ontwikkeld vanuit een idee dat als je met je
ogen blaadjes volgt die van de bomen vielen dat ze dan rustig wordt en dingen die haar dwarszaten
op de achtergrond zaten. Ze heeft vervolgens gekeken of oogbewegingen kunnen helpen bij
traumatische gebeurtenissen. Je volgt bijvoorbeeld vingerbewegingen terwijl je aan iets traumatisch
ervaart. Het bleek dat de oogbewegingen niet zo relevant waren, maar het werkgeheugen moest
vooral belast worden. Het is dus helemaal niet zo duidelijk waarom en hoe het werkt, maar we weten
wel dat het werkt.
Overzicht van belangrijke types van psychotherapie
Pagina 2 van 63
,Dit is nog een kort overzicht van alle therapieën die we hierboven al hebben gezien. De Ellis’s
rationele emotie gedragstherapie lijkt veel op cognitieve gedragstherapie en gaan we dus niet
bespreken.
Scholen voor psychotherapie: kort versus lang
Je kunt nog een onderscheidt maken tussen de langere
therapieën en de kortere therapieën. Bij kort kun je denken
aan enkele weken en dit is vaak tussen de 6 tot 8 sessies,
maar het kan ook 8 tot 15 sessies zijn. Langere therapieën
kunnen bijvoorbeeld een jaar duren of zelfs langer dan een
jaar. Die langere therapieën worden vooral gebruikt voor
mensen met chronische of ernstige psychopathologie en voor
de persoonlijkheidsstoornissen.
Scholen voor psychotherapie: psychoanalytisch versus humanistisch versus CGT
Dit is nog een ander onderscheidt dat gemaakt kan worden.
Als je links kijkt zie je meer de psychoanalytische/
dynamische therapieën. Boven de humanistische
therapieën, maar meeste worden geclassificeerd bij de
cognitieve gedragstherapieën. Sommige van deze
therapieën waren oorspronkelijk niet CGT, maar classificeren ze nu wel onder deze categorie. ACT
wordt tegenwoordig wel als CGT gezien omdat er wordt beargumenteerd dat je met ACT een
alternatieve emotieregulatie strategie aangereikt krijgt en dat je daardoor in staat wordt gesteld om
gedragsverandering voor elkaar te krijgen. Daarmee wordt gezegd dat het een soort gedragstherapie
is en dus ook onder CGT valt. Schematherapie valt ook onder CGT en dat is op zich nog wel logisch,
want schematherapie gaat over schema’s. De enigste uitzondering die we nog niet onder CGT labelen
is EMDR. Dit komt omdat nog niet duidelijk is hoe EMDR werkt en er is ook een CGT waarin je in
Pagina 3 van 63
, gedachte teruggaat naar hetgeen wat je hebt meegemaakt en het leert verdragen. Juist omdat later is
gebleken dat die oogbewegingen bij EMDR helemaal niet essentieel zijn voor de effectiviteit zeggen
veel CGT-aanhangers dat EMDR gewoon exposure is en dus geen andere therapie is.
Cognitieve gedragstherapie voor angst- en stemmingsstoornissen
Geschiedenis van cognitieve gedragstherapie
De cognitieve gedragstherapie is een synthese tussen de cognitieve therapie en de
gedragstherapie. Men onderscheidt drie generaties in deze therapievorm:
1. 1ste generatie: Het is begonnen met gedragstherapie dat is ontstaan door Skinner en Pavlov.
Dus de operante en klassieke conditionering waarbij de nadruk ligt op gedrag.
2. 2de generatie: De tweede generatie is de Beck en Ellis waarbij de nadruk ligt op cognitieve
processen. Dus hoe denkt men en wat voor invloed heeft dat op emoties en gedrag. Daarbij
gaat het dus om het veranderen van ofwel negatieve of pathologische gedachte schema’s.
3. 3de generatie: De derde generatie noemen we de derde golf en daarbij zijn allerlei
verschillende uitbreidingen gekomen op de cognitieve gedragstherapie waarbij ook nadruk is
komen te liggen bijvoorbeeld op meer acceptatie gerichte houding of probleemoplossend. Je
kunt hier denken aan ACT, maar ook CMT, MBCT, DBT, MCT, SFT en EMDR
Wat is CGT?
Cognitieve gedragstherapie is het veranderen van negatieve gedachtepatronen naar positieve
gedachten en het veranderen daarvan zal leiden tot ander gedrag en gevoel in de praktijk/dagelijks
leven. De focus ligt op het heden en het gaat over problemen oplossen en het aanleren van nieuwe
vaardigheden om je denkpatronen te veranderen.
Beschrijving
Dit is het hoofdmodel in de CGT. Het
uitgangspunt binnen de CGT is dat je
gedachten invloed hebben op je gevoel en dat
je gevoel vervolgens je gedrag bepaald en het
gedrag wat je vertoont weer die gedachten in
werking stelt. Een belangrijk iets hierbij is dat
het niet de situatie zelf is die bepaalde
gevoelens creëert, want elke situatie bij iedere
persoon leidt tot andere gevoelens omdat er
nog gedachten tussen zitten. Het is een situatie
die automatisch tot een gevoel leidt, maar onze gedachten over de situatie dus hoe we de situatie
waarnemen/evalueren die gedachten zijn bepalend hoe we ons voelen en wat voor gedrag we
vertonen. Eenzelfde situatie kan bij verschillende mensen tot verschillende gedachtes en gevoelens
leiden omdat de bepaalde factor daarin is hoe we denken over de situatie.
CGT: klinische casus formulering
Je moet je voorstellen dat wanneer je een cliënt op intakegesprek hebt dat het veel voorkomt dat een
cliënt niet 1 probleem heeft, maar meerdere. We zien vaak het samengaan van angst- en
stemmingsklachten en dat betekent dat iemand zowel last kan hebben van paniekklachten en
daardoor veel vaker thuis blijft en daardoor minder mensen ziet en somberheidsklachten krijgt. Er kan
ook meespelen dat iemand burn-outachtige klachten/soberheidsklachten heeft. Bij één cliënt spelen er
dus vaak verschillende problemen tegelijkertijd. Vaak is het zo dat een cliënt met meerdere klachten
en dingen die er spelen op intake komt. Wat binnen de CGT tot aanleiding geeft om een
probleemsamenhang/ holistische theorie op te stellen (clinicial case formulation). Vaak net na de
intake gebruik je dit om samen met de cliënt een schema te maken met hoe de klachten
samenhangen met de gebeurtenissen die je in je leven hebt meegemaakt, maar ook met je
persoonlijkheid. Het is een instrument dat je kunt inzetten om de klachten die spelen te begrijpen en in
een ruimer perspectief te plaatsen. Je kunt het vergelijken met een N=1 study waarbij je een kaart
maakt met hoe iemand zijn problemen zijn ontstaan. Hierbij zijn ook nog verschillende doelen:
1. Om een overzicht te krijgen van de problemen van de patiënt
2. Om causale verbanden tussen deze problemen te ontdekken
3. Om inzicht te krijgen voor de patiënt
4. Om te bepalen welk probleem het eerst moet worden behandeld
5. Om doelen te stellen voor de therapie
Pagina 4 van 63
