Samenvatting colleges cytologie 2 jaar 3

Cytologie 2 samenvatting
Les 1
 Criteria
o Cel soorten: een type of meerdere
o Ligging/formatie: geordend of niet geordend/gestapeld
o Cel details: vorm, cytoplasma structuur, N/C ratio, kernvorm, chromatinepatroon, nucleolus
en mitosen
o Achtergrond: slijmerig/eiwit/necrose
 Afname technieken
o Exfoliëren (borstelen, opvangen of spoelen)
 Slijmvliesoppervlakken, verzamelen van losgelaten cellen (cervix, bronchus, oesofagus,
galwegen)
 Nadeel: geen exacte locatie
o Puncteren
 In massa of orgaan, voelbare of echografische afwijkingen (hoofd/hals, axillair,
linguinaal, mammae, mediastinum)
 Voordeel: exacte locatie
 Nadeel: gradering niet mogelijk, invasiediepte niet zichtbaar
 Verzamelen cellen eenvoudig want: maligne cellen laten sneller los dan pre- existente cellen en
is vaak niet belastend
 Capillaire spleet
o Bescherming van organen
o Productie van dun slijmerig vocht (smering)
o Bewegingsruimte voor orgaanvolume veranderingen (inademing, pompen hart,
darmperistaltiek)
o Mesoderm: dubbelwandig vlies gevuld met geringe hoeveelheid helder/lichtgeel vocht
tussen orgaan en vasculair bindweefsel (sereuze holte)
 Pleurvocht: 5-15 ml
 Pericardvocht: 5-15 ml
 Peritoneaal: <50 ml
o Lijkt op epitheel, maar is mesoderm
 Gespecialiseerde cellen met vorm en functie die lijkt op endotheel
 Produceren collageen voor elasticiteit
 Cytoplasma bevat glycogeen en hyaluronzuur
 Verbonden met elkaar door desmosomen (celbruggen)
 Celmembraan bevat microvilli en cilia als bescherming voor wrijving, letsel of
beknelling door exsudaat
 Laboratorium
o Eerste controle: patiëntgegevens, aard materiaal en voldoende klinische gegevens
o Order in LMS (laboratorium management systeem) geplaatst
o Macroscopie: helder/lichtgeel lijkt normaal, helder/waterig orgaan falen (spoelvocht),
helder/rood trauma of bloeding en troebel/rood ontsteking of tumor
o 20-50 ml voldoende voor onderzoek
o Vocht afgenomen en vers naar lab gestuurd, is zonder fixatievloeistof
 Microscopische preparaat maken
o Max 50 ml op 1000 rpm

1

, o Supernatant af pipetteren met vacuümpomp
 Calretinine positief: mesotheel kleurt bruin
 Epitheel
o MOC31/BerEP4 en CK
 Maligne mesotheel
o Mesothelioom
o Zeldzaam, zeer agressief  zeldzaam bij jonge vrouw
o Vaker bij oudere mannen (60-80 jaar), vaak in pleura (77%)
o Klachten niet specifiek, pijn borst, droge hoest, vermageren
o Oorzaken
 Asbest (20-40 jaar terug plaatsgevonden)
 Inhalatie van schadelijke minerale vezels, die in het longvlies vastzitten, veroorzaken
irritatie van longvlies dat maligniteit kan veroorzaken  langwerpig staafje
 Poliovaccin bevatte simian40 virus (1960)
 Maar soms niet specifiek: radiatie en carcinogenen
o Klinische informatie
 Röntgen diagnostiek: verbreding pleura/dik mesoderm
 Klinisch: unilaterale vochtophoping pleura
 1e manifestatie meestal in sereus vocht
o Behandeling
 Curatie niet mogelijk, palliatieve chemotherapie
 Gemiddelde overlijden na 1,5 jaar, waarbij 25%<3 maanden en >65% binnen een jaar
o Soorten
 Epitheloïd
 Tubulair/ papillair groeipatroon
 Opvallend celrijk
 Monopopulatie gestapelde cel groepen
 Sarcomateus
 Zeldzaam
 Relatief weinig cellen, monopopulatie losliggende langgerekte cellen met cel- en
kernvariaties, moeilijk te differentiëren van reactief mesotheel
 Biphasic
o Kleuringen (voor cellen, niet specifiek voor tumoren)
 WT-1 kleuring in de kern  mesothelioom positief
 D2-40 kleuring eiwit in de kern die positief kan kleuren
 BerEP4 epitheel marker
 CEA epitheel marker




2

, Les 2
 Wanneer cellen gaan stapelen, kan dat een teken zijn van maligne
 Metastasen sereuze vochten
o Pleuritis en pericarditis carcinomatose (50:50 man vrouw)
 Man vaak de long (>50%)
 Vrouw mamma en long metastasen
 Vervolgen in beide geslachten gastrointestinale adenocarcinomen
 Zeldzamer zijn maligne lymfomen, melanoom
o Peritonitis carcinomatoses, ascited (2x vaker vrouw)
 Vrouw vaakst in ovarium (30-54%), daarna gastrointestinaal of mamma
 Man vaak gastrointestinaal (28%)
 Vervolgens in beide geslachten: pancreas, maligne lymfomen
 Zeldzamer: melanoom/ urogenitaal
o 80% is metastase adenocarcinoom
o 30% 1e detective in sereus vocht, primaire oorsprong onbekend
o Kinderen: leukemie, sarcomen, lymfomen, vrijwel nooit carcinoom
 Meest voorkomende primaire origine en celtypen
o Longcarcinomen
 Kleincellig carcinoom (neuro- endocrien)
 Plaveiselcelcarcinoom
 Adenocarcinoom
 Niet- kleincellig carcinoom
o Mammacarcinomen
 Adenocarcinomen (vaak ductaal en lobulair)  cytologische typering moeilijk,
vooral histologisch bepaald
o Ovariumcarcinomen
 Adenocarcinoom: papillair sereus en mucineus
o Gastro- intestinaal
 Adenocarcinoom: mucineus (zegelring/ langgerekt)
 Maag vaak zegelring en in de colon vaak langgerekt
o Primaire origine wordt vaak in combinatie gedaan met immunologische markers 
vaak ook moleculaire diagnostiek erbij
 Metastasen in sereus vocht herkennen
o Kijken naar de epitheel gelijkende cellen
o Geen onderscheid te maken tussen metastase of doorgroei in sereus vocht
 Kleincellig carcinoom
o Snel behandelen, aangezien ze vrij agressief zijn
o Metastase kleincellig vaakst in pleuravocht en pericard, zelden in ascites
o Cellen zijn gevoelig voor degeneratie, vooral in sereus vocht. Let op bijmenging
mesotheelcellen en witte bloedcellen
 Immunocytochemie maakt beperkt onderscheid tussen maag en darm, maar kan wel andere
locaties uitsluiten
 Uitgeponste cytoplasma vacuolen zijn kenmerkend bij heldercellige carcinomen in o.a. nier,
long, ovarium, etc




3