Diagnostiek in perspectief
Psychopathologie
Leerdoelen:
Je laat zien dat je integraal naar mensen en hun omgeving kunt kijken vanuit
het biologisch, psychologisch en sociaal-cultureel perspectief.
· Je laat zien dat je moreel-ethische vragen kunt stellen bij het doel, de
functie en de betekenis van de kernwaarden van het sociaal werk, persoonlijke
kernwaarden van jezelf en kernwaarden van anderen.
· Je hebt oog voor de belangen van de cliënt en diens naastbetrokkenen,
maar ook die van de instelling en de maatschappij.
· Je kunt aangeven hoe (maatschappelijke)beeldvorming over mensen met
grensoverschrijdend gedrag een rol spelen in de discussie over
handelingsvoorschriften en wet- en regelgeving.
· Je kan uitleggen hoe normaal gedrag en afwijkend gedrag zich tot elkaar
verhouden en hoe omgegaan wordt met de DSM-classificatie.
· Je kan uitleggen wat we verstaan onder normaal gedrag, gebonden aan
situatie, tijd en plaats. Je kan uitleggen hoe dat zich verhoudt tot psychische
stoornissen. Je kan de voor- en nadelen van classificatie uitleggen.
· Je hebt inzicht in het ontstaan van psychische problemen; je kan daarbij
globaal aangeven welke biologische, sociale en psychologische determinanten
een rol spelen.
· Je kan met behulp van een voorbeeld uitleggen wanneer en in hoeverre
sociale, cognitieve, gedragscognitieve, behaviouristische, biologische,
psychodynamische en humanistische determinanten een rol spelen bij het
ontstaan van psychische problemen.
Pagina 1 van 169
,· Je kan aangeven welke psychische problematiek effectief te beïnvloeden is
en op welke wijze.
· Je kan uitleggen welke behandelvormen effectief zijn bij welke psychische
problematiek.
· Je kan, mede op grond van biologische, sociale en psychologische
determinanten, aangeven welke grenzen er zijn aan herstel.
· Je kan aan de hand van een voorbeeld uitleggen welke grenzen er zijn aan
herstel en op grond waarvan; welk gedrag beïnvloedbaar is en in welke
gevallen iemand aangewezen blijft op hulp.
· Je kan de behandelde psychopathologische stoornissen herkennen en
onderscheiden in een korte (casus ) beschrijving
Literatuur, alleen delen die we moesten lezen.
• Jeffrey S. Nevid, Spencer A. Rathus en Beverly Greene (2017), Psychiatrie een
inleiding, NL: Pearson
• Weerman, A. (2013). Zes psychologische stromingen en één cliënt. Amsterdam:
Boom/Nelissen.
• Ministerie van Volsgezondheid, Welzijn en Sport. https://www.dwangindezorg.nl/nieuwe-
wetgeving/veelgestelde-vragen-wzd
• Bunthof/Visscher, Mr A/Mr Y.M. Visscher (2017), Mens en recht Negende druk. Groningen :
Noordhoff Uitgevers BV. (Digitale bibliotheek Inholland)
• Hendriksen-Favier, A. & Nijnens, A. & Rooijen, S. van, (2012) Handreiking voor de
implementatie van herstelondersteunende zorg in de GGZ. Trimbosinstituut. Deel I, pp 19-
33.
• Provost, D. (2013) Oplossingsgericht werken online. Steunpunt Algemeen Welzijnswerk
Berchum.
• Rosmalen, J. van (2012, tweede herziene druk) Het woord aan de verbeelding, Spel en
kunstzinnige middelen in het sociaal agogisch werk. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
Hfd. 6-7-9.
• Spierts, M. (2017) De brede basis van het sociaal werk. Bussum: Coutinho. Hfd. 6.5 - 8 – 9
Psychiatrie een inleiding
Hoofdstuk 1 introductie
Psychologische perspectieven
Pagina 2 van 169
,Psychodynamica: In moderne bewoordingen is Psychodynamica het
krachtenspel van zelfbeeld, verlangens en emoties. Wanneer deze in
harmonie zijn, voelen wij ons energiek en evenwichtig. Wanneer zij in
disharmonie zijn voelen wij ons door de innerlijke strijd vermoeid en
neerslachtig.
Behaviorisme:
De mens is een soort machine, die dus gedrag vertoont via bepaalde
vaststaande wetten. Je zou de mens dus kunnen programmeren. Pavlov is
de meest bekende grondlegger van het behaviorisme. Hij bewees door
middel van een onderzoek met honden, dat het gedrag van deze honden
te programmeren valt. Dit programmeren noemen we: Conditioneren.
Cognitief (Ellis) irrationele opvattingen vervangen door rationele
alternatieven: adaptieve gedragsverandering.
Huaminaise:richt zich op subjectieve bewuste ervaringen van de cliënt. De
cliënt heeft de leiding in de therapie.
sociaal-cognitieve : een leertheorie door observeren en modeling. Je
observeert anderen en neemt dit gedrag bewust of onbewust over.
Wat is afwijkend gedrag?
Psychopathologie, psychiatre en klinische psychologie houd zich bezig met diverse
vormen van afwijkende emoties, gedachten en gedrag, de oorzaken daarvan en de
behandelmethoden.
Wanneer ben je gestoord of afwijkend? Iedereen heeft wel eens bijzondere gedachten etc.
Een groot deel van de bevolking krijgt te maken met psychische stoornissen, de invloed
hiervan op jezelf, je familie en de maatschappij is groot.
Symptoom = speciefieke kenmerken of eigenschappen die passen bij een bepaalde
psychische stoornis. Bepaalde symptomen moeten aan bepaalde voorwaarden voldoen
voordat ze afwijkend worden genoemd.
Pagina 3 van 169
, Psychische stoornis = het geheel van afwijkende emoties, gedachten, gedragspatronen
dat wordt gekenmerkt door onder andere een storing in het functioneren en persoonlijk
lijden
Mensen met psychische problemen hebben vaak last van bevooroordeeld en afwijzend
gedrag van zijn omgeving, ze worden vaak gestigmatiseerd of afgewezen door de
omgeving.
Wat normaal, abnormaal, afwijkend of gestoord heet hangt voor een groot deel af van de
tijd, de plaats, de persoon en de sociaal-culturele omgeving.
1.2 Hoe noemen en definiëren we afwijkend gedrag?
Psychische stoornis.-> kijkt naar niet alleen het medische model (biologische oorzaken)
maar ook naar psychologische en sociaal-culturele aspecten.
Het medische model ziet afwijkend gedrag als een gevolg van veel bioloscishe
oorzaken/ziekte.
Criteria voor afwijkend gedrag
Verschilende criteria om te beoordelen of emoties, gedachten en gedrag afwijkend zijn.
1. Uitzonderlijk. Uitzonderlijk gedrag krijgt vaak een etiket afwijkend. Een vb is dingen
zien en horen die er niet zijn, dit is vooral in de westerse cultuur afwijkend. Gevoelens
van paniek bij een supermarkt valt ook onder afwijkend. Toch word uitzonderlijk niet
als afwijkend genoemd, wel een hulpmiddel maar diet genoeg op zichzelf om iemand
afwijkend te noemen.
2. Sociaal afwijkend. Elke samenleving heeft normen die bepalen welke vormen van
gedrag acceptabel zijn en in welke context mensen dit normaal vinden. Dit zijn
relatieve maatstaven en geen universele waarheden, omdat dit per cultuur of land
verschild. Houd als behandelaar rekening met culturele verschillen en verschillen per
generatie.
3. Foute perceptie of interpretatie van de realiteiten. Je zintuigen zijn er om een goed
beeld te krijgen van de omgeving. Als iemand halicuneerd word dat in onze cultuur
vaak gezien als psychische stoornis, net zoals met wanen (dat je bv achtervolgd word
wat werkelijk niet zo is).
4. Aanzienlijk emotioneel lijden van de persoon. Persoonlijk lijden als gevolg van
problematische emoties als angst en depressie kan afwijkend zijn. Soms kunnen dit
echter wel normale reacties zijn. De afwezigheid van een emotionele reactie kan ook
als afwijkend worden gezien. Wanneer blijven emoties zo lang dat je niet meer kan
functioneren`~~~?
5. Ongepast of contraproductief gedrag. Gedrag dat geen bevrediging maar onprettige
gevoelens oproept, vinden we over het algemeen afwijkend. Gedrag dat ons peperkt
om bepaalde rollen te vervullen, dat ons ervan weerhoud om je aan de omgeving aan
te passen kan als afwijkend worden beschrouwd.
6. Gevaar. Gedrag dat gevaar oplevert voor de betrokkenen zelf of voor de omgeving
noemen we ook afwijkend.
Vaak word een combinatie van de genoemde criteria gebruikt om afwijkend gedrag te
kunnen definiëren.
Pagina 4 van 169
Psychopathologie
Leerdoelen:
Je laat zien dat je integraal naar mensen en hun omgeving kunt kijken vanuit
het biologisch, psychologisch en sociaal-cultureel perspectief.
· Je laat zien dat je moreel-ethische vragen kunt stellen bij het doel, de
functie en de betekenis van de kernwaarden van het sociaal werk, persoonlijke
kernwaarden van jezelf en kernwaarden van anderen.
· Je hebt oog voor de belangen van de cliënt en diens naastbetrokkenen,
maar ook die van de instelling en de maatschappij.
· Je kunt aangeven hoe (maatschappelijke)beeldvorming over mensen met
grensoverschrijdend gedrag een rol spelen in de discussie over
handelingsvoorschriften en wet- en regelgeving.
· Je kan uitleggen hoe normaal gedrag en afwijkend gedrag zich tot elkaar
verhouden en hoe omgegaan wordt met de DSM-classificatie.
· Je kan uitleggen wat we verstaan onder normaal gedrag, gebonden aan
situatie, tijd en plaats. Je kan uitleggen hoe dat zich verhoudt tot psychische
stoornissen. Je kan de voor- en nadelen van classificatie uitleggen.
· Je hebt inzicht in het ontstaan van psychische problemen; je kan daarbij
globaal aangeven welke biologische, sociale en psychologische determinanten
een rol spelen.
· Je kan met behulp van een voorbeeld uitleggen wanneer en in hoeverre
sociale, cognitieve, gedragscognitieve, behaviouristische, biologische,
psychodynamische en humanistische determinanten een rol spelen bij het
ontstaan van psychische problemen.
Pagina 1 van 169
,· Je kan aangeven welke psychische problematiek effectief te beïnvloeden is
en op welke wijze.
· Je kan uitleggen welke behandelvormen effectief zijn bij welke psychische
problematiek.
· Je kan, mede op grond van biologische, sociale en psychologische
determinanten, aangeven welke grenzen er zijn aan herstel.
· Je kan aan de hand van een voorbeeld uitleggen welke grenzen er zijn aan
herstel en op grond waarvan; welk gedrag beïnvloedbaar is en in welke
gevallen iemand aangewezen blijft op hulp.
· Je kan de behandelde psychopathologische stoornissen herkennen en
onderscheiden in een korte (casus ) beschrijving
Literatuur, alleen delen die we moesten lezen.
• Jeffrey S. Nevid, Spencer A. Rathus en Beverly Greene (2017), Psychiatrie een
inleiding, NL: Pearson
• Weerman, A. (2013). Zes psychologische stromingen en één cliënt. Amsterdam:
Boom/Nelissen.
• Ministerie van Volsgezondheid, Welzijn en Sport. https://www.dwangindezorg.nl/nieuwe-
wetgeving/veelgestelde-vragen-wzd
• Bunthof/Visscher, Mr A/Mr Y.M. Visscher (2017), Mens en recht Negende druk. Groningen :
Noordhoff Uitgevers BV. (Digitale bibliotheek Inholland)
• Hendriksen-Favier, A. & Nijnens, A. & Rooijen, S. van, (2012) Handreiking voor de
implementatie van herstelondersteunende zorg in de GGZ. Trimbosinstituut. Deel I, pp 19-
33.
• Provost, D. (2013) Oplossingsgericht werken online. Steunpunt Algemeen Welzijnswerk
Berchum.
• Rosmalen, J. van (2012, tweede herziene druk) Het woord aan de verbeelding, Spel en
kunstzinnige middelen in het sociaal agogisch werk. Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
Hfd. 6-7-9.
• Spierts, M. (2017) De brede basis van het sociaal werk. Bussum: Coutinho. Hfd. 6.5 - 8 – 9
Psychiatrie een inleiding
Hoofdstuk 1 introductie
Psychologische perspectieven
Pagina 2 van 169
,Psychodynamica: In moderne bewoordingen is Psychodynamica het
krachtenspel van zelfbeeld, verlangens en emoties. Wanneer deze in
harmonie zijn, voelen wij ons energiek en evenwichtig. Wanneer zij in
disharmonie zijn voelen wij ons door de innerlijke strijd vermoeid en
neerslachtig.
Behaviorisme:
De mens is een soort machine, die dus gedrag vertoont via bepaalde
vaststaande wetten. Je zou de mens dus kunnen programmeren. Pavlov is
de meest bekende grondlegger van het behaviorisme. Hij bewees door
middel van een onderzoek met honden, dat het gedrag van deze honden
te programmeren valt. Dit programmeren noemen we: Conditioneren.
Cognitief (Ellis) irrationele opvattingen vervangen door rationele
alternatieven: adaptieve gedragsverandering.
Huaminaise:richt zich op subjectieve bewuste ervaringen van de cliënt. De
cliënt heeft de leiding in de therapie.
sociaal-cognitieve : een leertheorie door observeren en modeling. Je
observeert anderen en neemt dit gedrag bewust of onbewust over.
Wat is afwijkend gedrag?
Psychopathologie, psychiatre en klinische psychologie houd zich bezig met diverse
vormen van afwijkende emoties, gedachten en gedrag, de oorzaken daarvan en de
behandelmethoden.
Wanneer ben je gestoord of afwijkend? Iedereen heeft wel eens bijzondere gedachten etc.
Een groot deel van de bevolking krijgt te maken met psychische stoornissen, de invloed
hiervan op jezelf, je familie en de maatschappij is groot.
Symptoom = speciefieke kenmerken of eigenschappen die passen bij een bepaalde
psychische stoornis. Bepaalde symptomen moeten aan bepaalde voorwaarden voldoen
voordat ze afwijkend worden genoemd.
Pagina 3 van 169
, Psychische stoornis = het geheel van afwijkende emoties, gedachten, gedragspatronen
dat wordt gekenmerkt door onder andere een storing in het functioneren en persoonlijk
lijden
Mensen met psychische problemen hebben vaak last van bevooroordeeld en afwijzend
gedrag van zijn omgeving, ze worden vaak gestigmatiseerd of afgewezen door de
omgeving.
Wat normaal, abnormaal, afwijkend of gestoord heet hangt voor een groot deel af van de
tijd, de plaats, de persoon en de sociaal-culturele omgeving.
1.2 Hoe noemen en definiëren we afwijkend gedrag?
Psychische stoornis.-> kijkt naar niet alleen het medische model (biologische oorzaken)
maar ook naar psychologische en sociaal-culturele aspecten.
Het medische model ziet afwijkend gedrag als een gevolg van veel bioloscishe
oorzaken/ziekte.
Criteria voor afwijkend gedrag
Verschilende criteria om te beoordelen of emoties, gedachten en gedrag afwijkend zijn.
1. Uitzonderlijk. Uitzonderlijk gedrag krijgt vaak een etiket afwijkend. Een vb is dingen
zien en horen die er niet zijn, dit is vooral in de westerse cultuur afwijkend. Gevoelens
van paniek bij een supermarkt valt ook onder afwijkend. Toch word uitzonderlijk niet
als afwijkend genoemd, wel een hulpmiddel maar diet genoeg op zichzelf om iemand
afwijkend te noemen.
2. Sociaal afwijkend. Elke samenleving heeft normen die bepalen welke vormen van
gedrag acceptabel zijn en in welke context mensen dit normaal vinden. Dit zijn
relatieve maatstaven en geen universele waarheden, omdat dit per cultuur of land
verschild. Houd als behandelaar rekening met culturele verschillen en verschillen per
generatie.
3. Foute perceptie of interpretatie van de realiteiten. Je zintuigen zijn er om een goed
beeld te krijgen van de omgeving. Als iemand halicuneerd word dat in onze cultuur
vaak gezien als psychische stoornis, net zoals met wanen (dat je bv achtervolgd word
wat werkelijk niet zo is).
4. Aanzienlijk emotioneel lijden van de persoon. Persoonlijk lijden als gevolg van
problematische emoties als angst en depressie kan afwijkend zijn. Soms kunnen dit
echter wel normale reacties zijn. De afwezigheid van een emotionele reactie kan ook
als afwijkend worden gezien. Wanneer blijven emoties zo lang dat je niet meer kan
functioneren`~~~?
5. Ongepast of contraproductief gedrag. Gedrag dat geen bevrediging maar onprettige
gevoelens oproept, vinden we over het algemeen afwijkend. Gedrag dat ons peperkt
om bepaalde rollen te vervullen, dat ons ervan weerhoud om je aan de omgeving aan
te passen kan als afwijkend worden beschrouwd.
6. Gevaar. Gedrag dat gevaar oplevert voor de betrokkenen zelf of voor de omgeving
noemen we ook afwijkend.
Vaak word een combinatie van de genoemde criteria gebruikt om afwijkend gedrag te
kunnen definiëren.
Pagina 4 van 169
