Psychologie als Wetenschap 25/26
HC – De cursus Psychologie als Wetenschap
Een psycholoog houdt zich bezig met menselijk gedrag op verschillende
niveaus. Die kennis is gebaseerd op wetenschap, die bepaalde regels kent.
Het wordt bedreven binnen een wetenschapssysteem.
- Maatschappij: beeld en verwachtingen van de psychologie en de
wetenschap.
In een snel veranderende wereld!!
Infodemic → overvloed aan info, moeilijker om info te scheiden dan
te vinden.
Soms lastig te onderscheiden wat wetenschappelijk is onderbouwd en wat
niet.
Replicatiecrisis → wetenschap heeft het ook niet altijd bij het rechte eind.
Bij replicatie kwamen ze erachter dat het beschreven effect helemaal niet
bestaat…
- Psychologie is een beetje van iedereen en is overal, veel
schemergebieden schuren sterk aan tegen de psychologie.
Psychologische processen spelen een belangrijke rol & wetenschap
is niet zo simpel als we zouden willen.
In de wetenschap zijn de bewijzen niet sluitend & is complex.
Wetenschap is meer een manier van naar hoe naar dingen kijken →
kritisch denken.
Bias: hoe dit ons in de weg staat bij het objectief kijken, meten, weten en
handelen binnen de psychologie als wetenschap.
Wetenschap betreft waarheidsvinding en vraagt om objectiviteit.
Objectiviteit is belangrijk maar het fenomeen bias staat ons in de weg.
Bias = een vertekening van de werkelijkheid (een systematische
vertekening).
- Systematische vertekening die een objectieve interpretatie van de
realiteit in de weg staat, vooroordelen of vooringenomenheid die de
perceptie kleurt.
o Persoonlijke bias: staan ons als mens, psycholoog en onderzoeker in
de weg om objectief waar te nemen.
o Bias in de onderzoeksmethode: hebben invloed op de methode en
middelen waarmee we iets objectief onderzoeken.
o Systematische bias: beïnvloeden de objectiviteit van het
wetenschapssysteem.
Wij mensen zijn subjectieve wezens, iedereen bekijkt en beleeft de wereld
anders.
- Andere omgeving, andere emotionele staat, andere ervaringen &
ander begrip van hetgeen wat we waarnemen.
-Confirmation bias = neiging om enkel informatie te zoeken, interpreteren
en onthouden die bestaande overtuigingen ondersteunt
-Hindsight bias = neiging om na een gebeurtenis te geloven dat deze
voorspelbaar was, terwijl dat vooraf niet zo was
,-Overconfidence bias = cognitieve denkfout waarbij mensen hun eigen
kennis, vaardigheden en voorspellend vermogen structureel overschatten.
-Bias blind spot = mensen zijn redelijk blind voor hun eigen bias.
Nut van biases: mentale shortcuts bij problemen oplossen, een coherente
werkelijkheid is cognitief minder belastend. Sneller beslissysteem als
gevaar dreigt, maar ongevoelig voor kansen.
Een onderzoeker heeft vaak (onbewust) persoonlijk belang bij: het
vinden van duidelijke en spannende onderzoeksresultaten.
Ondersteuning vinden voor eigen theorie waar hij/zij erg op gesteld
is. Een rivaliserende theorie ontkrachten met onderzoeksresultaten.
Als onderzoekers proberen we zo systematisch mogelijk te werk te gaan:
empirische cyclus, heersende onderzoek paradigma’s & Mertoniaanse
normen.
Op verschillende plaatsen kan een vertekening zich voordoen:
In de opzet van het onderzoek: hoe veelbelovend schrijf je de
onderzoeks(aanvraag) op? Zet je je onderzoeksvraag en hypothesen al
vast of laat je het open? Beslis je al vooraf om descriptief (beschrijvend),
exploratief (verkennend), of confirmatief (bevestigend) onderzoek te gaan
verrichten?
- Sterke selectiebias in onderzoek: grote behoefte aan diversiteit op
alle niveaus, populaties, wetenschappers en studenten.
Operationaliseren: psychologische concepten → overeengekomen definitie
→ operationalisaties van deze structuren → tests instrumenten of
meetmethoden.
Bias in tests en instrumenten: → HC 4.
Bias in wetenschapssysteem (vooral bij van resultaten naar publicatie).
Perverse prikkels in het systeem: effecten worden sneller gepubliceerd dan
nul resultaten, spannende resultaten worden nog sneller gepubliceerd.
Academische publicaties en hun impact tellen mee in de academische
carrières van wetenschappers.
- Analyseren: p-hacking. Eindeloos veel keuzes in analyseproces, hier
kan je je tijdens het analyseren in verliezen, de data bepaalt dan de
keuzes.
Hoe gaan we die Bias te lijf?
o Ons bewust zijn van de potentiële bias.
o Kritische tegenspraak organiseren.
o Peer-review-procedures hanteren.
o Pre-registreren van de studie.
o Transparant en systematisch handelen.
o Open science (framework).
o Streven naar diversiteit in perspectieven
HC – Wetenschapsfilosofie
Wetenschap: het doen van op bewijs gestoelde uitspraken/ het beoordelen
van (op bewijs gestoelde) uitspraken.
o Niet-wetenschap = bedacht, zonder bewijs.
, o Wetenschappelijk = ondersteund door wetenschappelijk bewijs.
o Pseudowetenschappelijk = op een wetenschappelijke manier iets
brengen, maar dit voldoet niet aan wetenschappelijke methoden.
Geloof is een mening, er is een onderscheid tussen geloof en wetenschap.
Mertoniaanse normen:
o Communisme (communism) = wetenschappelijke kennis is van
iedereen. Alle wetenschappelijke kennis moet openbaar zijn.
o Universalisme (universalism) = er bestaan geen mensen die meer
recht hebben op uitspraken die waar zijn dan anderen.
o Belangeloosheid (disinterestedness) = zelf geen belangen hebben
bij de uitspraken die je doet.
o Georganiseerde scepsis = kritisch zijn als wetenschappers op elkaar.
Het doel van wetenschap is het vermeerderen van kennis, het beschrijven
en begrijpen van de wereld.
Een wetenschapper wil ware uitspraken doen, maar hoe kom je hieraan:
Deductie = gebruik van logica. De gevolgtrekking is logisch, en dus
valide. Maar is het waar? Komt het overeen met de data? Is er bewijs?
Inhoud van premissen hoeft niet waar te zijn.
College’s over wetenschapsfilosofie zijn saai.
Premisse
Dit college gaat over wetenschapsfilosofie.
Premisse
Hoe beter de observatie, hoe groter de waarheid van de uitspraak.
Inductie = je trekt een conclusie op basis van specifieke observaties of
voorbeelden. Logica niet aan de orde, wel meer kennis.
Realisme = er is een bepaalde waarheid in de wereld.
Metafysisch realisme: er bestaat een externe, van onze geest en
waarneming onafhankelijke wereld.
Epistemologisch realisme: wij kunnen objectieve (ware) kennis
krijgen van deze externe werkelijkheid.
Kant: er bestaat geen realiteit los van onze observaties → onze geest
creëert realiteit.
Transcendentaal idealisme: de geest creëert hoe de dingen zich
voordoen, we kunnen de dingen niet (objectief) kennen
Popper: Kant heeft wel gelijk met inductie (is problematisch), maar zijn
conclusie raakt nog wal, hier schieten we niks mee op → falsificatie =
theorie is de beste, tot het tegendeel wordt bewezen.
Theorie X (algemeen statement)
Observatie Y (minor premisse)
Conclusie: theorie X is gefalsificeerd of
niet maken tussen wat wél en niet onder
Demarcatie = het onderscheid
wetenschap valt.
- Wanneer is iets wetenschappelijk, en wanneer niet?
Een theorie is alleen wetenschappelijk als die falsifieerbaar is. Je moet de
theorie kunnen weerleggen (weerlegbaar zijn) met een waarneming of
experiment.
HC – De cursus Psychologie als Wetenschap
Een psycholoog houdt zich bezig met menselijk gedrag op verschillende
niveaus. Die kennis is gebaseerd op wetenschap, die bepaalde regels kent.
Het wordt bedreven binnen een wetenschapssysteem.
- Maatschappij: beeld en verwachtingen van de psychologie en de
wetenschap.
In een snel veranderende wereld!!
Infodemic → overvloed aan info, moeilijker om info te scheiden dan
te vinden.
Soms lastig te onderscheiden wat wetenschappelijk is onderbouwd en wat
niet.
Replicatiecrisis → wetenschap heeft het ook niet altijd bij het rechte eind.
Bij replicatie kwamen ze erachter dat het beschreven effect helemaal niet
bestaat…
- Psychologie is een beetje van iedereen en is overal, veel
schemergebieden schuren sterk aan tegen de psychologie.
Psychologische processen spelen een belangrijke rol & wetenschap
is niet zo simpel als we zouden willen.
In de wetenschap zijn de bewijzen niet sluitend & is complex.
Wetenschap is meer een manier van naar hoe naar dingen kijken →
kritisch denken.
Bias: hoe dit ons in de weg staat bij het objectief kijken, meten, weten en
handelen binnen de psychologie als wetenschap.
Wetenschap betreft waarheidsvinding en vraagt om objectiviteit.
Objectiviteit is belangrijk maar het fenomeen bias staat ons in de weg.
Bias = een vertekening van de werkelijkheid (een systematische
vertekening).
- Systematische vertekening die een objectieve interpretatie van de
realiteit in de weg staat, vooroordelen of vooringenomenheid die de
perceptie kleurt.
o Persoonlijke bias: staan ons als mens, psycholoog en onderzoeker in
de weg om objectief waar te nemen.
o Bias in de onderzoeksmethode: hebben invloed op de methode en
middelen waarmee we iets objectief onderzoeken.
o Systematische bias: beïnvloeden de objectiviteit van het
wetenschapssysteem.
Wij mensen zijn subjectieve wezens, iedereen bekijkt en beleeft de wereld
anders.
- Andere omgeving, andere emotionele staat, andere ervaringen &
ander begrip van hetgeen wat we waarnemen.
-Confirmation bias = neiging om enkel informatie te zoeken, interpreteren
en onthouden die bestaande overtuigingen ondersteunt
-Hindsight bias = neiging om na een gebeurtenis te geloven dat deze
voorspelbaar was, terwijl dat vooraf niet zo was
,-Overconfidence bias = cognitieve denkfout waarbij mensen hun eigen
kennis, vaardigheden en voorspellend vermogen structureel overschatten.
-Bias blind spot = mensen zijn redelijk blind voor hun eigen bias.
Nut van biases: mentale shortcuts bij problemen oplossen, een coherente
werkelijkheid is cognitief minder belastend. Sneller beslissysteem als
gevaar dreigt, maar ongevoelig voor kansen.
Een onderzoeker heeft vaak (onbewust) persoonlijk belang bij: het
vinden van duidelijke en spannende onderzoeksresultaten.
Ondersteuning vinden voor eigen theorie waar hij/zij erg op gesteld
is. Een rivaliserende theorie ontkrachten met onderzoeksresultaten.
Als onderzoekers proberen we zo systematisch mogelijk te werk te gaan:
empirische cyclus, heersende onderzoek paradigma’s & Mertoniaanse
normen.
Op verschillende plaatsen kan een vertekening zich voordoen:
In de opzet van het onderzoek: hoe veelbelovend schrijf je de
onderzoeks(aanvraag) op? Zet je je onderzoeksvraag en hypothesen al
vast of laat je het open? Beslis je al vooraf om descriptief (beschrijvend),
exploratief (verkennend), of confirmatief (bevestigend) onderzoek te gaan
verrichten?
- Sterke selectiebias in onderzoek: grote behoefte aan diversiteit op
alle niveaus, populaties, wetenschappers en studenten.
Operationaliseren: psychologische concepten → overeengekomen definitie
→ operationalisaties van deze structuren → tests instrumenten of
meetmethoden.
Bias in tests en instrumenten: → HC 4.
Bias in wetenschapssysteem (vooral bij van resultaten naar publicatie).
Perverse prikkels in het systeem: effecten worden sneller gepubliceerd dan
nul resultaten, spannende resultaten worden nog sneller gepubliceerd.
Academische publicaties en hun impact tellen mee in de academische
carrières van wetenschappers.
- Analyseren: p-hacking. Eindeloos veel keuzes in analyseproces, hier
kan je je tijdens het analyseren in verliezen, de data bepaalt dan de
keuzes.
Hoe gaan we die Bias te lijf?
o Ons bewust zijn van de potentiële bias.
o Kritische tegenspraak organiseren.
o Peer-review-procedures hanteren.
o Pre-registreren van de studie.
o Transparant en systematisch handelen.
o Open science (framework).
o Streven naar diversiteit in perspectieven
HC – Wetenschapsfilosofie
Wetenschap: het doen van op bewijs gestoelde uitspraken/ het beoordelen
van (op bewijs gestoelde) uitspraken.
o Niet-wetenschap = bedacht, zonder bewijs.
, o Wetenschappelijk = ondersteund door wetenschappelijk bewijs.
o Pseudowetenschappelijk = op een wetenschappelijke manier iets
brengen, maar dit voldoet niet aan wetenschappelijke methoden.
Geloof is een mening, er is een onderscheid tussen geloof en wetenschap.
Mertoniaanse normen:
o Communisme (communism) = wetenschappelijke kennis is van
iedereen. Alle wetenschappelijke kennis moet openbaar zijn.
o Universalisme (universalism) = er bestaan geen mensen die meer
recht hebben op uitspraken die waar zijn dan anderen.
o Belangeloosheid (disinterestedness) = zelf geen belangen hebben
bij de uitspraken die je doet.
o Georganiseerde scepsis = kritisch zijn als wetenschappers op elkaar.
Het doel van wetenschap is het vermeerderen van kennis, het beschrijven
en begrijpen van de wereld.
Een wetenschapper wil ware uitspraken doen, maar hoe kom je hieraan:
Deductie = gebruik van logica. De gevolgtrekking is logisch, en dus
valide. Maar is het waar? Komt het overeen met de data? Is er bewijs?
Inhoud van premissen hoeft niet waar te zijn.
College’s over wetenschapsfilosofie zijn saai.
Premisse
Dit college gaat over wetenschapsfilosofie.
Premisse
Hoe beter de observatie, hoe groter de waarheid van de uitspraak.
Inductie = je trekt een conclusie op basis van specifieke observaties of
voorbeelden. Logica niet aan de orde, wel meer kennis.
Realisme = er is een bepaalde waarheid in de wereld.
Metafysisch realisme: er bestaat een externe, van onze geest en
waarneming onafhankelijke wereld.
Epistemologisch realisme: wij kunnen objectieve (ware) kennis
krijgen van deze externe werkelijkheid.
Kant: er bestaat geen realiteit los van onze observaties → onze geest
creëert realiteit.
Transcendentaal idealisme: de geest creëert hoe de dingen zich
voordoen, we kunnen de dingen niet (objectief) kennen
Popper: Kant heeft wel gelijk met inductie (is problematisch), maar zijn
conclusie raakt nog wal, hier schieten we niks mee op → falsificatie =
theorie is de beste, tot het tegendeel wordt bewezen.
Theorie X (algemeen statement)
Observatie Y (minor premisse)
Conclusie: theorie X is gefalsificeerd of
niet maken tussen wat wél en niet onder
Demarcatie = het onderscheid
wetenschap valt.
- Wanneer is iets wetenschappelijk, en wanneer niet?
Een theorie is alleen wetenschappelijk als die falsifieerbaar is. Je moet de
theorie kunnen weerleggen (weerlegbaar zijn) met een waarneming of
experiment.
